پوسیدگی دندان شیری و «پوسیدگی شیشهٔ شیر»: لکهٔ سفید، لکهٔ قهوهای، چه کنم و کی دندانپزشک
نکات کلیدی
- لکهٔ سفید گچی و مات نزدیک لثه اولین مرحلهٔ پوسیدگی است و با مسواک فلورایددار، کنار گذاشتن شیشه و فلوراید دندانپزشک برمی‌گردد.
- لکهٔ زرد یا قهوهای، سوراخ یا لبهٔ شکسته یعنی پوسیدگی پیش رفته و دندانپزشک لازم است.
- پوسیدگی شیشهٔ شیر اول دندانهای جلوی بالا را می‌گیرد؛ کودک را با شیشه نخوابانید و شیشه تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کنار برود.
- لکهٔ تیرهٔ قطرهٔ آهن بیضرر است و دلیلی برای قطع قطره نیست؛ دندانی که بعد از ضربه تیره شده را دندانپزشک ببیند.
- تورم لثه یا صورت با تب، درد شدید یا برآمدگی چرکی روی لثه یعنی همان روز دندانپزشک یا پزشک.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: اولین نشانهٔ پوسیدگی دندان شیری یک لکهٔ سفید گچی و مات نزدیک لثه است، بیشتر روی دندانهای جلوی بالا. در این مرحله دندان هنوز سوراخ نشده و با مسواک فلورایددار، کنار گذاشتن شیشه و شیرینی بین وعده‌ها، و فلوراید دندانپزشک می‌تواند برگردد. لکهٔ زرد یا قهوهای، سوراخ یا تکهٔ شکسته یعنی پوسیدگی پیش رفته و باید دندانپزشک ببیند. منتظر نمانید که «دندان شیری می‌افتد»؛ این دندان‌ها تا ۶ تا ۱۲ سالگی می‌مانند.
پوسیدگی چطور شروع میشود؟
میکروب‌های دهان از قند شیر، آبمیوه، بیسکویت و هر خوراکی شیرین اسید می‌سازند. هر بار که دندان مدت طولانی در تماس با قند باشد، اسید کمی از سطح دندان را حل می‌کند. اگر این کار بارها در روز و تمام شب تکرار شود، اول لکهٔ سفید و بعد سوراخ درست میشود. مهم‌تر از مقدار شیرینی، تعداد دفعه‌ها و مدت تماس است: یک شیرینی همراه ناهار ضرر کمتری از چند ساعت خوردن بیسکویت یا شیشهٔ شیر در تمام شب دارد.
«پوسیدگی شیشهٔ شیر» چیست؟
وقتی کودک با شیشهٔ شیر، شیر خشک یا آبمیوه می‌خوابد یا شیشه را برای آرام شدن تمام روز در دهان دارد، مایع شیرین دور دندانهای جلوی بالا جمع میشود و آن‌ها زودتر از همه می‌پوسند. دندانهای جلوی پایین را زبان کمی محافظت می‌کند، پس الگوی رایج این است: دندانهای جلوی بالا لکه‌دار یا قهوهای، دندانهای پایین سالم‌تر. شیر خوردن شبانه از سینه در خواب هم، بعد از درآمدن دندان و اگر دندان‌ها تمیز نشوند، می‌تواند همین اثر را داشته باشد.
لکهٔ سفید، زرد، قهوهای یا تیره: کدام چیست؟
- لکهٔ سفید گچی و مات نزدیک لثه: اولین مرحلهٔ پوسیدگی؛ هنوز برمی‌گردد. زودتر دندانپزشک ببیند.
- لکهٔ زرد یا قهوهای، سوراخ، یا لبهٔ شکسته: پوسیدگی پیش رفته؛ دندانپزشک لازم است.
- لکهٔ تیره یا خاکستری روی سطح دندان که با کشیدن پارچه کمتر میشود، در کودکی که قطرهٔ آهن میخورد: لکهٔ آهن است و بیضرر؛ دلیلی برای قطع قطره نیست.
- دندانی که یکباره تیره یا خاکستری شده، بهخصوص بعد از زمین خوردن: معمولاً اثر ضربه است؛ راهنمای ضربه به دندان را ببینید.
هر وقت شک دارید، عکس واضحی از دندان بگیرید و به دندانپزشک یا مراقب سلامت در نوبت بعدی نشان دهید.
چطور پیشگیری کنم؟
- روزی دو بار مسواک با خمیر فلورایددار: به اندازهٔ یک دانهٔ برنج تا ۳ سالگی و یک نخود از ۳ سالگی؛ مسواک شب، بعد از آخرین شیر، مهم‌ترین است. مسواک را خودتان بزنید.
- بدون شیشه در تخت: شیر را قبل از مسواک شب بدهید. شیشه تا ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کنار برود و همهٔ نوشیدنی‌ها با لیوان داده شود.
- بین وعده‌ها فقط آب: شیرینی و خوراکی چسبنده مثل کشمش، خرمای نرم، بیسکویت و پفک را همراه وعدهٔ اصلی بدهید و بعدش آب. کشمش برای زیر ۴ سال را هم ریز کنید؛ خطر خفگی تا ۴ سالگی هست.
- آبمیوه: زیر ۱ سال نه؛ بعد از آن حداکثر نصف لیوان در روز، همراه غذا و با لیوان. نوشابه، آبمیوهٔ صنعتی و چای شیرین نه.
- پستانک و قاشق: پستانک را در شکر نزنید؛ عسل فقط بالای ۱ سال؛ زیر ۱ سال هرگز، حتی روی پستانک. قاشق و پستانک کودک را در دهان خودتان نگذارید.
- دندانپزشک و وارنیش: اولین ویزیت بعد از اولین دندان و تا یک‌سالگی، بار بعد ۲۴ ماهگی، و از ۳ سالگی هر ۶ ماه وارنیش فلوراید رایگان در مرکز بهداشت؛ راهنمای وارنیش فلوراید.
دندانپزشک چه می‌کند؟
در مرحلهٔ لکهٔ سفید، دندانپزشک معمولاً فلوراید روی دندان می‌زند، روش مسواک و تغذیه را با شما مرور می‌کند و چند ماه بعد دوباره می‌بیند. اگر دندان سوراخ شده، آن را ترمیم می‌کند. درمان دندان شیری در کودک کوچک ممکن است چند جلسه لازم داشته باشد و اگر کودک همکاری نکند، دندانپزشک کودکان راه‌های دیگر را توضیح می‌دهد. هر چه زودتر بروید، کار ساده‌تر و کوتاه‌تر است.
چرا دندان شیری را باید درمان کرد؟
دندان شیری پوسیده درد میآورد، کودک بد غذا میخورد و بد می‌خوابد، و ممکن است عفونت به لثه و صورت برسد. دندانهای شیری جای دندانهای دائمی را نگه می‌دارند و در جویدن و حرف زدن نقش دارند؛ اگر زود از دست بروند، دندانهای دائمی ممکن است نامرتب بیایند.
کی همان روز به دندانپزشک یا پزشک بروم؟
- تورم لثه یا صورت، بهخصوص همراه با تب.
- درد شدیدی که کودک را بیدار نگه می‌دارد یا نمی‌گذارد بخورد.
- جوش یا برآمدگی چرکی روی لثه کنار یک دندان.
مسواک و مراقبت دندان را سن به سن در مراقبت دندان نوزاد تا ۱ سالگی، ۱ تا ۲ سالگی و ۲ تا ۴ سالگی ببینید.
جدول کامل درآمدن دندان‌ها و مراقبت دندان، سن به سن، را در راهنمای دندان کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
رو دندون بچم لکه سفید افتاده، مهمه؟
بله. لکهٔ سفید گچی نزدیک لثه اولین نشانهٔ پوسیدگی است و در همین مرحله می‌تواند برگردد. زودتر دندانپزشک ببیند و شیشه و شیرینی بین وعده‌ها را کنار بگذارید.
دندون جلوی بچم قهوهای شده، چیکار کنم؟
لکهٔ قهوهای یا سوراخ معمولاً پوسیدگی پیش رفته است و دندانپزشک باید ببیند. اگر کودک قطرهٔ آهن میخورد و لکه روی سطح است و با پارچه کمتر میشود، لکهٔ بیضرر آهن است.
دندون شیری که میفته، چرا درمانش کنیم؟
چون تا ۶ تا ۱۲ سالگی میماند. دندان پوسیده درد، عفونت و بدغذایی میآورد و اگر زود از دست برود، دندان دائمی ممکن است نامرتب بیاید.
شیشه شیر تو خواب دندون رو خراب میکنه؟
بله؛ شیر تمام شب دور دندانهای جلوی بالا میماند و پوسیدگی شیشهٔ شیر میسازد. شیر را قبل از مسواک شب بدهید و کودک را بدون شیشه بخوابانید.
شیر شب از سینه هم دندون رو خراب میکنه؟
شیر مادر در شب خوب است. از وقتی دندان درآمده، اگر کودک بعد از شیر شب بیدار است، دندان‌ها را با مسواک یا پارچهٔ نم‌دار پاک کنید و او را با سینه در دهان نخوابانید.
کی برای پوسیدگی فوری دندونپزشکی برم؟
اگر لثه یا صورت ورم کرده، بهخصوص با تب، درد شدید دارد یا روی لثه برآمدگی چرکی هست، همان روز.
