کودکم جیغ میزند: جیغ از ذوق، خشم و خستگی در ۱ تا ۴ سالگی و چه کنم
نکات کلیدی
- جیغ در ۱ تا ۴ سالگی سه نوع دارد: از ذوق و بازی، از خشم و ناکامی، و از خستگی و گرسنگی.
- آرام و آهسته جواب بدهید؛ داد زدن «جیغ نزن!» صدا را بالاتر می‌برد.
- اسم احساس را بگویید و کلمه بدهید («بگو: مال منه!»)؛ وقتی آرام گفت، فوراً جواب بدهید.
- به جیغ جایزه ندهید؛ گوشی، شکلات یا تسلیم شدن جیغ را بیشتر میکند.
- اگر به اسمش برنمیگردد یا بیشتر با جیغ حرف میزند تا کلمه، پزشک کودک شنوایی و گفتار را بررسی کند.
فهرست مطالب
جیغ زدن در ۱ تا ۴ سالگی بسیار رایج است و بیشتر وقت‌ها نشانهٔ بدرفتاری نیست. کودک یک ساله جیغ میزند چون تازه فهمیده صدایش چقدر بلند میشود و همه برمی‌گردند نگاهش کنند؛ کودک دو ساله جیغ میزند چون کلمه‌ای برای «نه»، «مال منه» یا «خسته‌ام» ندارد. کار شما این است که بفهمید این جیغ از کدام نوع است، به آن واکنش بزرگ نشان ندهید و به جایش کلمه یاد بدهید.
سه نوع جیغ
- جیغ ذوق و بازی: کودک ۱ تا ۲ ساله با صدایش آزمایش میکند؛ جیغ میزند، می‌خندد و دوباره جیغ میزند. این بخشی از یادگیری صداست، نه مشکل.
- جیغ خشم و ناکامی: وقتی «نه» می‌شنود، اسباب‌بازی‌اش را گرفته‌اند یا کاری از دستش برنمی‌آید. این همان قشقرق است، کوتاه‌تر.
- جیغ خستگی و گرسنگی: نزدیک ظهر، عصر یا بعد از روز شلوغ. خود جیغ در این حالت پیام است: «دیگر نمی‌کشم».
در لحظه چه کنم؟
- آرام و آهسته جواب بدهید. داد زدن «جیغ نزن!» صدا را بالاتر می‌برد و به کودک نشان میدهد که داد زدن راه درست است.
- اسم احساس را بگویید و کلمه بدهید. «عصبانی شدی چون ماشین رو گرفت. بگو: مال منه!» کودک ۲ ساله با شنیدن چندباره کمکم همین را به جای جیغ می‌گوید.
- به جیغ جایزه ندهید. اگر جیغ زد و خواسته‌ای را که «نه» گفته بودید گرفت، دفعهٔ بعد بلندتر جیغ میزند. همان «نه» را آرام تکرار کنید و کنارش بمانید.
- وقتی آرام حرف زد، فوراً جواب بدهید. «چقدر خوب آروم گفتی؛ بیا با هم بریم.» کودک باید ببیند صدای عادی زودتر جواب میگیرد.
- خستگی و گرسنگی را حل کنید. اگر جیغ از خستگی است، بحث نکنید؛ او را به جای آرام ببرید، میان‌وعده بدهید یا چرت را جلو بیندازید.
جیغ ذوق را چطور کم کنم؟
به جای منع، بازی کنید. «صدای داخل خانه» و «صدای پارک» را با هم تمرین کنید: یک بار با هم آهسته مثل موش حرف بزنید و یک بار در پارک با صدای بلند شیر بشوید. کودک یاد میگیرد هر صدا جایی دارد. در خانه شعر خواندن و آواز با صدای بلند جای جیغ را میگیرد. اگر در مهمانی جیغ ذوق میزند، با یک بازی آرام یا کتاب حواسش را جمع کنید و او را جلوی جمع سرزنش نکنید.
چه کارهایی نکنم؟
- داد زدن، دست روی دهانش گذاشتن، تهدید و ترساندن («الان آقاپلیسه میاد») جیغ را کم نمیکند و فقط کودک را می‌ترساند.
- مسخره کردن، تقلید جیغ برای خندیدن و برچسب‌هایی مثل «جیغ‌جیغو» را کنار بگذارید.
- گوشی و شکلات برای ساکت کردن یاد میدهد که جیغ راه رسیدن به چیزهای خوب است.
کی با پزشک کودک صحبت کنم؟
- جیغ و گریه با درد همراه است: گوشش را می‌کشد، تب دارد یا ناگهان خیلی بی‌قرار شده.
- کودک به صدا زدن اسمش برنمیگردد، کلمهها دیر آمده یا بیشتر با جیغ حرف میزند تا با کلمه. شنوایی و گفتار را پزشک کودک بررسی کند؛ راهنمای دیر حرف زدن کودک را هم ببینید.
- جیغ‌ها همراه با کوبیدن سر، گاز گرفتن خودش یا قشقرق‌های طولانی هر روز است.
اگر کودک حین گریه نفسش بند آمد، کبود شد یا تشنج کرد، فوراً به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنید. قشقرق‌های بلندتر را در راهنمای قشقرق کودک نوپا و نق زدن را در راهنمای بهانه‌گیری ببینید.
راهنمای کامل رفتار کودک، سن به سن، را در راهنمای رفتار کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچه یک سالهام از ذوق جیغ میزند؛ طبیعی است؟
بله. کودک یک ساله با صدایش آزمایش میکند. منعش نکنید؛ با بازی صدای آهسته و صدای بلند، کمکم یاد میگیرد هر صدا جای خودش را دارد.
بچم سر هر چیزی جیغ میزند؛ چه کنم؟
آرام بمانید، احساسش را نام ببرید و کلمهٔ جایگزین بدهید. اگر «نه» گفته‌اید، روی آن بمانید. وقتی آرام گفت، زود جواب بدهید تا ببیند صدای عادی بهتر جواب میگیرد.
وقتی جیغ میزند، من هم داد بزنم تا ساکت شود؟
نه. داد زدن جیغ را بیشتر میکند و به کودک یاد میدهد بلندتر حرف زدن راه درست است. آهستهتر از معمول حرف بزنید؛ کودک برای شنیدن شما ساکتتر میشود.
جیغ زدن نشانهٔ اوتیسم است؟
جیغ بهتنهایی نشانهٔ هیچ بیماریای نیست. اگر کودک به اسمش برنمیگردد، نگاهتان نمیکند، کلمهها دیر آمده یا مهارتی را از دست داده، با پزشک کودک صحبت کنید تا بررسی کند.
در مهمانی جیغ میزند و خجالت می‌کشم؛ چه کنم؟
او را جلوی جمع سرزنش نکنید. کنارش بنشینید، با کتاب یا بازی آرام حواسش را جمع کنید و اگر خسته است، چند دقیقه به اتاق آرامی ببریدش.
