حواس نوزاد در سال اول: چه میبیند، چه میشنود و با چه بازیهایی به دیدن، شنیدن و لمسش کمک کنم؟

نکات کلیدی
- نوزاد در ماه اول فقط ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری صورتش را واضح میبیند و طرح سیاه و سفید و صورت آدم را دوست دارد.
- نوزاد از روز اول میشنود و شنواییاش تا پایان ماه اول کامل میشود؛ حدود ۴ ماهگی سرش را به طرف صدای شما برمیگرداند.
- صورت و صدای شما، بغل، کتاب تصویری و چیزهایی با جنسهای مختلف بهترین بازی حسی است.
- اسباببازی پرسروصدا، تلویزیون و شلوغی زیاد به حواس نوزاد کمک نمیکند.
- اگر به صدا واکنش ندارد یا چشمش همیشه منحرف است، در اولین نوبت به پزشک بگویید.
فهرست مطالب
نوزاد از روز اول میشنود، بو را میشناسد و لمس را حس میکند، ولی دیدنش در طول سال اول کامل میشود. حواس او تمرین و وسیلهٔ مخصوص لازم ندارد؛ با صورت و صدای شما، بغل، وقت بیداری روی زمین و چند چیز ساده و بیخطر خودبهخود رشد میکند. فقط باید بدانید کدام نشانهها را به پزشک بگویید.
نوزاد در سال اول چه میبیند؟
- ماه اول: فقط چیزهایی را که ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر با صورتش فاصله دارند واضح میبیند؛ یعنی صورت شما موقع شیر دادن. طرح سیاه و سفید و پررنگ را به رنگهای ملایم ترجیح میدهد و صورت آدم را به هر طرح دیگری. چشمهایش گاهی سرگردان است و چپ میشود.
- حدود ۲ ماهگی: با دقت به صورتها نگاه میکند و چیز متحرک را با چشم دنبال میکند.
- حدود ۴ ماهگی: تا چند متر دورتر را میبیند و همهٔ رنگها را تشخیص میدهد.
- تا ۷ ماهگی: دید رنگی و دید دورش کاملتر میشود و چیز متحرک را بهتر دنبال میکند.
جزئیات بیشتر در بینایی نوزاد در دو ماه اول و نوزاد ۴ تا ۶ ماهه چه میبیند آمده است.
نوزاد چه میشنود؟
نوزاد از روز اول میشنود و شنواییاش تا پایان ماه اول کامل میشود. از همان روزهای اول با صدای بلند از جا میپرد و ممکن است به طرف صدای آشنا رو کند. حدود ۴ ماهگی سرش را به طرف صدای شما برمیگرداند، در ۶ ماهگی با شما نوبتی صدا درمیآورد و در ۹ ماهگی وقتی اسمش را صدا میزنید نگاه میکند.
چون حرف زدن از شنیدن شروع میشود، هر تردیدی دربارهٔ شنوایی را جدی بگیرید. دربارهٔ غربالگری و نشانهها، شنوایی کودک و حرف زدن را ببینید.
بو، مزه و لمس را چطور حس میکند؟
- بو: نوزاد بوی شیرین را دوست دارد و از بوی تلخ و ترش رو برمیگرداند. بوی شیر مادر خودش را میشناسد.
- لمس: چیز نرم را به زبر ترجیح میدهد و از جابهجا کردن تند و خشن بدش میآید. آرام و با حوصله بلندش کنید و لباسش را عوض کنید.
- دست و دهان: از حدود ۴ ماهگی هر چیزی را با دست و دهان میشناسد. این کار عادت بد نیست و راه یادگیری اوست.
بغل کردن، حس لمس را سیر میکند و به او میگوید جایش امن است. نوزاد با بغل و جواب دادن به گریهاش لوس نمیشود.
با چه بازیهایی به حواسش کمک کنم؟
برای دیدن:
- صورتتان را در فاصلهٔ ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری بگیرید، لبخند بزنید و حرف بزنید.
- در ماههای اول کتاب یا تصویر سیاه و سفید و پررنگ نشانش بدهید؛ بعد تصویرهای رنگی و عکس صورتها.
- یک اسباببازی رنگی را آرام به چپ و راست و بالا و پایین ببرید تا با چشم دنبالش کند.
- آینهٔ نشکن مخصوص نوزاد کنارش بگذارید.
برای شنیدن:
- موقع شیر دادن، لباس پوشاندن و حمام با او حرف بزنید و برایش لالایی و شعر بخوانید.
- جغجغه را آرام و با یک وجب فاصله از سرش تکان بدهید و ببینید دنبال صدا میگردد یا نه.
- صداهای مختلف را نشانش بدهید: پچپچ، دست زدن، خشخش کاغذ، صدای آب.
- موسیقی ملایم با صدای کم بگذارید.
برای لمس و حرکت:
- همراه با شعر، دستها و پاهایش را آرام خم و صاف کنید و اسم هر عضو را بگویید: «این پای توست».
- وقتی بیدار است و کنارش هستید، او را روی شکم بگذارید و اسباببازی را همسطح چشمش بگذارید. راهنمایش در وقت روی شکم هست.
- اسباببازیهایی با جنسهای مختلف، کتاب پارچهای و توپ نرم به دستش بدهید.
- در حمام بگذارید با دست به آب بزند. نوزاد را حتی یک لحظه در آب تنها نگذارید.
هر بازی چند دقیقه کافی است. اگر رو برگرداند، چشمهایش را بست، کمرش را قوس داد یا نق زد، یعنی بس است.
چه چیزهایی به حواس نوزاد کمک نمیکند یا خطر دارد؟
- اسباببازی پرسروصدا: میتواند به شنوایی کودک آسیب بزند. موسیقی و اسباببازی صدادار را نزدیک گوشش نگیرید.
- تلویزیون و گوشی: تماشای صفحه برای کودک زیر ۲ سال توصیه نمیشود، جز تماس تصویری با نزدیکان.
- چیزی در تخت خواب: اسباببازی، تصویر و پارچه را بعد از بازی از تخت بردارید. تا یکسالگی موقع خواب هیچ چیز نرمی در تخت نباشد و نوزاد به پشت بخوابد. آویز را به خود تخت وصل نکنید و وقتی روی دست و زانو بلند شد یا ۵ ماهه شد، هر کدام زودتر بود، بردارید.
- شلوغی زیاد: نور تند، صدا و اسباببازی زیاد با هم نوزاد را کلافه میکند، نه باهوشتر.
- چیزهای ریز: هر چیزی که در دهانش جا میشود خطر خفگی دارد (خطر خفگی تا ۴ سالگی هست).
کی به پزشک کودک بگویم؟
- به صداهای اطراف واکنش نشان نمیدهد، یا تا ۴ ماهگی سرش را برای پیدا کردن صدا برنمیگرداند.
- بعد از ۴ ماهگی هنوز گاهی چشمش چپ میشود، یا در هر سنی یک یا هر دو چشمش همیشه به داخل یا بیرون منحرف است.
- چشمش مدام اشک یا ترشح دارد یا به نور خیلی حساس است.
- تا ۷ ماهگی چیزهای نزدیک و دور را با هر دو چشم دنبال نمیکند.
- از بغل شدن بدش میآید و خودش را عقب میکشد.
- بدنش خیلی سفت یا خیلی شل است.
هر کدام را دیدید، در اولین نوبت به پزشک کودک بگویید. دربارهٔ چشم و گوش، زود بررسی کردن خیلی بهتر از صبر کردن است.
پرسشهای پرتکرار
کارت سیاه و سفید برای نوزاد خوب است؟
بله. نوزاد در ماههای اول طرح سیاه و سفید و پررنگ را بهتر میبیند و بیشتر نگاه میکند. تصویر را در فاصلهٔ ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتری نشانش بدهید و در تخت خواب نگذارید. صورت شما از هر کارتی برایش جالبتر است.
نوزاد از کی رنگها را میبیند؟
حدود ۴ ماهگی همهٔ رنگها را تشخیص میدهد و تا ۷ ماهگی دید رنگی و دید دورش کاملتر میشود. پیش از آن طرحهای پررنگ و سیاه و سفید را بهتر میبیند.
چشم نوزاد یکماههام گاهی چپ میشود؛ طبیعی است؟
در ماه اول طبیعی است که چشمها گاهی سرگردان باشد و چپ شود. ولی اگر بعد از ۴ ماهگی هنوز گاهی چشمش چپ میشود، یا در هر سنی چشم همیشه منحرف است، به پزشک بگویید.
از کجا بفهمم نوزادم خوب میشنود؟
با صدای بلند از جا میپرد، با صدای شما آرام میشود و حدود ۴ ماهگی سرش را به طرف صدای شما برمیگرداند. اگر اینها را نمیبینید یا غربالگری شنوایی انجام نشده، به پزشک بگویید.





