بازی برای تقویت حرکات درشت کودک ۲ تا ۴ ساله: تعادل، قدرت، توپ و پله

کودک ۲ تا ۴ ساله برای قوی شدن پاها، تعادل و هماهنگی به کلاس و تمرین نیاز ندارد؛ به روزی دست‌کم سه ساعت بازی پرجنب‌وجوش نیاز دارد که بخشی از آن نفس‌گیر باشد. حرکات درشت یعنی همان دویدن، پریدن، بالا رفتن، پرتاب و گرفتن توپ و رکاب زدن؛ همین‌ها هستند که بعدها کمکش می‌کنند خودش لباس بپوشد، از ماشین سوار و پیاده شود و یک روز کامل مهد را بدون خستگی دوام بیاورد. این‌جا بازی‌های ساده‌ای را آورده‌ایم که همان چیزها را تمرین می‌دهد: از نون بیار کباب ببر و طناب‌کشی تا راه رفتن روی خط و گرفتن توپ. سن هر مهارت و این‌که کی نگران شویم در حرکت کودک ۲ تا ۴ ساله آمده است.

کودک ۲ تا ۴ ساله روزی چقدر باید حرکت کند؟

دست‌کم ۱۸۰ دقیقه در روز، پخش در طول روز و از هر نوع: راه رفتن، دویدن، بالا رفتن، رقصیدن، بازی در پارک. از ۳ سالگی باید دست‌کم ۶۰ دقیقهٔ آن حسابی نفس‌گیر باشد، یعنی دویدن و بالا رفتنی که صورتش را سرخ و نفسش را تند کند. در کالسکه، صندلی ماشین یا صندلی غذا بیش از یک ساعت پشت سر هم نماند، و صفحهٔ نمایش بیش از یک ساعت در روز نه، و هرچه کمتر بهتر. لازم نیست این سه ساعت یک‌جا باشد: نیم ساعت پارک صبح، بازی در خانه بعدازظهر و یک پیاده‌روی کوتاه عصر هم همین حساب است.

بازی‌های ایرانی که کار می‌کنند

• نون بیار کباب ببر: دست‌ها را روی دست شما می‌گذارد و باید قبل از ضربهٔ شما بکشد. واکنش سریع، توجه و هماهنگی دست و چشم را تمرین می‌دهد و نشسته هم می‌شود بازی کرد؛ از ۲٫۵ سالگی می‌فهمد.
• طناب‌کشی و گانیه: کشیدن و هل دادن با تمام بدن، قوی‌ترین تمرین پا و تنه است. با یک شال یا طناب نرم روی موکت، و بگذارید گاهی ببرد.
• گرگم به هوا و قایم‌باشک: دویدن، ترمز کردن، چرخیدن و چمباتمه زدن، همه در یک بازی. در حیاط یا پارک، نه کنار خیابان.
• عمو زنجیرباف: دست در دست در صف راه رفتن و روی پا چرخیدن، تعادل گروهی و نوبت را تمرین می‌دهد؛ برای مهمانی و جمع بچه‌ها عالی است.
• یه قل دو قل: با پنج قل‌بازی بزرگ یا جوراب‌های گلوله‌شده، نه سنگ‌ریزه و تیله، چون این‌ها تا ۴ سالگی خطر خفگی دارند؛ از ۳ سالگی و با نظارت. بیشتر دست و انگشت را کار می‌دهد، ولی ترتیب چند حرکت پشت سر هم را هم یاد می‌دهد و بازی نشستهٔ خوبی برای روز بارانی است.
• لی‌لی: خانه‌ها را با گچ یا چسب بکشید؛ کودک ۲ تا ۴ ساله با دو پا توی خانه‌ها می‌پرد و لی‌لی روی یک پا حوالی ۵ سالگی می‌آید. عجله نکنید.

تعادل

• راه رفتن روی خط: یک نوار چسب رنگی روی زمین یا درز موکت. اول معمولی، بعد با دست‌های باز، بعد به عقب، و نزدیک ۴ سالگی پاشنه‌به‌پنجه.
• «مجسمه»: با آهنگ بدوید و وقتی صدا قطع شد، روی یک پا بایستید و با هم بشمارید. پوشیدن شلوار و جوراب ایستاده، تمرین روزانهٔ همین مهارت است.
• سنگ‌های رودخانه: چند کوسن یا بالش را با فاصلهٔ کم روی زمین بگذارید تا از یکی به یکی قدم بردارد و بعد بپرد، بی‌آن‌که «توی آب» بیفتد.
• پل چوبی: یک تختهٔ پهن یا لبهٔ جدول کوتاه پارک، با گرفتن دست شما و بعد خودش.

قدرت پا و تنه

• راه رفتن مثل حیوان‌ها: خرس (دست و پا روی زمین، باسن بالا)، قورباغه (چمباتمه و پرش)، خرچنگ (روی دست و پا با شکم رو به بالا، از ۳ سالگی). دو دقیقه از این‌ها از هر تمرینی بیشتر عضله می‌سازد.
• بالا رفتن: نردبان کوتاه و صخرهٔ بازی پارک، بالش‌های روی هم، سطح شیب‌دار. بالا رفتن در این سن نیاز است؛ جای امنش را بدهید تا سراغ کمد و پنجره نرود.
• حمل بار: سبد خرید سبک، بطری آب، هل دادن صندلی یا گاری اسباب‌بازی پر از توپ. کمک کردن در خانه خودش تمرین است.
• چمباتمه و بلند شدن: چیدن اسباب‌بازی‌های پخش روی زمین در سبد، هر بار نشستن و بلند شدن. اگر برای بلند شدن دست‌هایش را روی زانو می‌گذارد و خودش را بالا می‌کشد، آن را به پزشک بگویید.

توپ

• غلتاندن: روبه‌روی هم بنشینید و توپ را به سمت هم بغلتانید؛ ساده‌ترین شروع برای ۲ ساله.
• شوت: اول توپ ساکن، بعد توپ غلتان آرام، و از ۳ سالگی شوت به سمت یک دروازهٔ دو کوسنی.
• پرتاب: پرت کردن توپ یا جوراب گلوله‌شده توی سبد رخت، از بالای سر و از پایین. هر هفته سبد را کمی دورتر بگذارید.
• گرفتن: توپ بزرگ و نرم را از یک قدمی آرام به سمت سینه‌اش بیندازید تا با دو دست بگیرد؛ بیشتر کودکان تا ۴ سالگی توپ بزرگ را می‌گیرند. بعد از دورتر و با یک بار زمین خوردن توپ. یک روسری سبک یا توپ پارچه‌ای برای شروع از همه راحت‌تر است چون آهسته می‌آید؛ بادکنک نه، چون تکهٔ بادکنک ترکیده از خطرناک‌ترین علت‌های خفگی کودک است.

پله و پریدن

هر بار از پله رد می‌شوید، به جای بغل، بگذارید خودش با گرفتن نرده برود؛ اول با دو پا روی هر پله و تا ۳ سالگی با پای متناوب. پریدن را با «قورباغه شو» و «از رود رد شو» (دو نوار چسب که هر هفته کمی از هم دورتر می‌شود) تمرین کنید و پایین پریدن را از پلهٔ آخر یا جعبهٔ کمتر از ۲۰ سانتی‌متر با گرفتن دست شما. یک قاعده را از همین حالا روشن کنید: پریدن فقط روی تشک روی زمین، نه روی تخت و مبل، چون فرود روی لبهٔ سخت علت شایع شکستگی در این سن است. ترامپولین خانگی برای زیر ۶ سال توصیه نمی‌شود. اگر هنوز خوب نمی‌دود، بازی‌های ۱۸ تا ۲۴ ماهگی را در حرکت کودک ۱۸ تا ۲۴ ماهه ببینید.

یک هفتهٔ ساده

برنامه لازم نیست، ولی اگر کمک می‌کند که یادتان بماند: شنبه پارک و بالا رفتن، یکشنبه توپ در خانه، دوشنبه راه رفتن روی خط و مجسمه، سه‌شنبه راه رفتن مثل حیوان‌ها و طناب‌کشی، چهارشنبه گرگم به هوا در حیاط یا پارک، پنجشنبه پریدن روی تشک و سنگ‌های رودخانه، جمعه پیاده‌روی خانوادگی یا مهمانی با عمو زنجیرباف. هر کدام ده تا بیست دقیقه کافی است؛ بقیهٔ سه ساعت خودش با دویدن در خانه پر می‌کند. در خانه پابرهنه باشد تا کف پا زمین را حس کند و تعادل بهتر شود. (کفش یا پابرهنه؟)

اگر از هم‌سن‌هایش عقب‌تر است

بعضی کودکان محتاط‌ترند یا کمتر فرصت حرکت داشته‌اند، نه این‌که مشکلی داشته باشند. سه کار کمک می‌کند: از ساده‌ترین نسخهٔ هر بازی شروع کنید و وقتی راحت شد یک قدم سخت‌ترش کنید؛ کار پیچیده را به تکه‌های کوچک بشکنید، مثلاً اول فقط توپ را غلتاندن، بعد پرت کردن؛ و مدت بازی را هر هفته کمی زیاد کنید، نه یک‌دفعه. خودتان همراهش بازی کنید، چون تقلید بهترین آموزش است، و هیچ‌وقت با خواهر و برادر یا بچهٔ همسایه مقایسه‌اش نکنید. اگر بعد از دو سه ماه فرقی نکرد، خیلی بیشتر از هم‌سن‌ها زمین می‌خورد، همیشه روی پنجه راه می‌رود، زود خسته می‌شود، یک طرف بدن را کمتر به کار می‌برد یا مهارتی را که داشت از دست داده، با پزشک کودک در میان بگذارید. پزشک تشخیص می‌دهد که آیا کاردرمانی یا فیزیوتراپی لازم است؛ خودتان مستقیم سراغ آن نروید، چون بیشتر وقت‌ها فقط فرصت بازی بیشتر کم است. نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها را در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم گرد آورده‌ایم و سن معمول هر مهارت را در پریدن، پله و تعادل ۲ تا ۴ سال.

جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.