علائم خطر بارداری: کی همین حالا ۱۱۵، کی تا فردا ماما، کی در نوبت بعدی؛ فهرست کامل هر سه‌ماهه

پاسخ کوتاه: در بارداری چند علامت هست که با آن‌ها نباید صبر کرد: خونریزی زیاد، درد شدید و ناگهانی شکم، تشنج یا بیهوشی، تنگی نفس ناگهانی با درد سینه، تب بالا با درد شکم یا گیجی، و از هفتهٔ ۲۰ سردرد شدید با تاری دید یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها، آبریزش یا انقباض منظم پیش از هفتهٔ ۳۷، و از هفتهٔ ۲۸ کم شدن حرکت بچه. این‌ها یعنی همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان، شب و تعطیل هم. لکه‌بینی کم، تب ۳۸، سوزش ادرار و فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یعنی همین امروز یا فردا ماما یا پزشک. بقیه را در نوبت بعدی بگویید.

در بارداری خیلی چیزها عجیب و تازه است و بیشترشان بی‌خطر. ولی چند علامت هست که با آن‌ها نباید صبر کرد، چون درمانِ زود همه‌چیز را عوض می‌کند. رایم این‌ها را در سه سطح نگه می‌دارد تا لازم نباشد حدس بزنید: «همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان»، «همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک»، و «در نوبت بعدی بگویید». فهرست هر سه‌ماهه کمی فرق دارد و رایم همان سه‌ماهه‌ای را نشان می‌دهد که در آن هستید. شماره و آدرس زایشگاه یا بیمارستانی را که قرار است آن‌جا زایمان کنید، همین حالا در گوشی خودتان و همسرتان ذخیره کنید.

سه سطح، یک زبان

یک قاعدهٔ ساده برای همهٔ هفته‌ها: اگر شک دارید که کدام سطح است، یک سطح بالاتر را انتخاب کنید. تماس گرفتن و شنیدن «چیزی نیست» هیچ هزینه‌ای ندارد؛ صبر کردن گاهی دارد. شما هیچ‌وقت «مزاحم» نیستید.

سه‌ماههٔ اول: هفتهٔ ۴ تا ۱۳

همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان

• درد شدید و ناگهانی در یک طرف پایین شکم، به‌خصوص اگر سرتان گیج می‌رود، غش کرده‌اید یا نوک شانه‌تان درد می‌کند؛ می‌تواند حاملگی خارج از رحم باشد که فوری است و با سونوگرافی و آزمایش در بیمارستان مشخص می‌شود.
• خونریزی زیاد: پدی که در یک ساعت خیس می‌شود، یا لخته‌های بزرگ، به‌خصوص با سرگیجه یا رنگ‌پریدگی؛ خونریزی شدید می‌تواند خطرناک باشد و در بیمارستان کنترل می‌شود.
• تشنج، بیهوشی یا غش که به هوش نمی‌آیید؛ هر دلیلی که داشته باشد فوری است.
• تنگی نفس ناگهانی با درد قفسهٔ سینه، یا درد و ورم و گرمی ناگهانی یک ساق پا؛ خون در بارداری غلیظ‌تر است و لخته در پا یا ریه ممکن است؛ درمانش فوری و مؤثر است.
• تب بالا همراه با درد شکم، ترشح بدبو یا گیجی؛ می‌تواند عفونت جدی باشد که ساعت‌ها اهمیت دارد.
• ضربهٔ محکم به شکم (تصادف، افتادن از ارتفاع)؛ حتی بدون درد باید بچه و جفت بررسی شوند؛ در Rh منفی آمپول ضد D هم لازم می‌شود.

همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک

• لکه‌بینی یا خونریزی کم، حتی بی‌درد.
• دل‌درد یا گرفتگی مثل قاعدگی که می‌ماند یا بیشتر می‌شود، بدون خونریزی.
• استفراغی که نمی‌گذارد هیچ آب و غذایی را نگه دارید، کمتر از ۳ بار در روز ادرار می‌کنید، ادرار تیره است یا وزن کم کرده‌اید.
• تب ۳۸ درجه و بالاتر، با یا بدون لرز.
• سوزش یا درد هنگام ادرار، یا ادرار بدبو و کدر.
• ترشح بدبو، سبز یا زرد، یا همراه با خارش و سوزش.
• غم، اضطراب یا بی‌قراری که بیش از ۲ هفته مانده و زندگی روزمره را سخت کرده.
• غش کردن، حتی یک بار.

در نوبت بعدی بگویید

• تهوع معمولی، حتی اگر هر روز باشد.
• خستگی شدید و خواب‌آلودگی.
• یبوست، نفخ، سوزش سر دل.
• سردرد گاه‌به‌گاه که با آب و خواب می‌رود.
• هوس خاک، گچ یا یخ زیاد.
• لکه‌های پوستی، جوش، رگ‌های پیدا.

این‌ها طبیعی است و ترسناک نیست

• لکهٔ خیلی کم و کوتاه حدود زمان قاعدگی عقب‌افتاده (لکهٔ لانه‌گزینی).
• درد کششی کوتاه در یک یا دو طرف پایین شکم، وقتی تند بلند می‌شوید یا سرفه می‌کنید.
• تکرر ادرار بدون سوزش.
• ترشح سفید یا شیری، بی‌بو و بی‌خارش، بیشتر از قبل.
• درد و سنگینی سینه، تیره شدن هالهٔ دور نوک.
• نداشتن هیچ علامتی.

لکه‌بینی و خونریزی در هفته‌های اول ترسناک‌ترین علامت است و در بیشتر موارد بارداری ادامه می‌یابد؛ این‌که کدام طبیعی است و کدام فوری، در خونریزی و لکه‌بینی اول بارداری آمده است. اگر بارداری در هفته‌های اول از دست برود، هیچ کاری که شما کردید یا نکردید باعثش نشده؛ از دست رفتن بارداری در هفته‌های اول را بخوانید.

سه‌ماههٔ دوم: هفتهٔ ۱۴ تا ۲۷

همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان

• سردرد شدید که با استراحت و آب نمی‌رود، به‌خصوص همراه با تاری دید، برق زدن جلوی چشم، درد زیر دنده‌های راست، تهوع ناگهانی یا ورم ناگهانی صورت و دست‌ها؛ از هفتهٔ ۲۰ این‌ها نشانهٔ پره‌اکلامپسی (فشار خون خطرناک بارداری) است که فقط در بیمارستان کنترل می‌شود و زود رسیدن همه‌چیز را عوض می‌کند.
• خونریزی مثل قاعدگی یا بیشتر، با یا بدون درد؛ در نیمهٔ دوم خونریزی می‌تواند از جفت باشد و همیشه فوری است.
• انقباض‌های منظم و دردناک که هر بار نزدیک‌تر می‌شود، فشار مداوم رو به پایین در لگن، یا آبریزش هرچند کم، پیش از هفتهٔ ۳۷؛ نشانهٔ زایمان زودرس یا پارگی زودرس کیسهٔ آب؛ در بیمارستان گاهی می‌شود جلویش را گرفت یا بچه را آماده کرد.
• درد شدید و مداوم شکم که با استراحت نمی‌رود، یا شکمی که سفت و دردناک مانده؛ باید جفت و رحم فوری بررسی شود.
• تشنج یا بیهوشی؛ فوری، با هر علتی.
• تنگی نفس ناگهانی با درد قفسهٔ سینه، یا درد و ورم و گرمی یک ساق پا؛ احتمال لخته؛ درمان فوری و مؤثر دارد.
• تب بالا همراه با درد شکم، آبریزش یا گیجی؛ عفونت جدی در بارداری ساعت‌ها اهمیت دارد.
• از هفتهٔ ۲۴ به بعد: حرکت بچه قطع شده یا به‌وضوح کمتر از همیشه شده و با ۲ ساعت دراز کشیدن به پهلو و تمرکز برنگشته؛ بچه‌ای که کم تکان می‌خورد ممکن است در تنگنا باشد؛ با نوار قلب در بیمارستان مشخص می‌شود. منتظر فردا نمانید.
• ضربهٔ محکم به شکم؛ حتی بی‌علامت باید بچه و جفت بررسی شوند.

همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک

• لکه‌بینی کم.
• تب ۳۸ درجه و بالاتر.
• فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در دستگاه خانگی، حتی بی‌علامت.
• ورمی که با استراحت شب کم نمی‌شود یا به صورت و دست‌ها رسیده، بدون سردرد.
• خارش شدید، به‌خصوص کف دست و پا و شب‌ها، بدون دانه و جوش.
• سوزش ادرار، ادرار بدبو یا درد پهلو.
• تا هفتهٔ ۲۴ هنوز هیچ حرکتی از بچه حس نکرده‌اید.
• ترشح بدبو یا سبز، یا نشت مداوم و آبکی که مطمئن نیستید ادرار است.
• غم، اضطراب یا بی‌خوابی شدید که بیش از ۲ هفته مانده.
• استفراغ مکرر یا اسهال شدیدی که بیش از یک روز ادامه دارد.

در نوبت بعدی بگویید

• سوزش سر دل، یبوست، بواسیر.
• کمردرد، درد لگن و کشاله، گرفتگی شبانهٔ پا.
• ورم خفیف پا در عصر که با استراحت شب می‌رود.
• گرفتگی بینی، خون دماغ کوتاه، خون‌ریزی لثه.
• خارش معمولی شکم و پوست کشیده.
• سرگیجهٔ کوتاه وقتی تند بلند می‌شوید.
• رویاهای عجیب، فراموشی، نوسان خلق.

این‌ها طبیعی است و ترسناک نیست

• اولین حرکت‌ها مثل حباب و پرپر زدن، نامنظم و بعضی روزها کمتر، تا هفتهٔ ۲۸.
• سفت شدن کوتاه و بی‌درد شکم که با تغییر حالت می‌رود (انقباض تمرینی).
• درد کششی تیز و کوتاه دو طرف شکم با حرکت ناگهانی.
• لکه‌های تیرهٔ صورت، خط تیرهٔ وسط شکم، ترک‌های پوستی.
• نشت کمی مایع زرد از نوک سینه.
• تنگی نفس خفیف با فعالیت.

از هفتهٔ ۲۰ یک دستهٔ تازه از علائم مهم می‌شود: سردرد شدیدی که نمی‌رود، تاری دید، درد زیر دنده‌های راست و ورم ناگهانی صورت و دست‌ها. این‌ها نشانهٔ پره‌اکلامپسی است، فشار خون خطرناک بارداری که اولش معمولاً هیچ علامتی ندارد جز عددی که در پایگاه می‌گیرند. پره‌اکلامپسی چیست

سه‌ماههٔ سوم: هفتهٔ ۲۸ تا ۴۲

همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان

• حرکت بچه قطع شده یا به‌وضوح کمتر از همیشه است و با ۲ ساعت دراز کشیدن به پهلوی چپ و تمرکز برنگشته. یا الگویش ناگهان عوض شده؛ مهم‌ترین علامت این سه‌ماهه. بچه‌ای که کم تکان می‌خورد ممکن است در تنگنا باشد و فقط نوار قلب در بیمارستان این را می‌گوید. شب هم بروید؛ منتظر فردا و نوبت بعدی نمانید. آب قند و تکان دادن شکم و دستگاه خانگی جایگزین نیست.
• سردرد شدید که نمی‌رود، تاری دید یا برق زدن جلوی چشم، درد زیر دنده‌های راست، ورم ناگهانی صورت و دست‌ها، تهوع و استفراغ ناگهانی؛ نشانه‌های پره‌اکلامپسی؛ در این سه‌ماهه شایع‌تر است و می‌تواند سریع پیش برود.
• خونریزی روشن مثل قاعدگی یا بیشتر، با یا بدون درد؛ می‌تواند از جفت باشد؛ همیشه فوری. ترشح لزج با رگهٔ خون (نشانهٔ نزدیک شدن زایمان) فرق دارد.
• درد شدید و مداوم شکم، یا شکمی که سفت و دردناک مانده و شل نمی‌شود؛ احتمال جدا شدن جفت؛ فوری.
• آبریزش همراه با مایع سبز یا قهوه‌ای، یا همراه با تب، یا همراه با کم شدن حرکت بچه؛ مایع رنگی یعنی بچه در تنگناست؛ پارگی کیسهٔ آب با تب یعنی عفونت.
• پیش از هفتهٔ ۳۷: انقباض‌های منظم و نزدیک‌شونده، فشار مداوم لگن، یا آبریزش هرچند کم؛ زایمان زودرس؛ در بیمارستان می‌شود کمک کرد.
• از هفتهٔ ۳۷: انقباض‌های منظم هر ۵ دقیقه یا کمتر، یا خروج چیزی غیر از مایع از واژن (مثل بند ناف)، یا احساس زور زدن؛ زایمان در جریان است یا اورژانس زایمانی؛ راه بیفتید، در راه ۱۱۵.
• تشنج، بیهوشی، تنگی نفس ناگهانی با درد سینه، درد و ورم یک ساق پا؛ فوری، مثل همهٔ سه‌ماهه‌ها.
• تب بالا همراه با درد شکم، آبریزش یا گیجی؛ عفونت جدی.
• ضربهٔ محکم به شکم؛ جفت و بچه باید بررسی شوند.

همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک

• آبریزش شفاف و بی‌بو بدون درد، از هفتهٔ ۳۷ به بعد.
• الگوی حرکت بچه عوض شده ولی با تمرکز برگشته.
• فشار خون ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر در دستگاه خانگی.
• ورمی که با استراحت شب کم نمی‌شود یا به صورت رسیده، بدون سردرد.
• خارش شدید کف دست و پا، شب‌ها، بدون دانه.
• لکه‌بینی کم، به‌خصوص بعد از معاینه یا رابطه.
• تب ۳۸ و بالاتر، سوزش ادرار، درد پهلو.
• بچه سرش بالاست و نزدیک هفتهٔ ۳۶ هستید.
• غم، ترس شدید از زایمان یا اضطرابی که خواب را گرفته.
• وارد هفتهٔ ۴۲ شده‌اید و زایمان شروع نشده.

در نوبت بعدی بگویید

• انقباض‌های تمرینی بی‌درد و نامنظم که با آب و تغییر حالت می‌روند.
• سوزش سر دل، تنگی نفس خفیف، تکرر ادرار، نشت ادرار با سرفه.
• کمردرد، درد لگن، سیاتیک، گزگز انگشت‌ها.
• ورم خفیف پا در عصر.
• بی‌خوابی، خستگی، فراموشی.
• بواسیر، واریس، یبوست.
• ترشح لزج غلیظ، گاهی با رگهٔ خون، بعد از هفتهٔ ۳۷.

این‌ها طبیعی است و ترسناک نیست

• حرکت‌ها از لگد به چرخش و فشار تبدیل شده، ولی تعدادشان همان است.
• سکسکهٔ منظم بچه چند دقیقه در روز.
• سفت شدن کوتاه شکم بعد از فعالیت یا با مثانهٔ پر.
• نشت کمی شیر اول از سینه.
• سبک شدن ناگهانی نفس و سنگین شدن لگن در هفته‌های آخر.
• اسهال خفیف، انرژی ناگهانی، درد کمر در روزهای آخر.
• گذشتن از تاریخ موعد تا پایان هفتهٔ ۴۱.

مهم‌ترین علامت این سه‌ماهه حرکت بچه است و شما تنها کسی هستید که هر روز آن را می‌بینید. از هفتهٔ ۲۸ الگوی بچهٔ خودتان را بشناسید؛ «کم» یعنی نسبت به الگوی خود او، نه نسبت به عددی در اینترنت. آب قند و تکان دادن شکم و دستگاه خانگی جایگزین رفتن نیست. شمارش حرکت جنین از هفتهٔ ۲۸ و برای این‌که انقباض واقعی را از تمرینی تشخیص بدهید و بدانید کی راه بیفتید: نشانه‌های شروع زایمان.

۴۸ ساعت اول پس از زایمان: علائم خطر مادر

بعد از تولد همهٔ نگاه‌ها به نوزاد است، ولی بدن شما هم تازه از یک کار بزرگ بیرون آمده. این چند علامت در ۲ روز اول (و تا ۶ هفته) فوری است. مادر و نوزاد دست‌کم ۶ ساعت اول در زایشگاه می‌مانند و اولین نوبت مراقبت مادر روز ۱ تا ۳ است.

همین حالا ۱۱۵ یا اورژانس زنان بیمارستان

• خونریزی زیاد: پدی که در یک ساعت خیس می‌شود، لخته‌های بزرگ‌تر از یک گردو، یا سرگیجه و تپش قلب همراهش؛ خونریزی پس از زایمان می‌تواند سریع پیش برود و درمان فوری دارد.
• سردرد شدید با تاری دید، تشنج، یا ورم ناگهانی صورت؛ پره‌اکلامپسی تا چند روز بعد از زایمان هم ممکن است.
• تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، درد و ورم یک ساق پا؛ خطر لخته بعد از زایمان، به‌خصوص سزارین، بالاتر است.
• تب ۳۸ و بالاتر همراه با درد شدید شکم، ترشح بدبو، یا زخمی که قرمز و دردناک و بازشونده است؛ عفونت رحم یا زخم.
• افکار آسیب زدن به خودتان یا نوزاد؛ این یک وضعیت پزشکی فوری است، نه ضعف؛ همین حالا به همسرتان بگویید و کمک بگیرید.

همین امروز یا فردا به ماما یا پزشک

• تب ۳۸ و بالاتر بدون علامت دیگر.
• درد یا سوزش ادرار، یا نتوانستن ادرار کردن تا ۶ ساعت بعد از زایمان.
• قرمزی، گرمی و درد یک قسمت سینه با تب.
• غم و گریهٔ مداوم که بعد از ۲ هفته کم نشده یا بدتر شده.

غم و گریهٔ روزهای ۳ تا ۱۰ بعد از زایمان شایع و گذراست؛ اگر بعد از ۲ هفته هنوز هست یا بدتر شده، افسردگی بعد از زایمان است و درمان دارد. علائم خطر خود نوزاد در راهنمای مراقبت از نوزاد تازه‌متولد آمده است.

چه چیزی را از قبل آماده کنم

• شماره و آدرس زایشگاه یا بیمارستانی که قرار است آن‌جا زایمان کنید، در گوشی خودتان و همسرتان؛ و مسیرش را یک بار در شب هم بروید.
• شمارهٔ ماما یا پزشکتان و شمارهٔ یک نفر دیگر برای وقتی همسرتان در دسترس نیست.
• برگهٔ گروه خون؛ اگر Rh منفی هستید، در هر خونریزی یا ضربه به شکم این را همان اول بگویید، چون آمپول ضد D لازم می‌شود.
• دفترچهٔ بارداری همیشه در کیف؛ در اورژانس همه‌چیز را از روی آن می‌خوانند.
• اگر فشارسنج خانگی دارید، عدد ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر را حفظ کنید؛ از هفتهٔ ۲۰ همان روز باید بررسی شود، حتی بی‌علامت.

برای همسر

در این فهرست‌ها سه جمله هست که بیشترین تأخیر را می‌سازند و هر سه معمولاً از دهان اطرافیان درمی‌آید: «شاید خوابه»، «آخر بارداری همین‌طوره» و «تا صبح صبر کن». این‌ها را شما نگویید. اگر گفت «بچه کم تکان می‌خورد»، تنها جواب درست این است: «سوئیچ را برمی‌دارم». اگر صورتش ناگهان پف کرد و سردرد داشت، شما تماس بگیرید. اگر نصف شب گفت «نمی‌دانم ادرار بود یا آب»، جواب «حتماً ادرار بوده» نیست؛ جواب بیمارستان است. و در بیمارستان اگر منتظر ماندید، بگویید «کاهش حرکت جنین» یا «خونریزی بارداری» تا اولویت بگیرد.

این مقاله بخشی از راهنمای بارداری هفته به هفته رایم است.

بر پایهٔ راهنماهای معتبر جهانی مراقبت بارداری و برنامهٔ کشوری مراقبت‌های ادغام‌یافتهٔ سلامت مادران وزارت بهداشت (۱۴۰۲)؛ هیچ‌کدام از این‌ها جای معاینه و نظر ماما یا پزشک خودتان را نمی‌گیرد.