شیر شبانهٔ کودک ۶ تا ۱۲ ماهه: تا کی لازم است و چطور آرام کم کنم؟
نکات کلیدی
- زیر ۴ ماه شیر شب لازم است؛ بین ۶ تا ۱۲ ماهگی بیشتر کودکان سالمی که غذای کمکی می‌خورند و وزن می‌گیرند از نظر تغذیه به آن نیاز ندارند و شیر شب بیشتر برای آرامش است. اجباری برای قطع نیست؛ شیر مادر تا سال دوم شب هم اشکالی ندارد.
- بعد از ۶ ماهگی بیداری برای شیر معمولاً عادت است، نه گرسنگی: کودکی که با مکیدن خوابیده، بین چرخه‌ها همان را می‌خواهد. هدف، جدا کردن شیر از خوابیدن است: شیر اول روال، بعد مسواک و کتاب، بعد خواب‌آلود اما بیدار در تخت.
- کم کردن آرام: هر دو سه شب یکی دو دقیقه یا ۲۰ تا ۳۰ سیسی کمتر، یک وعده در هر بار (کم‌خورده‌ترین اول، قبل از صبح آخر)، همسر شب‌ها را بگیرد، شیر در خواب برای بالای ۶ ماه، روزها سه وعده غذای آهن‌دار. وقتی بیدار شد: صبر، بعد سر زدن با فاصلهٔ ۲/۴/۶ بدون شیر.
- شروع نکنید وسط بیماری، واکسن، دندان شدید، سفر یا تغییر بزرگ؛ اگر وزن‌گیری کم شد متوقف شوید. مادر شیرده آرام پیش برود تا شیرش کم نشود و سینه‌اش پر نشود.
- اشتباه‌ها: شیشه در تخت (پوسیدگی، خفگی، عفونت گوش)، شیر خشک غلیظ یا فرنی در شیشه، آب‌میوه به‌جای شیر، یک شب قطع یک شب شیر. پزشک: وزن نمی‌گیرد، تشنگی و ادرار زیاد، تب و گوش، یا بعد از ۳ تا ۴ هفته یکدستی تغییری نشد.
فهرست مطالب
بین ۶ تا ۱۲ ماهگی، بیشتر کودکان سالمی که غذای کمکی می‌خورند و خوب وزن می‌گیرند، از نظر تغذیه به شیر شبانه نیاز ندارند؛ شیر شب بیشتر برای آرامش است. اجباری برای قطع نیست و کودک شیر مادر میتواند تا سال دوم شب شیر بخورد. اگر هر بیداری با شیر تمام میشود، در ۲ تا ۳ هفته آرام کمش کنید.
شیر شبانه تا کی لازم است؟
نوزاد زیر ۴ ماه باید هر ۳ تا ۴ ساعت شیر بخورد، حتی در شب، و یکی دو بار شیر خوردن شبانه تا ۶ ماهگی طبیعی و لازم است. از پایان ۶ ماهگی که غذای کمکی شروع میشود و کودک روز سه وعده غذا و چند بار شیر میخورد، نیاز تغذیه‌ای به شیر شب کم‌کم تمام میشود؛ تا یکسالگی بیشتر کودکان می‌توانند بدون شیر شب را بگذرانند. سه شرط برای شروع کم کردن: کودک دست‌کم ۶ ماهه است و غذای کمکی را شروع کرده، وزنش روی منحنی رشد خوب بالا می‌رود، و پزشک یا مراقب سلامت در معاینهٔ اخیر مشکلی ندیده. اگر کودک نارس بوده، کم‌وزن است یا بیماری مزمن دارد، اول با پزشک کودک مشورت کنید. و اگر شیر شب برای شما و کودک مشکلی نیست، لازم نیست کاری بکنید؛ برنامهٔ کشوری ادامهٔ شیر مادر تا ۲ سالگی است و شیر شب بخشی از آن میتواند بماند.
چرا هنوز شب شیر می‌خواهد؟
بعد از ۶ ماهگی، بیداری برای شیر معمولاً گرسنگی نیست، عادت است: کودکی که با مکیدن خوابش برده، بین چرخه‌های خواب که نیمه‌بیدار میشود، همان را می‌خواهد تا دوباره بخوابد. اضطراب جدایی ۸ تا ۱۰ ماهگی، دندان و شلوغی روز هم کودک را به سمت آرام‌ترین چیزی که می‌شناسد، یعنی شیر، می‌برد. گاهی هم واقعاً گرسنه است: در روزهای رشد سریع، وقتی روز کم خورده، یا بعد از بیماری. پس اول یک هفته روزها را نگاه کنید: اگر روز خوب میخورد و شب هم چند بار شیر می‌خواهد، هدف شما جدا کردن شیر از خوابیدن است، نه گرسنگی.
چطور شیر شب را کم کنم؟
- اول شیر را از خوابیدن جدا کنید: شیر آخر شب را اول روال بدهید، نه آخر آن؛ بعد مسواک انگشتی، کتاب یا لالایی، و بعد خواب‌آلود اما بیدار در تخت. وقتی پلک‌هایش سنگین شد از سینه یا شیشه جدا کنید تا آخرین قدم خوابیدن را خودش بردارد. همین یک تغییر، بیداری‌های شب را کم میکند.
- کم‌کم کوتاه کنید، نه یک‌دفعه: شیر مادر: هر دو سه شب یکی دو دقیقه کوتاه‌تر؛ شیشه: هر دو سه شب حدود ۲۰ تا ۳۰ سیسی کمتر. وقتی به چند دقیقه یا چند سیسی رسید، آن وعده را حذف کنید و جایش را با نوازش و «من همین‌جام» پر کنید.
- یک وعده در هر بار: اول وعده‌ای را حذف کنید که کودک کمتر میخورد (معمولاً اولین بیداری بعد از نیمه‌شب). وعدهٔ قبل از صبح را آخر از همه.
- همسرتان شب‌ها را بگیرد: کودک شیرمادرخوار بوی شیر مادر را می‌شناسد و کنار او سخت‌تر آرام میشود؛ چند شب پدر برود، با دست روی سینه و صدای آرام، بدون چراغ و بدون بغلِ طولانی.
- شیر در خواب برای کودک بالای ۶ ماه: ۲ تا ۳ ساعت بعد از خوابیدن، او را نیمه‌بیدار و نشسته در بغل یک بار شیر بدهید تا خواب شبش طولانی‌تر شود؛ برای بعضی کودک‌ها خوب جواب می‌دهد. هرگز در حالت خوابیده در تخت شیر ندهید.
- روزها را پر کنید: سه وعدهٔ غذای کمکی با آهن کافی (گوشت، حبوبات، فرنی غنی‌شده) و شیر در روز به اندازهٔ کافی، آخرین وعدهٔ غذا یکی دو ساعت قبل از خواب؛ کودکی که روز خوب خورده، شب کمتر گرسنه میشود.
- وقتی بیدار شد و شیر خواست: ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید؛ اگر گریهٔ واقعی شد، با فاصله‌های کم‌کم بیشتر (۲، ۴ و ۶ دقیقه) برگردید، نوازش کنید و بدون شیر و چراغ بیرون بروید. قدم‌به‌قدم این روش در راهنمای بیداری شبانه و آموزش خواب است. سه شب اول سخت‌تر است و معمولاً تا یک تا دو هفته جا می‌افتد.
چه وقت‌هایی شروع نکنم یا دست نگه دارم؟
وسط بیماری، تب، اسهال، چند روز بعد از واکسن، دندان درآوردن شدید، سفر، تولد خواهر یا برادر یا هر تغییر بزرگ، شروع نکنید؛ در این دوره‌ها اگر شیر خواست بدهید و بعد از آرام شدن اوضاع از سر بگیرید. اگر در میانهٔ راه وزن‌گیری کم شد، کودک روزها بی‌حال یا بیش از حد گرسنه شد، یا گریهٔ شب شدید و بی‌وقفه و «ناشناس» بود، متوقف شوید و با پزشک کودک صحبت کنید. برای مادر شیرده: کم کردن ناگهانی شیر شب میتواند شیر را کم کند و سینه را پر و دردناک کند؛ آرام پیش بروید، اگر سینه پر شد کمی بدوشید، و روزها شیردهی را ادامه دهید تا شیر کم نشود.
چند اشتباه رایج
- شیشه در تخت یا تا خواب کامل: دندان‌های تازه را خراب میکند، خطر خفگی دارد و عفونت گوش میآورد. اگر شیشه میخورد، همین ماه‌ها بهترین وقت کنار گذاشتن شیشهٔ شب است. دربارهٔ انتخاب شیر خشک، مقالهٔ شیر خشک را ببینید.
- شیر خشک غلیظ‌تر یا فرنی در شیشه برای «سیر خوابیدن»: خطرناک است و خواب را طولانی‌تر نمی‌کند؛ شیر خشک را دقیقاً طبق جعبه بسازید.
- آب یا آب‌میوه به‌جای شیر در شب: همان عادت را با چیزی بی‌ارزش نگه می‌دارد؛ به‌جایش آرام کردن بدون نوشیدنی.
- یک شب قطع، یک شب شیر: کودک را گیج میکند و گریه را بیشتر. هر دو والد یک برنامه را نگه دارند.
کی باید با پزشک کودک صحبت کنم؟
- وزن روی منحنی بالا نمی‌رود، یا کودک روزها هم همیشه گرسنه یا بی‌حال است.
- شب‌ها خیلی تشنه است، خیلی زیاد ادرار میکند یا استفراغ دارد.
- بیداری با تب، کشیدن گوش یا گریهٔ جیغ‌مانند همراه است.
- بعد از ۳ تا ۴ هفته تلاش یکدست هنوز هر شب چند بار برای شیر بیدار میشود، یا شما از کم‌خوابی به جایی رسیده‌اید که عصبانی یا ناامید می‌شوید؛ این را هم به مراقب سلامت بگویید.
مقدار خواب و الگوی بیداری هر سن را در خواب کودک ۴ تا ۶ ماهه، ۷ تا ۹ ماهه و ۱۰ تا ۱۲ ماهه بخوانید.
جدول کامل ساعت خواب از تولد تا ۴ سالگی را در راهنمای خواب نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
شیر شبانه را کی قطع کنم؟
اجباری نیست. بعد از ۶ ماهگی، اگر غذای کمکی را شروع کرده و خوب وزن میگیرد، از نظر تغذیه لازم نیست و می‌توانید در ۲ تا ۳ هفته آرام کم کنید. کودک شیر مادر میتواند تا سال دوم هم یک بار شب شیر بخورد.
کودکم فقط با شیر می‌خوابد؛ چطور عوضش کنم؟
شیر را اول روال خواب بدهید، بعد مسواک و کتاب یا لالایی، و وقتی پلک‌هایش سنگین شد از سینه یا شیشه جدا کنید تا خواب‌آلود اما بیدار در تخت بخوابد. نیمه‌شب هم به‌جای شیر، با دست روی سینه و صدای آرام آرامش کنید. چند شب طول می‌کشد.
کودک ۸ ماهه شب چند بار شیر بخورد؟
از نظر تغذیه معمولاً هیچ، اگر روز سه وعده غذا و شیر کافی میخورد و وزن میگیرد. یک بار شیر شب برای آرامش اشکالی ندارد؛ چند بار شیر هر شب یعنی شیر به خوابیدن گره خورده و میشود آرام کمش کرد.
اگر شیر شب را کم کنم شیرم کم میشود؟
اگر ناگهانی قطع کنید، ممکن است. آرام و وعدهبهوعده پیش بروید، روزها شیردهی را ادامه دهید و اگر سینه پر و دردناک شد کمی بدوشید. برنامهٔ کشوری ادامهٔ شیر مادر تا ۲ سالگی است و شیر شب میتواند بخشی از آن بماند.
شیشهٔ شب را کی کنار بگذارم؟
بین ۶ تا ۱۲ ماهگی، و حتماً پیش از یکسالگی. شیشه در تخت یا تا خواب کامل، دندانها را خراب میکند و عفونت گوش میآورد. شیشه را قبل از مسواک و اول روال بدهید و هر دو سه شب ۲۰ تا ۳۰ سیسی کمتر کنید.
