لکنت کودک ۲ تا ۶ سال: کدام طبیعی است و کی گفتاردرمانی لازم است
نکات کلیدی
- تکرار و گیر کردن در حرف زدن بین ۲ تا ۵ سالگی شایع است و در بیشتر بچه‌ها خودبه‌خود کم میشود.
- ترس، فیلم دیدن، دعوا یا تنبیه علت لکنت نیست و پدر و مادر مقصر نیستند؛ هیجان و عجله فقط موقتاً بیشترش میکند.
- آرام و شمرده حرف بزنید، صبر کنید تا حرفش تمام شود و جمله‌اش را به جایش تمام نکنید.
- به او نگویید «آرامتر بگو» یا «اول فکر کن بعد بگو»؛ به حرفش گوش بدهید، نه به گیر کردنش.
- اگر بیش از ۶ ماه ادامه دارد، موقع حرف زدن صورت یا پلکش فشار و تنش دارد، از حرف زدن دوری میکند یا از گیر کردنش ناراحت است، در خانواده لکنت ماندگار سابقه دارد، لکنت بعد از ۳ و نیم سالگی شروع شده، یا همراهش دیر هم حرف زده است، با گفتاردرمانگر مشورت کنید.
فهرست مطالب
خیلی از بچه‌ها بین ۲ تا ۵ سالگی مدتی در حرف زدن گیر می‌کنند: کلمه را تکرار می‌کنند، روی اولین صدا می‌مانند یا وسط جمله مکث می‌کنند. این را لکنت رشدی می‌گویند. بیشتر وقت‌ها خودبه‌خود کم میشود. ترس، دعوا یا تنبیه علت لکنت نیست و شما مقصر نیستید. کار شما این است که صبور باشید و بدانید کی باید با گفتاردرمانگر مشورت کنید.
لکنت رشدی چیست؟
در این سال‌ها کودک کلمه‌ها و جمله‌های تازه را خیلی سریع یاد می‌گیرد و گاهی فکرش از زبانش جلوتر است. لکنت معمولاً وقتی شروع میشود که جملهها بلندتر شده‌اند. ممکن است ناگهان شروع شود، چند هفته بیشتر و چند هفته کمتر شود. در بیشتر بچه‌ها در چند ماه تا یکی دو سال کم میشود و پسرها بیشتر از دخترها لکنت میگیرند و کمتر خودبه‌خود خوب می‌شوند.
تکرار طبیعی یا لکنت؟
- معمولاً طبیعی: تکرار گاهبهگاه کل کلمه یا جمله، بیفشار: «من… من می‌خوام بیام». مکث و «اِ…» وقتی دنبال کلمه می‌گردد.
- بیشتر شبیه لکنت: تکرار بخشی از کلمه («مـ مـ مامان»)، کش دادن صدا («مـــامان»)، گیر کردن روی اولین صدا طوری که صدایی بیرون نمی‌آید.
- نشانهٔ تنش: پلک زدن، فشار لب یا گردن، تکان سر یا پا موقع گیر کردن، یا اینکه کودک وسط حرف ساکت شود و ادامه ندهد.
لکنت از چه می‌آید؟
لکنت رشدی بیشتر به نحوهٔ رشد مغز برای حرف زدن برمی‌گردد و در بعضی خانواده‌ها بیشتر دیده میشود. ترس، فیلم دیدن، دعوای پدر و مادر، تنبیه یا اتفاق ناگوار علت لکنت نیست. اما هیجان، خستگی، عجله و اینکه چند نفر با هم حرف بزنند می‌تواند آن را موقتاً بیشتر کند. پس اگر روزهایی بیشتر گیر میکند، دلیلش این نیست که شما کاری را اشتباه کرده‌اید.
چه کنیم؟
- خودتان آرام و شمرده حرف بزنید. لازم نیست کشدار حرف بزنید؛ فقط کمی آرامتر و با مکث بین جملهها.
- صبر کنید. وقتی گیر میکند، با آرامش نگاهش کنید و منتظر بمانید. جمله‌اش را به جایش تمام نکنید.
- به حرفش جواب بدهید، نه به گیر کردنش. به او نگویید «آرامتر بگو»، «اول فکر کن بعد بگو» یا «دوباره بگو». این جملهها توجهش را به گیر کردن جلب میکند.
- وقت گفت‌وگوی بی‌عجله. روزی چند دقیقه فقط با او باشید، بی‌گوشی و بی‌عجله، و بگذارید خودش موضوع را انتخاب کند.
- سؤال کمتر، توصیف بیشتر. سؤال‌های پشت سر هم فشار می‌آورد؛ بیشتر دربارهٔ کاری که با هم می‌کنید حرف بزنید.
- نوبت حرف زدن در خانه. قرار بگذارید هر کس حرفش را تمام کند و بعد نفر بعدی بگوید؛ این به همهٔ بچه‌ها کمک میکند.
- اگر خودش پرسید، ساده جواب بدهید. «بعضی وقت‌ها کلمه‌ها گیر می‌کنند. اشکالی ندارد، صبر می‌کنم.»
کی به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟
اگر لکنت بیش از ۶ ماه ادامه دارد، موقع حرف زدن صورت یا پلکش فشار و تنش دارد، از حرف زدن دوری میکند یا از گیر کردنش ناراحت است، در خانواده لکنت ماندگار سابقه دارد، لکنت بعد از ۳ و نیم سالگی شروع شده، یا همراهش دیر هم حرف زده است، با پزشک کودک صحبت کنید یا مستقیم به گفتاردرمانگر مراجعه کنید. گفتاردرمانی در سال‌های پیش از مدرسه بیشترین اثر را دارد و در آن بیشتر به پدر و مادر یاد می‌دهند در خانه چه کنند. اگر نگرانید و هیچ‌کدام از این نشانه‌ها نیست، باز هم یک بار مشورت ضرری ندارد و خیالتان را راحت میکند.
اگر کودک علاوه بر گیر کردن، کم حرف می‌زند یا حرفش برای دیگران نامفهوم است، شنوایی‌اش هم باید بررسی شود. برای اینکه بدانید کودک ۲ تا ۳ ساله معمولاً چطور جمله می‌سازد، جمله‌سازی کودک ۲ تا ۳ ساله را ببینید.
جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
لکنت بچه خودش خوب میشود؟
در بیشتر بچههایی که بین ۲ تا ۵ سالگی لکنت میگیرند، بله، معمولاً در چند ماه تا یکی دو سال کم میشود. اما نمیشود از قبل گفت کدام بچه خوب میشود؛ برای همین اگر نشانههای مراجعه را دارد، صبر نکنید.
لکنت زبان از ترس می‌آید؟
نه. ترس، فیلم، دعوا یا تنبیه علت لکنت نیست. لکنت رشدی بیشتر به نحوهٔ رشد مغز برای حرف زدن و زمینهٔ خانوادگی برمی‌گردد. هیجان، خستگی و عجله می‌تواند موقتاً آن را بیشتر کند.
تکرار طبیعی با لکنت چه فرقی دارد؟
تکرار کل کلمه یا جمله گاهبهگاه، بیفشار، در این سن معمول است. گیر کردن روی اولین صدا، کش دادن صدا، تکرار بخشی از کلمه و فشار صورت بیشتر نشانهٔ لکنت است.
کی برای لکنت بچه به گفتاردرمانی بروم؟
اگر بیش از ۶ ماه ادامه دارد، موقع حرف زدن صورت یا پلکش فشار و تنش دارد، از حرف زدن دوری میکند یا از گیر کردنش ناراحت است، در خانواده لکنت ماندگار سابقه دارد، لکنت بعد از ۳ و نیم سالگی شروع شده، یا همراهش دیر هم حرف زده است. گفتاردرمانی در سال‌های پیش از مدرسه بیشترین اثر را دارد.
به بچه بگویم آرامتر حرف بزند؟
نه. این جملهها توجه کودک را به گیر کردنش جلب میکند. بهتر است خودتان آرام و شمرده حرف بزنید و صبر کنید تا حرفش را تمام کند.
