کودک ۴ تا ۱۸ ماهه شب بیدار می‌شود: قدم‌به‌قدم چه کنم؟ آموزش خواب بدون رها کردن
نکات کلیدی
- بیدار شدن کودک ۴ تا ۱۸ ماهه در شب طبیعی است و در پسرفت‌های ۴، ۸ تا ۱۰، ۱۲ و ۱۸ ماهگی (تغییر چرخه‌ها، اضطراب جدایی، ایستادن، راه افتادن، دندان) موقتاً بیشتر می‌شود؛ می‌گذرد اگر عادت تازه نسازید.
- اول ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید؛ اگر گریهٔ واقعی شد، پوشک، گرما و تب را رد کنید و در همان تخت با دست روی سینه، «هیس» و جملهٔ کوتاه ثابت آرامش کنید. چراغ روشن، بازی و شیر برای هر بیداری نه.
- روش سر زدن با فاصله: خوابآلود اما بیدار در تخت، برگشتن بعد از ۲، ۴ و ۶ دقیقه با ۱ تا ۲ دقیقه آرامش بدون بغل، هر شب یکدست؛ سه شب اول سختتر و تا یک هفته معمولاً جواب میدهد. روش آرام‌تر: صندلی کنار تخت که هر چند شب دورتر می‌رود. کودک را ساعتها در گریهٔ شدید تنها نگذارید. قبل از ۴ ماهگی آموزش خواب نه؛ ۱۲ تا ۱۸ ماه همان روش بدون بغل و بدون تخت والدین.
- شیر شبانه بعد از ۶ ماهگی بیشتر برای آرامش است؛ اجباری برای قطع نیست، ولی اگر هر بیداری با شیر تمام می‌شود کم‌کم کوتاهش کنید. روزها: روال ثابت و خواب ۷ تا ۸ شب، بازی جدایی مثل دالی‌بازی، چرت سر وقت، پستانک (پارچه و عروسک تا یک‌سالگی داخل تخت نه).
- خواب امن: به پشت، تخت خالی با کف پایین، در اتاق شما نه در تخت شما، هرگز روی مبل. تب، کشیدن گوش، خرخر و مکث تنفسی، ادامه بعد از ۶ هفته یا خستگی شدید خودتان یعنی با پزشک کودک صحبت کنید؛ تنگی نفس فوراً ۱۱۵. شربت خواب‌آور هرگز.
فهرست مطالب
بیدار شدن کودک ۴ تا ۱۸ ماهه در شب طبیعی است؛ بیشتر بچه‌های این سن هنوز یکی دو بار بیدار می‌شوند. کار شما: اول ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید، اگر گریه کرد با نور کم و صدای آرام در تخت خودش آرامش کنید و هر شب همان رفتار را تکرار کنید. معمولاً در یک هفته جواب میدهد.
چرا کودک شب‌ها بیدار می‌شود؟
هر کس در خواب چند بار نیمه‌بیدار می‌شود؛ بزرگ‌ترها بی‌خبر دوباره می‌خوابند، ولی کودکی که عادت کرده با شیر یا بغل بخوابد، در این لحظه همان را می‌خواهد. علاوه بر این، در چند دوره خواب موقتاً بدتر می‌شود: حدود ۴ ماهگی که چرخه‌های خواب عوض می‌شود، ۸ تا ۱۰ ماهگی با اضطراب جدایی و تمرین نشستن و ایستادن و حذف چرت عصر، و ۱۲ و ۱۸ ماهگی با راه افتادن، استقلال و دندان‌های نیش. گرسنگی بعد از ۶ ماهگی علت کمتری است؛ گرم یا سرد بودن اتاق و سرماخوردگی یا عفونت گوش هم کودک را بیدار میکند. هر دوره چند روز تا چند هفته طول می‌کشد و می‌گذرد، به شرطی که عادت تازه‌ای نسازید.
اول چه کارهایی نکنم؟
- با اولین صدا نپرید سر تختش. غر زدن یعنی دارد تلاش میکند دوباره بخوابد.
- چراغ را روشن نکنید و بازی نکنید. شب باید کسل‌کننده باشد: نور کم، صدای آرام، کمترین حرف.
- هر بیداری را با شیر یا شیشه تمام نکنید، مگر واقعاً گرسنه باشد؛ وگرنه یاد می‌گیرد برای خوابیدن شیر لازم است.
- عادت تازه نسازید: خواباندن در بغل تا خواب کامل یا بردن به تخت خودتان، همان چیزی است که بعداً باید با گریه ترکش کنید.
وقتی بیدار شد، قدم به قدم چه کنم؟
- ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید و گوش بدهید. خیلی وقت‌ها خودش میخوابد.
- اگر گریه واقعی شد، بروید و اول علت را رد کنید: پوشک، گرما یا سرما، تب، پایی که از نرده بیرون مانده، یا کودکی که ایستاده و نمی‌داند چطور بنشیند.
- در همان تخت آرامش کنید: دست روی سینه یا پشتش، «هیس» آرام، همان جملهٔ کوتاه هر شب («بخواب عزیزم، من همین‌جام»). بغل فقط برای گریهٔ شدید و بی‌وقفه؛ وقتی آرام شد ولی هنوز بیدار است به تخت برگردانید.
- کوتاه بیرون بروید. اگر دوباره گریه کرد، از همان‌جا با صدای آرام صدایش کنید و بعد با فاصله برگردید (پایین).
روش «سر زدن با فاصلهٔ بیشتر» چطور است؟
این روش برای کودک سالم بالای ۴ تا ۶ ماه مناسب است. کودک را خوابآلود اما بیدار در تخت می‌گذارید و بیرون می‌روید. اگر گریه کرد، بار اول بعد از ۲ دقیقه، بار بعد ۴ و بعد ۶ دقیقه برمیگردید؛ هر بار ۱ تا ۲ دقیقه با صدای آرام و دست روی بدنش آرامش میکنید، بدون روشن کردن چراغ و بدون بغل، و دوباره بیرون می‌روید. شب‌های بعد فاصله‌ها را کم‌کم بیشتر میکنید. معمولاً سه شب اول سختتر است و تا یک هفته خیلی بچه‌ها خودشان می‌خوابند. چند قانون: هر دو والد یک روش را اجرا کنند و وسط راه عوض نکنند؛ کودک بیمار یا در سفر نه؛ و هیچ‌وقت کودک را ساعتها در گریهٔ شدید تنها نگذارید؛ این روش «رها کردن» نیست، «آرام کردن با فاصله» است. روش آرام‌تر: کنار تخت روی صندلی بنشینید و هر چند شب صندلی را کمی دورتر بگذارید تا به در برسد. مهم یکدستی است.
بسته به سن کودک چه فرقی میکند؟
- ۴ تا ۶ ماه: قبل از ۴ ماهگی هیچ آموزش خوابی نه؛ از ۴ ماهگی فقط «خوابآلود اما بیدار» و صبر کوتاه. شیر شبانه هنوز لازم است. نشانه‌های خستگی (مالیدن چشم، خمیازه) را یاد بگیرید و پیش از گریه بخوابانید. جزئیات در خواب کودک ۴ تا ۶ ماهه.
- ۱۲ تا ۱۸ ماه: همان روش، با دو فرق: کودک میایستد و صدایتان می‌زند، پس بی‌بحث بخوابانیدش و همان جمله را بگویید؛ و از یک‌سالگی عروسک پارچه‌ای یا پتوی کوچک خواب کمکش میکند. بغل نکنید و به تخت خودتان نبرید؛ کودک می‌فهمد شما می‌آیید ولی بغلش نمی‌کنید. جزئیات در خواب کودک ۱۳ تا ۱۶ ماهه.
شیر شبانه را چه کنم؟
از نظر تغذیه، بیشتر کودکان سالم بعد از ۶ ماهگی به شیر شبانه نیاز ندارند و شیر شب بیشتر برای آرامش است؛ اجباری برای قطع نیست و کودک شیر مادر می‌تواند یک بار در شب شیر بخورد. اما اگر هر بیداری با شیر تمام می‌شود، شیر شب را کم‌کم کوتاه‌تر کنید و جایش را با همان آرام کردن در تخت پر کنید. روش‌ها در راهنمای کاهش شیر خوردن در شب. شیشه در تخت هرگز.
روزها چه کنم که شب‌ها بهتر شود؟
- همان روال هر شب و ساعت خواب ۷ تا ۸ شب: شیر یا شام، حمام، لباس خواب، قصه یا لالایی، نور کم، تخت. دیر خواباندن، بیداری‌های شب را بیشتر میکند. مقدار خواب هر سن را در خواب کودک ۷ تا ۹ ماهه ببینید.
- خوابآلود اما بیدار: کودکی که اول شب خودش میخوابد، نیمهشب هم بلد است.
- بازی جدایی در روز: دالی‌بازی، قایم‌باشک کوتاه، و وقتی از اتاق بیرون می‌روید بگویید «الان برمی‌گردم» و برگردید؛ کودک یاد می‌گیرد رفتن شما همیشگی نیست.
- یک همراه: پستانک برای خواب کافی است؛ پارچهٔ نرم، پتو و عروسک تا یک‌سالگی داخل تخت نه. شب‌ها را با همسرتان تقسیم کنید.
خواب امن
تا یک‌سالگی به پشت بخوابانید (اگر خودش غلت می‌زند، لازم نیست برگردانید)، تخت خالی بدون بالش و لحاف، در اتاق شما ولی در تخت خودش، و وقتی میایستد کف تخت نرده‌دار پایینترین حالت. بعد از یک‌سالگی بالش نازک و پتوی سبک اشکالی ندارد. کودک نیمه‌خواب را روی مبل نخوابانید.
کی باید با پزشک کودک صحبت کنم؟
- بیداری با تب، کشیدن گوش، استفراغ، اسهال یا بد شیر خوردن همراه است.
- در خواب خرخر بلند و مکرر، مکث تنفسی یا نفس کشیدن سخت دارد؛ تنگی نفس یعنی فوراً پزشک یا ۱۱۵.
- بعد از ۶ هفته یکدستی هنوز هر شب چند بار با گریهٔ شدید بیدار می‌شود، یا روزها بی‌حال است و وزنش بالا نمی‌رود.
- خودتان از کم‌خوابی به جایی رسیده‌اید که عصبانی یا ناامید می‌شوید؛ این را هم به مراقب سلامت بگویید.
هیچ شربت و قطرهٔ خواب‌آوری برای کودک بی‌خطر نیست؛ بدون تجویز پزشک هیچ دارویی، حتی «گیاهی»، ندهید.
جدول کامل ساعت خواب از تولد تا ۴ سالگی را در راهنمای خواب نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
کودک ۸ ماهه‌ام هر شب چند بار با گریه بیدار می‌شود؛ طبیعی است؟
بله، بین ۸ تا ۱۰ ماهگی اضطراب جدایی، تمرین ایستادن و دندان خواب را به هم می‌ریزد. اول ۲ تا ۳ دقیقه صبر کنید، بعد با نور کم و صدای آرام در تخت خودش آرامش کنید و هر شب همان رفتار را تکرار کنید. چند روز تا چند هفته می‌گذرد.
بگذارم گریه کند تا خودش بخوابد؟
نه ساعتها. روش درست «سر زدن با فاصله» است: بعد از ۲، ۴ و ۶ دقیقه برمیگردید و ۱ تا ۲ دقیقه بدون بغل و چراغ آرامش میکنید. برای کودک سالم بالای ۴ تا ۶ ماه مناسب است و معمولاً در یک هفته جواب میدهد.
کودکم فقط با شیر یا بغل میخوابد؛ چطور عوضش کنم؟
شب اول او را خوابآلود اما بیدار در تخت بگذارید تا آخرین قدم را خودش بردارد. نیمهشب هم به جای شیر یا بغل، در تخت با دست و «هیس» آرامش کنید. سه شب اول سختتر است؛ هر دو والد یک روش را نگه دارید.
کودکم نیمهشب در تخت میایستد و گریه میکند؛ چه کنم؟
هنوز بلد نیست بنشیند. آرام او را بخوابانید، دست روی سینهاش و جملهٔ کوتاه، بعد بیرون بروید. روزها نشستن از حالت ایستاده را با او تمرین کنید و کف تخت را پایینترین حالت بگذارید.
شب که بیدار می‌شود شیر بدهم یا نه؟
بعد از ۶ ماهگی شیر شب بیشتر برای آرامش است، نه گرسنگی. اجباری برای قطع نیست، ولی اگر هر بیداری با شیر تمام می‌شود، شیر شب را کم‌کم کوتاه‌تر کنید و جایش را با آرام کردن در تخت پر کنید. شیشه در تخت هرگز.
