قشقرق کودک نوپا در ۱۸ تا ۳۶ ماهگی: چرا پیش می‌آید، در لحظه چه کنم و بعدش چه؟
نکات کلیدی
- قشقرق در ۱ تا ۳ سالگی طبیعی است؛ کودک احساس بزرگ دارد و کلمهٔ کافی ندارد.
- در لحظه: آرام بمانید، امنش نگه دارید، احساسش را نام ببرید و کوتاه نیایید.
- زدن، گاز گرفتن و پرت کردن را حتی وسط قشقرق قاطع متوقف کنید.
- بعد از قشقرق بغل و چند کلمهٔ ساده؛ نه سرزنش، نه عذرخواهی اجباری.
- خواب کافی، میان‌وعده، انتخاب کوچک و خبر دادن از قبل، قشقرقها را کم میکند.
فهرست مطالب
قشقرق در ۱۸ تا ۳۶ ماهگی بیماری نیست و نشانهٔ بدتربیتی هم نیست؛ بخشی طبیعی از رشد است. کودک در این سن خواسته‌ها و احساس‌های بزرگی دارد، اما هنوز کلمه و خویشتن‌داری کافی برای بیانشان ندارد. کار شما در لحظه این است که آرام بمانید، او را امن نگه دارید و تسلیم خواسته‌ای که به آن «نه» گفتهاید نشوید؛ بعد از آرام شدن، احساسش را برایش نام ببرید. هر چه زبان کودک بهتر شود، قشقرقها کمتر و کوتاهتر میشوند.
چرا کودک نوپا قشقرق میکند؟
متخصصان کودکان قشقرق را در ۱ تا ۳ سالگی طبیعی و شایع می‌دانند. کودک نوپا می‌خواهد خودش تصمیم بگیرد، اما نه کلمه‌های کافی دارد که بگوید چه می‌خواهد، نه توان این را که وقتی جواب «نه» می‌شنود جلوی موج احساسش را بگیرد. خستگی، گرسنگی، ناکامی در انجام کاری که خودش می‌خواهد بکند و حسادت، شایع‌ترین جرقه‌ها هستند. قشقرق هیچ ربطی به «لوس بودن» ندارد؛ کودکی که وسط مغازه روی زمین دراز می‌کشد، نقشه نکشیده است، فقط از پس احساسش برنمی‌آید.
در لحظهٔ قشقرق چه کنم؟
- اول خودتان آرام بمانید. مهم‌ترین کاری که میتوانید بکنید همین است. داد زدن، تهدید یا واکنش بزرگ، قشقرق را بلندتر و طولانیتر میکند. نفس عمیق بکشید و با صدای آهسته و کوتاه حرف بزنید.
- امنش نگه دارید. اگر خودش را به زمین میکوبد یا نزدیک پله و خیابان است، او را بلند کنید و به جای امن ببرید. در غیر این صورت لازم نیست کاری بکنید؛ کنارش بمانید تا موج بگذرد.
- حواسش را پرت کنید. در شروع قشقرق، عوض کردن جا، نشان دادن چیزی از پنجره یا خواندن یک شعر کوتاه گاهی کافی است. وقتی قشقرق اوج گرفته، کمتر جواب می‌دهد؛ آن وقت فقط صبر کنید.
- احساسش را نام ببرید، نه رفتارش را. «می‌دونم عصبانی‌ای، چون می‌خواستی خودت در رو باز کنی.» همین جمله به او یاد می‌دهد که این حس اسم دارد و قابل گفتن است.
- کوتاه نیایید. اگر به بستنی «نه» گفتهاید و وسط قشقرق بستنی بدهید، کودک یاد میگیرد که قشقرق راه رسیدن به خواسته است. متخصصان کودکان می‌گویند تسلیم شدن در طولانی‌مدت کمکی نمی‌کند. البته اگر از اول هم خواستهاش معقول بود، پیش از قشقرق «بله» بگویید؛ جنگ‌هایتان را انتخاب کنید.
- زدن، گاز گرفتن و پرت کردن را نادیده نگیرید. خود قشقرق را میشود تحمل کرد، ولی آسیب زدن به خودش، شما یا دیگران را آرام و قاطع متوقف کنید: دستش را بگیرید و بگویید «نمی‌ذارم بزنی.»
در مغازه و مهمانی چه کنم؟
قشقرق در فروشگاه و مهمانی بیشتر پیش می‌آید، چون کودک خسته است، محرک زیاد است و شما هم زیر نگاه دیگران‌اید. به نگاهها و نصیحت اطرافیان کاری نداشته باشید و فقط روی آرام ماندن خودتان تمرکز کنید. اگر میشود، کودک را به جای خلوت‌تری ببرید؛ راهروی فروشگاه یا اتاقی در خانهٔ میزبان. در مهمانی خانوادگی، از قبل با همسر یا میزبان هماهنگ کنید که اگر کودک به هم ریخت، یکی از شما بی‌سروصدا با او بیرون میرود. خرید را کوتاه کنید و کودک را در آن شریک کنید: «تو سیب‌ها رو بذار توی سبد.»
بعد از قشقرق چه کنم؟
وقتی آرام شد، بغلش کنید و با چند کلمهٔ ساده بگویید چه اتفاقی افتاد: «خیلی عصبانی شدی. حالا آروم شدی. بیا دست‌هامون رو بشوریم.» لازم نیست درس اخلاق بدهید یا او را وادار به عذرخواهی کنید؛ در این سن معنی عذرخواهی اجباری را نمی‌فهمد. سرزنش و خجالت دادن («همه داشتن نگات می‌کردن») فقط خویشتن‌داری‌اش را ضعیف‌تر میکند. به زندگی عادی برگردید و او را «بچهٔ بدقلق» صدا نزنید.
چطور قشقرقها را کمتر کنم؟
- جرقه‌ها را بشناسید. بیشتر قشقرقها نزدیک ظهر، عصر یا قبل از خواب و وقت گرسنگی اتفاق می‌افتند. برنامهٔ خواب را جدی بگیرید و برای بیرون رفتن میان‌وعده همراه داشته باشید.
- انتخاب‌های کوچک بدهید. «جوراب آبی یا قرمز؟» «اول دندون یا اول پیژامه؟» کودکی که احساس کنترل کند، کمتر می‌جنگد.
- از قبل خبر بدهید. «دو تا سرسرهٔ دیگه، بعد می‌ریم خونه.» تغییر ناگهانی، قشقرق‌ساز است.
- رفتار خوبش را ببینید و دقیق بگویید. «وقتی بهت گفتم وقت رفتنه، کفشت رو خودت آوردی. آفرین.» توجه به رفتار خوب، بهتر از هر تنبیهی اثر میکند.
- هر روز یک‌جور رفتار کنید. وقتی قانون‌ها هر روز و با هر دو والد یکی باشد، قشقرقها کمتر و کوتاهتر میشوند.
اگر کودک شما هنوز نزدیک ۱۸ ماهگی است، مقالهٔ جوانه‌های استقلال: «خودم!» را بخوانید؛ خیلی از قشقرقها از همین «خودم» شروع میشود. برای جنگ سر غذا و لباس هم مقالهٔ سلیقه و ترجیح‌های کودک نوپا کمک میکند.
چه زمانی با پزشک کودک صحبت کنم؟
قشقرق‌های روزانه در این سن نگران‌کننده نیستند. اما اگر کودک در قشقرقها مرتب به خودش یا دیگران آسیب می‌زند، قشقرقها هفته‌ها ادامه دارند و با هیچ‌یک از راههای بالا بهتر نمی‌شوند، یا احساس می‌کنید کودک بعد از قشقرق آرام نمیشود و بیشتر وقت‌ها گوشه‌گیر و بی‌تماس چشمی است، موضوع را با پزشک کودک یا کارشناس پایگاه سلامت در میان بگذارید. اگر کودک حین گریه نفسش بند آمد، کبود شد یا تشنج کرد، فوراً به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنید.
خودتان را فراموش نکنید
هیچ والدی با قشقرق روزانه آرام نمی‌ماند، مگر اینکه خودش هم نفس بکشد. اگر حس می‌کنید در حال از کوره در رفتن هستید، کودک را در جای امن بگذارید و چند دقیقه از اتاق بیرون بروید. اگر خستگی و خشم هر روز با شماست، با خط مشاورهٔ رایگان ۱۴۸۰ سازمان بهزیستی تماس بگیرید؛ مشاوران آن برای همین سؤال‌های روزمرهٔ فرزندپروری هستند.
پرسش‌های پرتکرار
وقتی کودکم قشقرق میکند باید بیمحلی کنم؟
خود جیغ و گریه را میتوانید بدون واکنش بزرگ تحمل کنید و کنارش بمانید، اما زدن، گاز گرفتن و خطر را هرگز نادیده نگیرید. بیمحلی به معنی تنها گذاشتن کودک نیست؛ یعنی آرام و نزدیک ماندن بدون جایزه دادن به قشقرق.
اگر وسط قشقرق خواستهاش را بدهم چه میشود؟
کودک یاد میگیرد که قشقرق راه رسیدن به خواسته است و دفعهٔ بعد بلندتر و طولانیتر میشود. اگر خواسته معقول است، پیش از قشقرق «بله» بگویید؛ اگر «نه» گفتهاید، روی آن بمانید.
قشقرق تا کی ادامه دارد؟
قشقرق معمولاً از حدود ۱۸ ماهگی شروع میشود و در ۱ تا ۳ سالگی شایع است. هر چه کودک بهتر حرف بزند و احساسش را بگوید، قشقرقها کمتر و کوتاهتر میشوند.
کودکم در قشقرق سرش را به زمین میکوبد؛ نگران شوم؟
در لحظه او را بلند کنید و به جای امن ببرید. اگر این کار مرتب تکرار میشود و با راههای پیشگیری بهتر نمیشود، با پزشک کودک صحبت کنید. اگر نفسش بند آمد، کبود شد یا تشنج کرد، فوراً به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنید.
در مهمانی و جلوی فامیل چه کنم؟
به نگاهها و نصیحت اطرافیان کاری نداشته باشید و فقط آرام بمانید. کودک را به اتاقی خلوت ببرید تا آرام شود و از قبل با همسرتان قرار بگذارید که کدامتان با او بیرون میرود.
