شنوایی کودک و حرف زدن: از غربالگری نوزاد تا ۵ سالگی

کودک زبان را با شنیدن یاد می‌گیرد. اگر صداهای آرام گفتار را خوب نشنود، دیرتر حرف می‌زند یا حرفش نامفهوم می‌ماند، حتی وقتی به صدای بلند واکنش دارد. برای همین در هر دیر حرف زدنی، در هر سنی، قدم اول شنوایی‌سنجی است. خبر خوب این است که آزمون‌های شنوایی کودک کوتاه و بی‌درد است و کم‌شنوایی هر چه زودتر پیدا شود، کمک گرفتن برای حرف زدن بهتر جواب می‌دهد.

غربالگری شنوایی نوزاد: قاعدهٔ ۱-۳-۶

این آزمون در زایشگاه یا مراکز غربالگری شنوایی انجام می‌شود، چند دقیقه طول می‌کشد، درد ندارد و وقتی نوزاد خواب است انجامش می‌دهند. این سه عدد را به خاطر بسپارید:

• تا ۱ ماهگی: غربالگری انجام شود. بهترین زمان ۴۸ ساعت اول در زایشگاه است.
• تا ۳ ماهگی: اگر لازم بود، تشخیص قطعی انجام شود.
• تا ۶ ماهگی: اگر کم‌شنوایی هست، درمان شروع شود.

اگر نتیجه «ارجاع» شد، نترسید. یعنی باید آزمون را تکرار کند، نه اینکه حتماً کم‌شنوا باشد. در ۷۲ ساعت اول بعد از تولد به خاطر مایع داخل گوش این نتیجه زیاد پیش می‌آید. آزمون دوم را ظرف یک هفته و حداکثر تا ۱ ماهگی انجام بدهید.

بعضی نوزادان پرخطرند: وزن تولد زیر ۱۵۰۰ گرم، زردی شدید، بستری بیش از ۴۸ ساعت، سابقهٔ کم‌شنوایی در خانواده یا ازدواج خویشاوندی پدر و مادر. این نوزادان حتی با نتیجهٔ «گذر» در ۶، ۹، ۱۸ و ۳۰ ماهگی دوباره بررسی می‌شوند. این نوبت‌ها را از دست ندهید.

نشانه‌هایی که شنوایی را باید زودتر بررسی کرد

• ۱ تا ۲ ماهگی: به صدای بلند هیچ واکنشی ندارد، مثلاً از جا نمی‌پرد یا پلک نمی‌زند.
• ۳ ماهگی: نه لبخند می‌زند و نه در جواب شما صدایی درمی‌آورد.
• ۵ تا ۶ ماهگی: به صداها رو برنمی‌گرداند یا صدای «آ» و «او» درنمی‌آورد.
• ۸ تا ۹ ماهگی: هیچ زنجیرهٔ صدایی مثل «بابابا» نمی‌گوید یا به اسمش واکنش ندارد.
• ۱۲ ماهگی: هیچ کلمه‌ای نمی‌گوید، اشاره نمی‌کند و بای‌بای را یاد نگرفته است.
• ۱۵ ماهگی: هیچ کلمهٔ معناداری ندارد.
• ۲ سالگی: جملهٔ دوکلمه‌ای نمی‌گوید.
• هر سنی: صدای تلویزیون را خیلی بلند می‌خواهد، زیاد می‌پرسد «چی؟»، فقط وقتی رویش به شماست جواب می‌دهد یا حرفش از هم‌سن‌هایش نامفهوم‌تر است.

اگر یکی از این‌ها را دیدید، منتظر نوبت بعدی مراقبت نمانید و با پزشک کودک یا پایگاه سلامت برای شنوایی‌سنجی هماهنگ کنید.

غربالگری شنوایی دوم: ۳ تا ۵ سالگی

دومین آزمون شنوایی همگانی بین ۳ تا ۵ سالگی و پیش از مدرسه برای همهٔ کودکان انجام می‌شود، در مرکز بهداشت یا مراکز شنوایی‌شناسی. این آزمون حتی برای کودکی که خوب حرف می‌زند لازم است، چون کم‌شنوایی خفیف یا فقط در یک گوش ممکن است تا آن موقع دیده نشده باشد. اما اگر کودک تا ۱۵ ماهگی هیچ کلمه‌ای نمی‌گفت یا تا ۲ سالگی جملهٔ دوکلمه‌ای نداشت، شنوایی‌اش باید خیلی زودتر بررسی شود.

«به صدای تلویزیون برمی‌گردد، پس می‌شنود»

این یکی از رایج‌ترین دلیل‌هایی است که شنوایی‌سنجی عقب می‌افتد. کودکی که کم‌شنوایی خفیف یا فقط در یک گوش دارد، به صدای بلند، در زدن یا صدای تلویزیون واکنش نشان می‌دهد، اما صداهای آرام و ریز گفتار را خوب نمی‌شنود. همین صداها برای یاد گرفتن کلمه لازم است. فقط آزمون شنوایی جواب درست می‌دهد.

عفونت گوش و آب پشت پردهٔ گوش

عفونت‌های پشت سر هم گوش گاهی مایعی پشت پردهٔ گوش باقی می‌گذارد که چند هفته شنوایی را کم می‌کند. معمولاً خودش برطرف می‌شود، اما اگر کودک عفونت گوش مکرر دارد و همزمان کم حرف می‌زند یا حرف شما را خوب نمی‌فهمد، به پزشک کودک بگویید تا شنوایی‌اش را بسنجد. دربارهٔ خود عفونت گوش، عفونت گوش در کودکان را ببینید.

هزینه و جای انجام

غربالگری شنوایی با تعرفهٔ دولتی انجام می‌شود و برای خانواده‌های کم‌بضاعت از طریق بهزیستی رایگان است. اگر کم‌شنوایی پیدا شد، شنوایی‌شناس و پزشک دربارهٔ قدم‌های بعدی، مثل سمعک یا گفتاردرمانی، با شما صحبت می‌کنند. اگر شنوایی کودک خوب بود و هنوز دیر حرف می‌زند، کودکم دیر حرف می‌زند را ببینید.

جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.