جمله‌سازی کودک ۲ تا ۳ ساله: با گفتوگو چطور کمکش کنیم
نکات کلیدی
- بیشتر بچه‌ها در ۲ سالگی جملهٔ دوکلمه‌ای، در ۳۰ ماهگی حدود ۵۰ کلمه و جملهٔ کوتاه با فعل، و در ۳ سالگی جملهٔ سه چهار کلمهای و گفت‌وگوی دو رفت‌وبرگشتی دارند.
- سؤال باز بپرسید، مثل «امروز تو پارک چی دیدی؟»، و با حوصله منتظر جواب بمانید.
- اشتباهش را تصحیح نکنید و وادارش نکنید تکرار کند؛ همان جمله را درست در جوابش بگویید.
- بازی نقش، تلفن اسباب‌بازی و عروسک دستکشی گفتوگو را بیشتر می‌کنند.
- اگر در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد یا غریبهها حرفش را بهسختی میفهمند، با پزشک کودک صحبت کنید و شنوایی‌اش را بسنجید.
فهرست مطالب
بیشتر بچه‌ها در ۲ سالگی جملهٔ دوکلمه‌ای مثل «بابا رفت» می‌گویند، در ۳۰ ماهگی حدود ۵۰ کلمه دارند و دو سه کلمه را با یک فعل کنار هم می‌گذارند («من آب می‌خوام»)، و در ۳ سالگی جمله‌های کوتاه سه چهار کلمهای می‌سازند و دستکم دو بار پشت سر هم در گفتوگو جواب می‌دهند. بهترین کمک شما در این یک سال گفت‌وگوی روزمره است، نه درس دادن.
کودک ۲ تا ۳ ساله چه می‌گوید و چه می‌فهمد؟
- ۲ تا ۲ و نیم سالگی: هر روز کلمهٔ تازه‌ای یاد می‌گیرد، جمله‌های دوکلمه‌ای را بیشتر میکند و «من» و «مال من» زیاد می‌گوید. دستور ساده مثل «کفشتو بیار» را بدون اشاره انجام می‌دهد.
- ۳۰ ماهگی: حدود ۵۰ کلمه یا بیشتر، جمله‌های کوتاه با فعل و کلمه‌هایی مثل «من» و «ما». وقتی می‌پرسید، می‌گوید در تصویر کتاب چه کسی چه کاری میکند.
- ۳ سالگی: جملهٔ سه چهار کلمهای، گفت‌وگوی دو رفت‌وبرگشتی، پرسیدن «کی؟»، «چی؟»، «کجا؟» و «چرا؟»، و گفتن اسم خودش. «چرا»ها معمولاً بین ۲ و نیم تا ۴ سالگی شروع می‌شوند.
کودک در این سن خیلی بیشتر از آنچه می‌گوید، می‌فهمد. هنوز وقتی ناراحت یا خسته است نمی‌تواند منظورش را بگوید و ممکن است با گریه و جیغ نشانش دهد. این بخشی از همین مرحله است؛ به او کلمه بدهید: «عصبانی شدی چون برج خراب شد.»
جمله‌سازی با گفتوگو: چطور کمکش کنیم
- سؤال باز بپرسید. به جای «پارک خوش گذشت؟» بپرسید «تو پارک چی دیدی؟» و با حوصله منتظر بمانید. لازم نیست سکوت را زود پر کنید.
- یک قدم جلوتر برگردانید. کودک: «ماشین رفت». شما: «آره، ماشین قرمز تند رفت!». این‌طور جملهٔ بلندتر را می‌شنود.
- تصحیح نکنید، درست بگویید. اگر گفت «من رفتیدم»، بگویید «آره، تو رفتی!». از او نخواهید جمله را تکرار کند.
- «چرا»ها را جدی بگیرید. کوتاه و واقعی جواب بدهید و گاهی بپرسید «تو فکر می‌کنی چرا؟».
- کلمه‌های واقعی با لحن گرم. با او با کلمه‌های درست و جمله‌های کامل حرف بزنید، اما با لحن گرم و آهنگین؛ «زبان کوچولو» حرف زدن لازم نیست.
- از روزش قصه بسازید. شب‌ها با هم مرور کنید: «امروز اول چی کار کردیم؟ بعدش چی شد؟». قصه‌هایی هم بسازید که خودش قهرمانش باشد؛ احتمالاً می‌خواهد بارها تکرارش کنید.
بازی‌هایی که گفتوگو را بیشتر می‌کنند
- بازی نقش: مغازه، دکتر، آشپزخانه. وقتی شما مشتری هستید و او فروشنده، جمله‌های تازه را در بازی تمرین میکند.
- تلفن اسباب‌بازی: «الو، سلام! امروز چی خوردی؟». کم‌کم می‌تواند با تلفن واقعی با مادربزرگ و پدربزرگ هم حرف بزند.
- عروسک دستکشی: عروسک از او سؤال بپرسد. بعضی بچه‌ها با عروسک راحت‌تر از آدم بزرگ حرف می‌زنند.
- کتاب با پرسش: «الان خرسه چه حسی داره؟»، «بعدش چی می‌شه؟».
- شعر و آواز: شعرهای آشنا را بخوانید و بگذارید کلمهٔ آخر را خودش بگوید.
صفحه‌نمایش جای این بازی‌ها را نمی‌گیرد. از ۲ سالگی حداکثر یک ساعت در روز، برنامهٔ باکیفیت و همراه خودتان، تا دربارهٔ آنچه می‌بیند با هم حرف بزنید.
وضوح گفتار: کی باید حرفش را بفهمیم؟
در ۳ سالگی دیگران، حتی کسانی که هر روز با او نیستند، بیشتر حرفهایش را میفهمند و در ۴ سالگی تقریباً همه. اینکه چند صدا مثل «ر» یا «ش» را هنوز درست نمیگوید طبیعی است. اگر در خانه هم حرفش را کم می‌فهمید یا غریبهها بهسختی متوجه می‌شوند، با پزشک کودک صحبت کنید. تلفظ اشتباه کودک را ببینید.
تکرار و گیر کردن در حرف زدن
بین ۲ تا ۵ سالگی خیلی از بچه‌ها گاهی کلمه یا بخشی از جمله را تکرار می‌کنند یا وسط حرف مکث می‌کنند، چون فکرشان از زبانشان جلوتر است. بیشتر این‌ها خودبهخود کم میشود. صبر کنید، جمله‌اش را تمام نکنید و به او نگویید «آرام‌تر بگو». اگر لکنت بیش از ۶ ماه ادامه دارد، موقع حرف زدن صورت یا پلکش فشار و تنش دارد، از حرف زدن دوری میکند یا از گیر کردنش ناراحت است، در خانواده لکنت ماندگار سابقه دارد، لکنت بعد از ۳ و نیم سالگی شروع شده، یا همراهش دیر هم حرف زده است، با گفتاردرمانگر مشورت کنید. توضیح کامل را در لکنت کودک ۲ تا ۶ سال ببینید.
کی با پزشک کودک صحبت کنم؟
- در ۳۰ ماهگی کمتر از ۵۰ کلمه دارد یا جملهٔ دوکلمه‌ای با فعل نمی‌سازد.
- در ۳ سالگی جمله نمی‌سازد یا غریبهها حرفش را بهسختی میفهمند.
- دستور ساده را نمی‌فهمد، با کودکان دیگر بازی نمی‌کند یا تماس چشمی کم دارد.
- کلمه یا مهارتی را که داشت از دست داده است. این در هر سنی زود باید بررسی شود.
قدم اول معمولاً شنوایی‌سنجی است. در ۳۶ ماهگی پرسشنامهٔ کامل تکامل در پایگاه سلامت پر میشود، اما اگر یکی از این نشانه‌ها را می‌بینید، منتظر آن نوبت نمانید. شنوایی کودک و حرف زدن و اگر کودکتان در ۳ سالگی هنوز کم حرف می‌زند، کودک ۳ ساله حرف نمی‌زند را ببینید.
جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
کودک سه ساله چند کلمه باید بگوید؟
در ۳ سالگی شمردن کلمهها دیگر لازم نیست. مهم این است که جملهٔ سه چهار کلمهای بسازد، دستکم دو بار پشت سر هم در گفتوگو جواب بدهد و دیگران بیشتر حرفهایش را بفهمند.
«چرا»های پشت سر هم را چطور جواب بدهم؟
کوتاه و واقعی جواب بدهید. گاهی سؤال را برگردانید: «تو فکر می‌کنی چرا؟». «چرا» یعنی کودک می‌خواهد گفتوگو ادامه پیدا کند.
اشتباه دستوری را تصحیح کنم؟
نه مستقیم. اگر گفت «من رفتیدم»، بگویید «آره، تو رفتی پارک!». کودک شکل درست را می‌شنود بی‌آنکه احساس کند اشتباه کرده است.
بچهام کلمهها را تکرار میکند؛ لکنت است؟
تکرار و مکث بین ۲ تا ۵ سالگی رایج است و بیشترش خودبهخود کم میشود. اگر بیش از ۶ ماه ادامه دارد، موقع حرف زدن صورت یا پلکش فشار و تنش دارد، از حرف زدن دوری میکند یا از گیر کردنش ناراحت است، در خانواده لکنت ماندگار سابقه دارد، لکنت بعد از ۳ و نیم سالگی شروع شده، یا همراهش دیر هم حرف زده است، با گفتاردرمانگر مشورت کنید.
حرفهای بچهٔ سه سالهام واضح نیست؛ طبیعی است؟
در ۳ سالگی دیگران بیشتر حرفهایش را میفهمند و در ۴ سالگی تقریباً همه. اینکه چند صدا را هنوز درست نمیگوید طبیعی است، اما اگر غریبهها حرفش را بهسختی میفهمند، با پزشک کودک صحبت کنید.
