ارتباط از روز اول: گریه، آقو و گوش دادن نوزاد از تولد تا ۳ ماهگی

نکات کلیدی
- نوزاد از روز اول صدای شما را میشناسد و با آن آرام میشود؛ گریه تنها زبان اوست و هر گریهای از گرسنگی نیست.
- بیشتر نوزادان بین ۶ تا ۸ هفتگی در جواب شما لبخند میزنند و حدود ۲ تا ۳ ماهگی صداهای نرمی مثل «آقو» و «اوو» درمیآورند.
- با نوزاد حرف بزنید، صدایش را برگردانید و مکث کنید تا دوباره صدا بدهد؛ این اولین گفتوگوی شماست.
- غربالگری شنوایی را تا یکماهگی انجام دهید؛ نتیجهٔ «ارجاع» یعنی آزمون دوباره، نه حتماً کمشنوایی.
- اگر به صدای بلند هیچ واکنشی ندارد، یا تا ۳ ماهگی در جواب شما نه لبخند میزند نه صدا درمیآورد، با پزشک کودک صحبت کنید.
فهرست مطالب
نوزاد شما پیش از اولین کلمه هم «حرف میزند»: با گریه، با نگاه، و از حدود ۲ ماهگی با صداهای نرمی مثل «آقو». او از روز اول صدای شما را میشناسد و با آن آرام میشود. کاری که در این سه ماه از دست شما برمیآید ساده است: زیاد با او حرف بزنید، به صداهایش جواب بدهید و مطمئن شوید که خوب میشنود.
نوزاد در سه ماه اول چه میشنود و چه میگوید؟
- از تولد: صدای مادر و پدر را از صدای غریبه تشخیص میدهد و با آن آرام میشود. با صدای بلند از جا میپرد یا پلک میزند. گریه تنها زبان اوست و هر گریهای از گرسنگی نیست.
- ۱ ماهگی: وقتی با او حرف میزنید، به صورت شما نگاه میکند و گاهی ساکت میشود تا گوش بدهد. بیشتر نوزادان بین ۶ تا ۸ هفتگی اولین لبخند واقعی را در جواب شما میزنند.
- ۲ ماهگی: وقتی با او حرف میزنید لبخند میزند و با صداهای نرم جواب میدهد. گریهاش برای گرسنگی، خستگی و ناراحتی کمکم فرق میکند.
- ۳ ماهگی: وقتی شما را میبیند صداهای شادتر و بلندتری درمیآورد، گاهی قهقهه میزند و سرش را به سمت صدای شما میچرخاند.
بیشتر نوزادان «آقو» و «اوو» را حدود ۲ تا ۳ ماهگی شروع میکنند. چند هفته زودتر یا دیرتر هم طبیعی است. پس بهجای شمردن روزها، ببینید که آیا نوزاد کمکم به صدا و صورت شما جواب میدهد یا نه.
چطور با نوزادی که هنوز حرف نمیزند حرف بزنم؟
- بگویید چه میکنید. موقع تعویض پوشک، حمام و لباس پوشاندن با جملههای کوتاه تعریف کنید: «حالا پوشکت را عوض میکنیم. این پای راستت است.» نوزاد معنی را نمیفهمد، اما آهنگ زبان را یاد میگیرد.
- صدایش را برگردانید و مکث کنید. وقتی «آآ» گفت، همان را با لبخند تکرار کنید و چند ثانیه ساکت بمانید. اگر دوباره صدا داد، اولین گفتوگوی نوبتیتان را داشتهاید.
- نزدیک صورتش حرف بزنید. نوزاد چهرهٔ نزدیک را بهتر از چیزهای دور میبیند. صورتتان را نزدیک صورتش نگه دارید تا هم صدا را بشنود و هم حرکت لبها را ببیند.
- لحن گرم و آهنگین، با کلمههای واقعی. صدای کمی بلندتر و کشیدهتر توجه نوزاد را بیشتر جلب میکند. لازم نیست کلمهها را کودکانه یا شکسته بگویید.
- لالایی و شعر بخوانید. ریتم و تکرار برای نوزاد آرامبخش است. برای ایدهٔ بیشتر، لالایی خواندن برای نوزاد را ببینید.
- کتاب از روز اول. نوزاد داستان را نمیفهمد، اما صدای شما و نزدیکیتان را دوست دارد. چند دقیقه در روز کافی است.
لازم نیست برای این کارها وقت جدا بگذارید. همان لحظههای شیر دادن، حمام و بغل کردن بهترین وقت گفتوگو با نوزاد است.
گریه هم زبان است: چطور جواب بدهم؟
جواب دادن به گریه نوزاد را «لوس» نمیکند. وقتی هر بار به گریهاش جواب میدهید، یاد میگیرد که صدایش اثر دارد؛ این همان پایهٔ ارتباط و بعدها حرف زدن است. اول نیازهای ساده را بررسی کنید: گرسنگی، پوشک، گرما یا سرما، خستگی. بعد بغلش کنید و آرام با او حرف بزنید. اگر گریه طولانی و بیدلیل در عصرها دارید، راهنمای مراقبت از نوزاد، گریه و کولیک را ببینید.
شنوایی نوزاد: غربالگری را کی و کجا انجام دهم؟
نوزادی که خوب نمیشنود، بعدها دیر و کم حرف میزند، و کمشنوایی از بیرون دیده نمیشود. برای همین در ایران برای همهٔ نوزادان غربالگری شنوایی انجام میشود. این آزمون چند دقیقه طول میکشد، درد ندارد و وقتی نوزاد خواب است انجام میشود.
- کجا: در زایشگاه، یا اگر آنجا انجام نشد، در مراکز غربالگری شنوایی بهزیستی.
- کی: بهترین زمان ۴۸ ساعت اول در زایشگاه است و حداکثر تا یکماهگی. قاعدهٔ ۱-۳-۶ را به خاطر بسپارید: غربالگری تا ۱ ماهگی، تشخیص تا ۳ ماهگی و شروع درمان تا ۶ ماهگی.
- اگر نتیجه «ارجاع» شد: یعنی باید آزمون را تکرار کند، نه اینکه حتماً کمشنواست. در ۷۲ ساعت اول، مایع داخل گوش نتیجهٔ «ارجاع» اشتباه زیاد میدهد. آزمون دوم را ظرف یک هفته و حداکثر تا یکماهگی انجام دهید.
- نوزادان پرخطر: اگر نوزاد وزن تولد زیر ۱۵۰۰ گرم داشته، زردی شدید گرفته، بیش از ۴۸ ساعت بستری بوده، در خانواده کمشنوایی هست یا پدر و مادر خویشاوندند، حتی با نتیجهٔ خوب در ۶، ۹، ۱۸ و ۳۰ ماهگی دوباره شنواییاش بررسی میشود. این نوبتها را از دست ندهید.
نتیجهٔ غربالگری را در کارت سلامت کودک یا اپ رایم نگه دارید تا در نوبتهای مراقبت کودک سالم نشان دهید. توضیح کاملتر را در شنوایی کودک و حرف زدن ببینید.
کی با پزشک کودک صحبت کنم؟
- به صدای بلند و ناگهانی هیچ واکنشی ندارد: نه جا میخورد، نه پلک میزند.
- تا ۲ ماهگی به صورت شما نگاه نمیکند.
- تا ۳ ماهگی در جواب شما نه لبخند میزند و نه صدایی درمیآورد.
- غربالگری شنوایی انجام نشده، یا آزمون دوم هم «ارجاع» شده است.
هیچکدام از اینها به معنی مشکل قطعی نیست، اما بهتر است زود بررسی شود. این موضوع را در نوبتهای مراقبت کودک سالم با پزشک کودک یا کارشناس پایگاه سلامت در میان بگذارید و اگر نگرانید، منتظر نوبت بعدی نمانید.
جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.
پرسشهای پرتکرار
نوزاد از چند ماهگی آقو میکند؟
بیشتر نوزادان حدود ۲ تا ۳ ماهگی، وقتی با آنها حرف میزنید، صداهای نرمی مثل «آقو» و «اوو» درمیآورند. زودتر یا کمی دیرتر هم طبیعی است. مهم این است که کمکم در جواب شما صدا بدهد.
نوزاد جواب نمیدهد؛ باز هم با او حرف بزنم؟
بله. نوزاد پیش از آنکه بتواند جواب بدهد، با شنیدن صدای شما زبان را یاد میگیرد. موقع تعویض پوشک، حمام و شیر دادن بگویید چه میکنید.
از کی برای نوزاد کتاب بخوانم؟
از همین روزهای اول. نوزاد هنوز داستان را نمیفهمد، اما صدای شما، آهنگ جملهها و نزدیکیتان را دوست دارد. چند دقیقه در روز کافی است.
جواب غربالگری شنوایی «ارجاع» شد؛ یعنی نوزادم نمیشنود؟
نه لزوماً. در چند روز اول، مایع داخل گوش نتیجه را زیاد «ارجاع» میکند. آزمون دوم را ظرف یک هفته و حداکثر تا یکماهگی انجام دهید.
نوزادم با صدای بلند از جا نمیپرد؛ نگران باشم؟
اگر به صدای بلند و ناگهانی هیچ واکنشی ندارد، پلک نمیزند، جا نمیخورد و آرام نمیشود، با پزشک کودک صحبت کنید و پیگیر نتیجهٔ غربالگری شنوایی باشید.





