مراقبت دهان و دندان نوزاد تا ۱ سالگی: پاک کردن لثه، اولین دندان، مسواک انگشتی، خمیردندان فلوراید و اولین دندان‌پزشکی
نکات کلیدی
- پیش از اولین دندان، لثه را روزی یک بار، بهتر بعد از آخرین شیر شب، با پارچهٔ تمیز نمدار پاک کنید؛ گاز استریل لازم نیست.
- از اولین دندان روزی دو بار مسواک بزنید، اول با مسواک انگشتی رایگان نوبت ۶ ماهگی پایگاه سلامت و بعد با مسواک نرم کودک؛ مسواک شب بعد از آخرین شیر مهم‌تر است.
- خمیردندان فلورایددار به اندازهٔ یک دانهٔ برنج از اولین دندان تا ۳ سالگی؛ بعد از مسواک دهان را آب نکشید.
- شیشهٔ شیر در تخت و خوابیدن با شیشه پوسیدگی زودرس میسازد؛ زیر ۱ سال آبمیوه نه، و عسل فقط بالای ۱ سال، زیر ۱ سال هرگز، حتی روی پستانک.
- اولین ویزیت دندان‌پزشکی بعد از اولین دندان و تا یک‌سالگی است؛ لکهٔ سفید گچی یا قهوه‌ای روی دندان یعنی زودتر بروید، ولی لکهٔ تیرهٔ قطرهٔ آهن بیضرر است.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: پیش از اولین دندان، لثهٔ نوزاد را روزی یک بار، بهتر بعد از آخرین شیر شب، با پارچهٔ تمیز نمدار پاک کنید. از همان روزی که اولین دندان بیرون زد، روزی دو بار مسواک بزنید: اول با مسواک انگشتی که پایگاه سلامت رایگان می‌دهد و بعد با مسواک نرم کودک، با خمیردندان فلورایددار به اندازهٔ یک دانهٔ برنج. شیشهٔ شیر در تخت را از همین حالا کنار بگذارید و اولین ویزیت دندان‌پزشکی را بعد از درآمدن اولین دندان و تا یک‌سالگی انجام دهید.
پیش از اولین دندان: لثه را تمیز کنید
نوزادی که هنوز دندان ندارد مسواک لازم ندارد، اما پاک کردن لثه دو فایده دارد: باقی‌ماندهٔ شیر را برمی‌دارد و نوزاد از همین حالا به دست خوردن به دهانش عادت می‌کند، پس روز اولین مسواک کمتر مقاومت می‌کند. یک پارچهٔ نخی تمیز یا گاز را با آب جوشیدهٔ ولرم نمدار کنید، دور انگشت اشاره بپیچید و آرام روی لثهٔ بالا و پایین و سقف دهان بکشید. گاز استریل لازم نیست؛ پارچهٔ تمیزی که هر بار شسته می‌شود کافی است. روزی یک بار، بهتر بعد از آخرین شیر شب، کافی است.
اگر روی زبان، داخل گونه یا لثه لکه‌های سفید شیری دیدید که با پارچه پاک نمی‌شود، یا زیرش قرمز است، احتمالاً برفک است و باید پزشک ببیند؛ لایهٔ سفید نازک شیر روی زبان که پاک می‌شود طبیعی است.
اولین دندان کی می‌آید؟
اولین دندان معمولاً بین ۴ تا ۱۰ ماهگی، بیشتر حدود ۶ تا ۷ ماهگی درمی‌آید و بی‌دندان بودن تا یک‌سالگی هم طبیعی است. اگر تا ۱۲ تا ۱۵ ماهگی هیچ دندانی نیامده، در نوبت مراقبت بگویید؛ تا ۱۸ ماهگی بدون هیچ دندان حتماً دندان‌پزشک ببیند. معمولاً اول دو دندان جلوی پایین می‌آید. نشانه‌های دندان درآوردن، تسکین امن و اینکه چرا تب ۳۸ و بالاتر از دندان نیست را در راهنمای دندان درآوردن نوزاد ببینید.
از اولین دندان: روزی دو بار مسواک
- با چه چیزی: در نوبت ۶ ماهگی پایگاه سلامت یک مسواک انگشتی سیلیکونی رایگان می‌گیرید؛ برای چند دندان اول همین کافی است. وقتی دندانها بیشتر شد و نوزاد انگشتتان را گاز گرفت، مسواک نرم کودک با سر کوچک بگیرید.
- با چه خمیری: خمیردندان فلورایددار به اندازهٔ یک دانهٔ برنج، از همان اولین دندان تا ۳ سالگی. خمیر «بدون فلوراید» برای پیشگیری از پوسیدگی فایده‌ای ندارد؛ فلوراید همان چیزی است که دندان را محکم می‌کند، و این مقدار کم اگر قورت داده شود مشکلی نمی‌سازد.
- کی: صبح و شب. مسواک شب مهم‌تر است و باید بعد از آخرین شیر و آخرین کار قبل از خواب باشد.
- چطور: نوزاد را روی پایتان بنشانید و سرش را به سینه‌تان تکیه بدهید، یا روی تخت تعویض بخوابانید و از بالای سرش مسواک بزنید. با حرکت‌های کوچک و آرام جلو و پشت دندانها و خط لثه را تمیز کنید. بعد از مسواک دهانش را آب نکشید؛ کمی خمیری که میماند کار فلوراید را می‌کند.
- اگر گریه می‌کند: کوتاه و آرام ادامه دهید، برایش آواز بخوانید و بعد بغلش کنید. چند ثانیهٔ درست هر شب بهتر از یک مسواک کامل گاه‌به‌گاه است؛ بعد از چند هفته عادت می‌کند.
چه چیزهایی دندان تازه را خراب می‌کند؟
- شیشهٔ شیر در تخت و خوابیدن با شیشه: شیر یا شیر خشک تمام شب دور دندان‌های جلو میماند و پوسیدگی زودرس میسازد. شیر را قبل از مسواک شب بدهید و نوزاد را بدون شیشه در تخت بگذارید. شیشه به‌عنوان آرام‌کننده هم نه.
- شیر شب: شیر دادن در شب، چه شیر مادر چه شیر خشک، در سال اول طبیعی است. از وقتی دندان درآمده، اگر بعد از شیر شب بیدار است، دندانها را با پارچهٔ نمدار پاک کنید.
- آبمیوه و نوشیدنی شیرین: زیر ۱ سال آبمیوه لازم نیست؛ میوهٔ له‌شده جای آن. چای شیرین و شربت هم نه.
- عسل و شکر: عسل فقط بالای ۱ سال؛ زیر ۱ سال هرگز، حتی روی پستانک. پستانک را در شکر یا شربت هم نزنید.
- دهان شما: قاشق یا پستانک نوزاد را در دهان خودتان نگذارید تا «تمیز» شود؛ میکروب‌های پوسیدگی از دهان شما به او منتقل می‌شود.
شیر خوردن، شیشه و شیر شب را سن به سن در راهنمای شیر مادر و شیر خشک ببینید.
لکهٔ تیرهٔ قطرهٔ آهن
قطرهٔ آهن که از پایان ۶ ماهگی شروع می‌شود ممکن است روی دندانها لکهٔ تیره یا خاکستری بگذارد. این لکه بیضرر است و دلیلی برای قطع قطره نیست. قطره را عقب دهان بچکانید، بعد کمی آب بدهید و دندانها را با پارچه یا مسواک انگشتی پاک کنید. برنامهٔ قطره‌ها در راهنمای قطره‌های نوزاد آمده است. لکهٔ سفید گچی نزدیک لثه چیز دیگری است و اولین نشانهٔ پوسیدگی است؛ در راهنمای پوسیدگی دندان شیری توضیح داده‌ایم.
اولین دندان‌پزشکی
اولین ویزیت دندان‌پزشک بعد از درآمدن اولین دندان و تا یک‌سالگی است، و بار بعد در ۲۴ ماهگی. می‌توانید به دندان‌پزشک یا واحد دهان و دندان مرکز بهداشت بروید. این یک معاینهٔ کوتاه است: دندان‌هایی که درآمده نگاه می‌شود، مسواک زدن و مقدار خمیردندان را به شما یاد می‌دهند و نوزاد با محیط آشنا می‌شود. درمانی در کار نیست، پس نگران نباشید. در نوبت‌های ۶، ۷ و ۱۲ ماهگی پایگاه سلامت هم دهان و دندان نوزاد بررسی می‌شود و در نوبت ۶ ماهگی مسواک انگشتی رایگان هم می‌دهند.
کی به دندان‌پزشک یا پزشک بروم؟
- لکهٔ سفید گچی، زرد یا قهوه‌ای روی دندان، به‌خصوص نزدیک لثه در دندان‌های جلوی بالا.
- دندانی که شکسته، ناقص یا با رنگ عجیب درآمده، یا بعد از زمین خوردن تیره یا لق شده.
- لکه‌های سفیدی در دهان که پاک نمی‌شود، یا لثهٔ متورم و خون‌ریز.
- تب ۳۸ یا بالاتر: این از دندان نیست؛ زیر ۳ ماه فوراً پزشک یا ۱۱۵ و در ۳ تا ۱۲ ماه همان روز پزشک.
- هیچ دندانی تا ۱۲ تا ۱۵ ماهگی نیامده؛ اینکه در هر سن چند دندان طبیعی است را در راهنمای دندان دیر درآمده ببینید.
مسواک و مراقبت دندان از یک‌سالگی به بعد را در راهنمای مراقبت دندان کودک ۱ تا ۲ ساله بخوانید.
جدول کامل درآمدن دندانها و مراقبت دندان، سن به سن، را در راهنمای دندان کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
از کی دندون نوزاد رو مسواک بزنم؟
از همان روزی که اولین دندان بیرون زد، روزی دو بار. پیش از آن فقط لثه را روزی یک بار با پارچهٔ نمدار پاک کنید.
لثهٔ نوزاد رو چطوری تمیز کنم؟
پارچهٔ نخی تمیز یا گاز را با آب جوشیدهٔ ولرم نمدار کنید، دور انگشت بپیچید و آرام روی لثهها بکشید؛ روزی یک بار، بهتر بعد از آخرین شیر شب.
خمیر دندون فلوراید برای نوزاد ضرر نداره؟
نه، به اندازهٔ یک دانهٔ برنج امن است، حتی اگر قورت بدهد، و همین مقدار جلوی پوسیدگی را می‌گیرد. خمیر بدون فلوراید این فایده را ندارد.
مسواک انگشتی رایگان رو از کجا بگیرم؟
در نوبت مراقبت ۶ ماهگی در خانهٔ بهداشت یا پایگاه سلامت محل زندگی‌تان رایگان می‌دهند.
بچه ۹ ماهه رو دندونپزشکی ببرم؟
اگر دندان درآورده، بله؛ اولین ویزیت بعد از درآمدن اولین دندان و تا یک‌سالگی است. این فقط یک معاینهٔ کوتاه و آموزش مسواک است.
دندونهای بچم از قطرهٔ آهن سیاه شده، چیکار کنم؟
این لکه بیضرر است و دلیلی برای قطع قطره نیست. قطره را عقب دهان بچکانید و بعدش دندانها را با پارچه یا مسواک انگشتی پاک کنید.
نوزادم با شیشه میخوابه، دندونش خراب میشه؟
بله، شیر تمام شب روی دندان میماند و پوسیدگی زودرس میسازد. شیر را قبل از مسواک شب بدهید و بدون شیشه در تخت بگذارید.
