حرکت کودک ۲ تا ۴ ساله: پریدن، پله بدون کمک، ایستادن روی یک پا، سه‌چرخه و کی نگران شوم

بین ۲ تا ۴ سالگی کودک از راه رفتن و دویدن ساده به پریدن، تعادل و رکاب زدن می‌رسد. پریدن با دو پا معمولاً ۲ تا ۳ سالگی می‌آید و بیشتر کودکان تا ۳۰ ماهگی از زمین کنده می‌شوند. تا ۳ سالگی از پله با پای متناوب بالا می‌رود و سه‌چرخه را رکاب می‌زند، و در سال چهارم روی یک پا چند ثانیه می‌ایستد، از پله بدون گرفتن جایی بالا و پایین می‌رود و توپ بزرگ را می‌گیرد. لی‌لی روی یک پا دیرتر، حوالی ۵ سالگی می‌آید. بهترین کمک شما بازی است، نه تمرین: قورباغه، از رود رد شو، مجسمه و پارک. چون حالا از همه جا بالا می‌رود و می‌پرد، تخت و مبل جای پریدن نیست و ترامپولین خانگی برای زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود. اگر تا ۳ سالگی با دو پا نمی‌پرد یا زیاد زمین می‌خورد، با پزشک کودک در میان بگذارید.

در این دو سال چه چیزی می‌آید؟

• ۲ تا ۲٫۵ سالگی: راحت می‌دود و برای برداشتن چیزی خم می‌شود بی‌آن‌که بیفتد. از پله با گرفتن نرده یا دست شما بالا می‌رود و کم‌کم به‌تنهایی، با گذاشتن هر دو پا روی هر پله. روی سه‌چرخهٔ بدون پدال می‌نشیند و با پا هل می‌دهد. پریدن با دو پا همین حدود شروع می‌شود؛ اولش فقط پاشنه‌ها از زمین بلند می‌شود و بعد هر دو پا با هم. (اگر هنوز خوب نمی‌دود)
• تا ۳۰ ماهگی: بیشتر کودکان با هر دو پا از زمین می‌پرند. با دو دست به توپ ضربه می‌زنند یا آن را از بالای سر پرت می‌کنند. برای رسیدن به چیزی از چهارپایه بالا می‌روند.
• تا ۳ سالگی: با دو پا جلو می‌پرد، از پلهٔ آخر پایین می‌پرد، از پله با پای متناوب و با گرفتن نرده بالا می‌رود، سه‌چرخه را رکاب می‌زند و برای یک لحظه روی یک پا می‌ایستد. روی خط باریک راه می‌رود، هرچند تلوتلو می‌خورد.
• ۳ تا ۴ سالگی: روی یک پا دو تا پنج ثانیه می‌ایستد، از پله بدون گرفتن جایی بالا و پایین می‌رود، توپ بزرگ را بیشتر وقت‌ها می‌گیرد، به توپ محکم شوت می‌زند، روی پنجه راه می‌رود و به جلو و عقب با چابکی می‌چرخد. نزدیک ۴ سالگی پاشنه‌به‌پنجه روی خط راه می‌رود و چند بار پشت سر هم با دو پا می‌پرد.
• بعد از ۴ سالگی: لی‌لی روی یک پا، پریدن از روی مانع کوتاه و پرش بلند با دور خیز معمولاً ۴ تا ۵ سالگی می‌آید. اگر کودک ۳ ساله‌تان لی‌لی نمی‌کند، چیزی عقب نیست.

این سن‌ها سقف‌های معمول فهرست‌های رشد است، نه خط مسابقه؛ ترتیب تقریباً در همه یکی است ولی سرعت فرق می‌کند. کودکی که زیاد فرصت دویدن و بالا رفتن داشته، معمولاً زودتر می‌پرد و تعادل بهتری دارد.

چطور کمکش کنم؟

کودک ۲ تا ۴ ساله روزی دست‌کم سه ساعت حرکت پخش در طول روز لازم دارد که از ۳ سالگی یک ساعتش باید نفس‌گیر باشد، یعنی دویدن و بالا رفتنی که صورتش را سرخ کند؛ و صفحهٔ نمایش بیش از یک ساعت در روز نه. چند بازی که همین مهارت‌ها را می‌سازد:

• «قورباغه شو!»: روی موکت یا چمن، چمباتمه بزنید و با هم بپرید. خودتان هم بپرید، چون تقلید بهترین آموزش است. اولش دست‌هایش را بگیرید تا حس کنده شدن را بفهمد.
• «از رود رد شو»: دو نوار چسب رنگی کنار هم روی زمین بچسبانید و بگویید از روی رود بپرد؛ هر هفته رود را کمی پهن‌تر کنید. همین بازی با یک نوار، تمرین راه رفتن روی خط و بعدها پاشنه‌به‌پنجه است.
• پایین پریدن از پلهٔ کوتاه: از پلهٔ آخر یا یک جعبهٔ محکم کمتر از ۲۰ سانتی‌متر، اول با گرفتن دو دست شما، بعد یک دست، بعد خودش. فرود روی هر دو پا و با زانوی خم.
• «مجسمه»: با آهنگ بدوید و وقتی صدا قطع شد، روی یک پا بایستید و بشمارید. روی یک پا ایستادن موقع پوشیدن شلوار و جوراب هم تمرین روزانهٔ خوبی است.
• توپ: اول توپ بزرگ و نرم را از نزدیک آرام به سمت سینه‌اش بیندازید تا با دو دست بگیرد، بعد از دورتر و با یک بار زمین خوردن. شوت به توپ ساکن و بعد توپ غلتان.
• پله: هر بار که از پله رد می‌شوید، به جای بغل، بگذارید خودش با گرفتن نرده برود. وقتی بالا رفتن با پای متناوب راحت شد، پایین آمدن را هم همین‌طور تمرین کند؛ پایین آمدن همیشه دیرتر می‌آید.
• سه‌چرخه یا دوچرخهٔ تعادلی: حوالی ۳ سالگی پدال زدن می‌آید؛ تا آن وقت سه‌چرخهٔ بدون پدال یا دوچرخهٔ تعادلی کافی است. در کوچهٔ بن‌بست یا پارک، نه خیابان، همیشه با کلاه ایمنی، و دور از استخر و پله.
• پارک و بازی آزاد: سرسره، نردبان کوتاه، تاب و بالا رفتن از صخرهٔ بازی، همه در یک بعدازظهر تعادل و قدرت را بیشتر از هر برنامه‌ای تمرین می‌دهد. در خانه پابرهنه باشد تا کف پا زمین را حس کند. (کفش یا پابرهنه؟)

بازی‌های ایرانی مثل نون بیار کباب ببر، طناب‌کشی و یه قل دو قل و برنامهٔ هفتگی را در بازی برای تقویت حرکات درشت گذاشته‌ایم.

روی تخت و مبل می‌پرد؛ چه کنم؟

پریدن در این سن یک نیاز است و جلویش را نمی‌شود گرفت، فقط می‌شود جایش را امن کرد. پریدن روی تخت، مبل و از روی آن‌ها علت شایع شکستگی و ضربه به سر در ۲ تا ۴ سالگی است، چون فرود روی لبهٔ سخت یا زمین سرامیک می‌افتد. به جای «نپر»، یک جای مجاز بدهید: تشک یا دوشک روی زمین، دور از میز و لبهٔ تیز، و قاعده‌اش را روشن بگویید: «پریدن فقط روی تشک». ترامپولین خانگی، حتی با تور، برای زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود، چون بیشتر آسیب‌ها وقتی پیش می‌آید که بچهٔ کوچک‌تر با بزرگ‌تر یک‌جا می‌پرند. کودکی که از پله به‌تنهایی بالا می‌رود، از پنجره و بالکن هم بالا می‌رود: پنجره قفل یا حفاظ داشته باشد و زیرش چیزی نباشد که پله شود، کمد و تلویزیون به دیوار پیچ باشد، و حفاظ پله تا وقتی پایین آمدن را مطمئن انجام نمی‌دهد بماند. اگر بعد از زمین خوردن با سر بیهوش شد، چند بار استفراغ کرد، خواب‌آلود شد یا یک طرف بدنش را کمتر تکان داد، همان لحظه اورژانس.

کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟

• تا پایان ۳ سالگی با دو پا از زمین نمی‌پرد، یا از پله نمی‌تواند بالا برود.
• در ۳ تا ۴ سالگی نمی‌تواند حتی یک لحظه روی یک پا بایستد، یا تا ۴ سالگی هنوز نمی‌پرد.
• خیلی بیشتر از هم‌سن‌هایش زمین می‌خورد و بعد از چند ماه بهتر نمی‌شود، یا موقع دویدن مدام می‌افتد.
• همیشه روی پنجه راه می‌رود، یک پا را می‌کشد، یا بدنش یک طرف را کمتر به کار می‌برد.
• زود خسته می‌شود، برای بلند شدن از زمین دست‌هایش را روی زانو می‌گذارد و خودش را بالا می‌کشد، یا از پله بالا رفتن برایش سخت‌تر شده.
• مهارتی را که داشت از دست داده، یا راه رفتن و دویدنش از قبل بدتر شده است.

نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها و این‌که ارزیابی چطور انجام می‌شود در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم آمده است. بقیهٔ تغییرهای این سن، از حرف زدن تا بازی با بچه‌ها، در رشد کودک سه ساله.

جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.