نوزاد نارس: سن اصلاح‌شده چیست و چطور حساب کنم؟ وزن، قد، نشستن و راه رفتن را با کدام سن بسنجم

پاسخ کوتاه: نوزادی که پیش از ۳۷ هفتگی به دنیا آمده، تا ۲ سالگی باید با «سن اصلاح‌شده» سنجیده شود، یعنی سنی که اگر سر موعد، در ۴۰ هفتگی، به دنیا آمده بود داشت. برای حساب کردنش، هفته‌هایی را که زودتر به دنیا آمده از سن تقویمی‌اش کم کنید. وزن، قد و دور سر روی منحنی رشد، و نشستن و راه رفتن و حرف زدن را با همین سن بسنجید؛ ولی واکسن‌ها با سن تقویمی، یعنی از روز تولد، زده می‌شوند (جزئیات در واکسن نوزاد نارس و نوبت عقب‌افتاده).

سن اصلاح‌شده را چطور حساب کنم؟

1. ببینید نوزاد در چند هفتگی بارداری به دنیا آمده؛ مثلاً ۳۲ هفته.
2. آن را از ۴۰ کم کنید: ۴۰ منهای ۳۲ یعنی ۸ هفته، حدود ۲ ماه زودتر.
3. این ۸ هفته را از سن تقویمی کم کنید. نوزادی که امروز ۶ ماه از تولدش گذشته، سن اصلاح‌شده‌اش حدود ۴ ماه است.

چند مثال دیگر: نوزاد ۳۶ هفته‌ای ۴ هفته زودتر آمده؛ در ۳ ماهگی تقویمی، حدود ۲ ماه اصلاح‌شده دارد. نوزاد ۲۸ هفته‌ای ۱۲ هفته زودتر آمده؛ در یک‌سالگی تقویمی، حدود ۹ ماه اصلاح‌شده دارد. اگر هفتهٔ تولد را در اپ رایم ثبت کنید، سن اصلاح‌شده را خودش حساب می‌کند و بازی‌ها و راهنماها را با همان سن نشان می‌دهد.

بعد از ۲ سالگی تفاوت چند هفته‌ای در رشد دیگر دیده نمی‌شود و همه‌چیز با سن تقویمی سنجیده می‌شود. برای نوزادی که خیلی زود، مثلاً پیش از ۲۸ هفته، به دنیا آمده، پزشک ممکن است این کار را کمی بیشتر ادامه دهد.

چه چیزی را با سن اصلاح‌شده بسنجم و چه چیزی را با سن تقویمی؟

یعنی اگر نوزاد ۶ ماههٔ تقویمی شما که ۲ ماه زودتر آمده هنوز نمی‌نشیند، با سن اصلاح‌شدهٔ ۴ ماه کاملاً به‌موقع است. جدول حرکت ماه به ماه را با همین سن در راهنمای رشد حرکتی نوزاد ببینید.

نوزاد نارس چطور وزن و قد می‌گیرد؟

نوزاد نارس معمولاً سبک‌تر و کوچک‌تر از نوزاد رسیده به دنیا می‌آید، ولی وقتی با سن اصلاح‌شده روی منحنی گذاشته شود، اغلب داخل نوار طبیعی است. بسیاری از نوزادان نارس، به‌خصوص آن‌هایی که نزدیک موعد، یعنی ۳۴ تا ۳۶ هفته، به دنیا آمده‌اند، در یکی دو سال اول کم‌کم به خط هم‌سن‌هایشان نزدیک می‌شوند. معمولاً دور سر زودتر از همه، بعد وزن و آخر قد جبران می‌شود. سرعتش برای هر نوزاد فرق دارد و مهم این است که خط خودش رو به بالا باشد.

نوزادی که برای هفتهٔ بارداری‌اش کوچک بوده، یعنی رسیده ولی کم‌وزن، یا نارس و از هم‌هفته‌ای‌هایش هم کوچک‌تر، ممکن است جبرانش آهسته‌تر باشد. این نوزادها را پزشک کودک دقیق‌تر دنبال می‌کند و اگر تا ۲ سالگی به نوار طبیعی نرسیدند، بررسی بیشتری می‌خواهد.

یک خطای رایج این است که برای «زودتر رسیدن»، غذا یا شیر خشک را به نوزاد زیاد بدهیم. وزن‌گیری خیلی تند هم خوب نیست؛ برنامهٔ شیر و هر شیر خشک مخصوص نوزاد نارس را پزشک یا تیم بیمارستان تعیین می‌کند و بدون نظر آن‌ها نباید عوض شود. دربارهٔ شیر مادر برای نوزاد نارس، راهنمای شیردهی به نوزاد نارس و راهنمای شیر مادر و شیر خشک را ببینید.

مراقبت‌های ویژهٔ نوزاد نارس در ایران

• معاینهٔ شبکیه: اگر نوزاد در ۳۴ هفتگی یا زودتر به دنیا آمده یا وزن تولدش ۲۰۰۰ گرم یا کمتر بوده، حدود ۴ هفتگی باید شبکیهٔ چشمش معاینه شود. این نوبت را از دست ندهید.
• تکرار آزمایش پاشنهٔ پا: برای نوزاد نارس، کم‌وزن یا بستری‌شده بین روز ۸ تا ۱۴ تکرار می‌شود و این عادی است.
• قطرهٔ آهن: نوزاد نارس یا زیر ۲۵۰۰ گرم آن را زودتر از بقیه شروع می‌کند. زمان و مقدارش را پایگاه سلامت و پزشک می‌گویند؛ برنامهٔ کشوری قطره‌ها در راهنمای قطرهٔ آ+د و آهن آمده است.
• آزمایش کم‌خونی: در نوبت ۴ ماهگی برای نوزاد نارس و کم‌وزن انجام می‌شود.

کی به پزشک یا ۱۱۵؟

• با سن اصلاح‌شده، وزنش در دو نوبت پشت سر هم بالا نرفته یا از دو خط منحنی پایین آمده است.
• کمتر از ۶ پوشک خیس در شبانه‌روز دارد یا برای شیر بیدار نمی‌شود.
• با سن اصلاح‌شده هم از مهارت‌های هم‌سنش خیلی عقب است، یا مهارتی را که داشته از دست داده است.

اگر نوزاد چند ثانیه نفس نمی‌کشد، لب‌ها یا صورتش کبود می‌شود، خیلی شل و بی‌حال است، یا نوزاد زیر ۳ ماه تب ۳۸ درجه یا بالاتر دارد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

جدول کامل وزن، قد و دور سر را با سن اصلاح‌شدهٔ نوزادتان در راهنمای رشد رایم ببینید، و اینکه خط‌های منحنی یعنی چه را در راهنمای صدک رشد.