عفونت گوش کودک: نشانه‌ها، درد شب، چند روز صبر کنم، کی آنتیبیوتیک لازم است و کی فوری
نکات کلیدی
- عفونت گوش میانی تقریباً همیشه دنبالهٔ سرماخوردگی است و در ۶ ماه تا ۲ سالگی بیشتر دیده میشود.
- نشانه‌ها: گوش کشیدن همراه بی‌قراری، بیدار شدن شب، گریه موقع مکیدن، تب؛ کشیدن گوش بدون تب و بی‌قراری معمولاً عفونت نیست.
- بیشتر عفونت‌ها در ۲ تا ۳ روز بهتر میشوند؛ آنتیبیوتیک را پزشک تصمیم می‌گیرد و داروی مانده را خودتان ندهید.
- هیچ روغن، شیر مادر، سیر، قطره یا پنبه‌ای در گوش نگذارید؛ پارچهٔ گرم یا خنک و مسکن با مقدار داروساز برای راحتی.
- زیر ۶ ماه، چرک از گوش یا درد بیش از ۳ روز: همان روز پزشک. ورم و قرمزی پشت گوش، گردن سفت یا خواب‌آلودگی: فوراً اورژانس یا ۱۱۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: عفونت گوش میانی بیشتر در ۶ ماه تا ۲ سالگی و معمولاً چند روز بعد از سرماخوردگی می‌آید. کودک گوشش را میکشد، شب بیدار میشود، بیقرار است و گاهی تب دارد. بیشتر عفونتهای گوش در ۲ تا ۳ روز خودشان بهتر میشوند و همیشه آنتیبیوتیک لازم ندارند؛ پزشک تصمیم می‌گیرد. نوزاد زیر ۶ ماه با گوش‌درد یا تب همان روز به پزشک برود. ورم و قرمزی پشت گوش، گوشی که به جلو هل داده شده، گردن سفت یا خواب‌آلودگی شدید یعنی فوراً اورژانس یا ۱۱۵. هیچ قطره، روغن، شیر مادر یا پنبه‌ای در گوش نریزید.
چرا بچهها این‌قدر گوش‌درد می‌گیرند؟
پشت پردهٔ گوش فضای کوچکی به نام گوش میانی هست که با لوله‌ای کوتاه به پشت حلق وصل است. در بچه‌های کوچک این لوله کوتاه‌تر و صاف‌تر است و با سرماخوردگی زود بسته میشود؛ مایع پشت پرده جمع میشود و ویروس یا میکروب در آن رشد میکند. برای همین عفونت گوش تقریباً همیشه دنبالهٔ سرماخوردگی است و در پاییز و زمستان و در کودکان مهدی بیشتر دیده میشود.
نشانه‌ها
- کودک بزرگ‌تر می‌گوید گوشم درد میکند. شیرخوار گوشش را میکشد یا می‌مالد، بیشتر از همیشه گریه میکند و به‌خصوص وقتی دراز میکشد ناآرام است.
- شب‌ها بیدار میشود، موقع شیر خوردن یا مکیدن گریه میکند (مکیدن فشار گوش را بیشتر میکند).
- تب، کم‌اشتهایی، گاهی استفراغ.
- کمتر به صداها جواب می‌دهد یا تلویزیون را بلندتر می‌خواهد.
- ترشح زرد یا خونی از گوش، که یعنی پرده کمی پاره شده تا چرک بیرون بیاید. معمولاً بعدش درد کم میشود و پرده خودش ترمیم میشود، ولی باید پزشک ببیند.
کشیدن گوش به‌تنهایی، بدون تب و بی‌قراری، معمولاً عادت یا نشانهٔ دندان درآوردن است، نه عفونت.
آنتیبیوتیک لازم است؟
بیشتر عفونتهای گوش، حتی بعضی میکروبی‌ها، در ۲ تا ۳ روز بدون آنتیبیوتیک خوب میشوند. برای همین پزشک کودک در بسیاری از بچه‌های بالای ۶ ماه که حالشان خوب است، اول ۲ تا ۳ روز صبر و پیگیری را پیشنهاد میکند و اگر بهتر نشدند آنتیبیوتیک می‌دهد. در نوزاد زیر ۶ ماه، عفونت دو گوش، درد شدید، تب بالا یا ترشح از گوش معمولاً از همان اول درمان میکند. این تصمیم مال پزشک است: آنتیبیوتیک ماندهٔ دفعهٔ قبل را خودتان ندهید و اگر پزشک داروی کامل تجویز کرد، دوره را تا آخر بدهید حتی اگر بعد از دو روز خوب شد.
در خانه چه کنم تا دردش کمتر شود؟
- داروی تب‌بر و مسکن فقط وقتی کودک درد دارد یا بی‌تاب است، با مقداری که داروساز یا پزشک برای وزن فعلی‌اش می‌گوید. نوزاد زیر ۳ ماه هیچ دارویی بدون پزشک.
- یک پارچهٔ تمیز گرم یا خنک (نه داغ) روی گوش می‌تواند درد را کم کند.
- مایعات بیشتر و غذای نرم. اگر مکیدن دردناک است، در وضعیت نیمه‌نشسته شیر بدهید.
- کودک بالای ۱ سال می‌تواند با سر کمی بالاتر بخوابد. نوزاد زیر ۱ سال همیشه به پشت روی تشک صاف، بدون بالش.
این کارها را نکنید: روغن زیتون یا بادام، شیر مادر، سیر، قطرهٔ گوش ماندهٔ قبلی یا قطرهٔ بدون نسخه در گوش نریزید؛ اگر پرده پاره شده باشد آسیب می‌زند. با گوش‌پاک‌کن یا پنبه داخل گوش را تمیز نکنید. سرماخوردگی را با آنتیبیوتیک «پیشگیری» نکنید؛ جلوی عفونت گوش را نمی‌گیرد. دربارهٔ خود سرماخوردگی، راهنمای سرماخوردگی کودک را ببینید.
کی همان روز به پزشک کودک بروم؟
- نوزاد زیر ۶ ماه با گوش‌درد، گوش کشیدن همراه بی‌قراری یا تب.
- تب ۳۹ یا بالاتر، یا تبی که بر اساس قواعد سنی معاینه می‌خواهد (قواعد تب بر حسب سن).
- درد بعد از ۲ تا ۳ روز بهتر نشده، یا زیر آنتیبیوتیک بعد از ۲ روز هنوز تب و درد دارد.
- از گوشش چرک یا خون می‌آید.
- کمتر از نصف شیر و مایعات معمولش را می‌خورد یا پوشکش کمتر خیس میشود.
کی فوراً به اورژانس یا ۱۱۵؟
- پشت گوش ورم کرده، قرمز و دردناک است یا لالهٔ گوش به جلو هل داده شده.
- گردنش سفت است، نور اذیتش میکند، خیلی خواب‌آلود است یا بیدار نمی‌ماند.
- صورتش یک‌طرف افتاده یا نمی‌تواند پلکش را ببندد.
- هر نشانهٔ فوری تب: نوزاد زیر ۳ ماه تب دارد؛ روی پوستش لکه‌های قرمز یا بنفش است که با فشار لیوان شیشه‌ای محو نمی‌شود؛ شُل است، بیدار نمی‌شود یا بیدار نمی‌ماند، یا گریه‌اش ضعیف یا جیغ‌مانند شده است.
عفونت گوش مکرر و شنوایی
بعد از عفونت، مایع پشت پرده ممکن است چند هفته بماند و شنوایی را کمی کم کند؛ معمولاً خودش تا ۳ ماه برطرف میشود. اگر کودک چند بار پشت سر هم عفونت گوش می‌گیرد، یا بعد از ۳ ماه هنوز به صداها کم جواب می‌دهد یا حرف زدنش عقب‌تر از هم‌سن‌هایش است، به پزشک کودک بگویید تا شنوایی‌اش بررسی شود.
پیشگیری
- در خانه و ماشین سیگار و قلیان ممنوع؛ دود عفونت گوش را بیشتر میکند.
- شیر مادر تا هر وقت ممکن است.
- شیشهٔ شیر را به کودکِ درازکشیده ندهید و شیشه را به چیزی تکیه ندهید؛ نیمه‌نشسته شیر بدهید.
- واکسن‌های برنامهٔ کشوری سر وقت؛ واکسن آنفلوآنزا هم سرماخوردگی‌های شدید و عفونت گوش بعدش را کم میکند (واکسن آنفلوآنزا برای کودک زیر ۳ سال).
- شستن دست‌ها و دور نگه داشتن نوزاد از افراد سرماخورده.
فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در راهنمای تب و بیماری رایم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
عفونت گوش بچه چند روز طول میکشد؟
درد معمولاً در ۲ تا ۳ روز کم میشود و بیشتر بچهها تا یک هفته خوب میشوند. مایع پشت پرده ممکن است چند هفته تا ۳ ماه بماند و کمی شنوایی را کم کند.
برای عفونت گوش حتماً آنتیبیوتیک لازم است؟
نه همیشه. بسیاری از عفونتهای گوش خودشان خوب میشوند و پزشک در کودک بالای ۶ ماه با حال خوب اغلب ۲ تا ۳ روز صبر و پیگیری میکند. در زیر ۶ ماه، درد شدید یا ترشح از گوش معمولاً از اول درمان میکند.
بچهام گوشش را میکشد؛ عفونت است؟
اگر تب ندارد، بیقرار نیست و خوب میخوابد، معمولاً نه؛ ممکن است عادت یا دندان درآوردن باشد. اگر با تب، گریهٔ شب یا بعد از سرماخوردگی است، به پزشک نشان دهید.
روغن زیتون یا شیر مادر در گوش بریزم؟
نه. هیچ روغن، شیر مادر، سیر یا قطرهٔ بدون نسخه در گوش نریزید؛ اگر پرده پاره باشد آسیب می‌زند. پارچهٔ گرم یا خنک روی گوش بی‌خطر است.
از گوش بچهام چرک می‌آید؛ خطرناک است؟
یعنی پرده کمی پاره شده تا چرک بیرون بیاید؛ معمولاً درد کم میشود و پرده خودش ترمیم میشود، ولی همان روز پزشک باید ببیند. چیزی داخل گوش نکنید، فقط بیرونش را پاک کنید.
کی عفونت گوش اورژانسی است؟
اگر پشت گوش ورم کرده و قرمز است، لالهٔ گوش به جلو آمده، گردن سفت است یا کودک خیلی خواب‌آلود است، فوراً به اورژانس بروید یا ۱۱۵ بگیرید.
عفونت گوش مسری است؟
خود عفونت گوش نه، ولی سرماخوردگی که پشتش است مسری است. کودک وقتی تب ندارد و حالش خوب است می‌تواند به مهد برود.
