نوزاد کی گردن می‌گیرد؟ کنترل سر ماه به ماه، تمرین و کی نگران شوم

گردن گرفتن یک‌شبه نمی‌آید. نوزاد در ماه اول فقط می‌تواند روی شکم سرش را به یک طرف بچرخاند و چند ثانیه بلند کند، حدود ۲ ماهگی سر و کمی سینه را بالا می‌آورد، در ۳ ماهگی وقتی عمودی بغلش می‌کنید سرش ثابت می‌ماند و تا پایان ۴ ماهگی سرش را بدون کمک ثابت نگه می‌دارد. بهترین تمرین، وقت روی شکم است، از همان هفتهٔ اول. اگر تا پایان ۲ ماهگی روی شکم سرش را بالا نمی‌آورد، یا تا پایان ۴ ماهگی سرش را ثابت نگه نمی‌دارد، با پزشک کودک در میان بگذارید.

نوزاد کی گردن می‌گیرد؟ ماه به ماه

گردن نوزاد در روزهای اول آن‌قدر ضعیف است که سر را باید شما نگه دارید؛ به همین خاطر همه به شما گوشزد می‌کنند «مراقب سرش باش». کنترل سر اولین مهارت حرکتی بزرگ است و پایهٔ غلت زدن، نشستن و حتی شروع غذای کمکی. ترتیب معمولش این است:

• هفته‌های اول، تا ۱ ماهگی: وقتی روی شکم است، سرش را لحظه‌ای به یک طرف می‌چرخاند تا راه نفسش باز بماند. بعضی نوزادها از هفتهٔ دوم سر را کمی از زمین بلند می‌کنند و بعضی چند هفته دیرتر؛ هر دو طبیعی است. وقتی بغلش می‌کنید سرش به هر طرف می‌افتد و باید با دست نگهش دارید.
• ۱ تا ۲ ماهگی: روی شکم سرش را چند ثانیه بلند می‌کند و حدود ۲ ماهگی سر و کمی سینه را بالا می‌آورد. به پشت که خوابیده، سرش را به سمت نور یا صدای شما می‌چرخاند. روی شانهٔ شما هم سر را به چپ و راست می‌چرخاند، هرچند هنوز لق می‌زند.
• ۳ ماهگی: روی شکم روی ساعدهایش تکیه می‌کند و سر را حدود ۴۵ درجه بالا نگه می‌دارد. وقتی عمودی بغلش می‌کنید سرش ثابت می‌ماند و فقط گاهی تکان می‌خورد. سرش را به سمت صدای شما می‌چرخاند.
• ۴ ماهگی: روی شکم روی آرنج‌ها بلند می‌شود و سر و سینه را بالا نگه می‌دارد. سرش را بدون کمک ثابت نگه می‌دارد و وقتی دست‌هایش را می‌گیرید و آرام بالا می‌کشید، سر همراه بدن می‌آید، نه این‌که عقب بیفتد. از همین‌جا نشستن با تکیه ممکن می‌شود.

کنترل سر در حالت نشسته کمی دیرتر کامل می‌شود؛ وقتی حدود ۵ تا ۶ ماهگی با تکیه می‌نشیند، سرش دیگر به جلو و عقب نمی‌افتد. اگر نوزاد نارس است، همهٔ این سن‌ها را با سن اصلاح‌شده، یعنی از تاریخ موعد زایمان، حساب کنید.

چطور گردن نوزاد را قوی کنم؟ وقت روی شکم

یک تمرین از همهٔ تمرین‌ها مهم‌تر است: وقت روی شکم. نوزاد را وقتی بیدار و سرحال است، نه بعد از شیر، روی سطح سفت روی شکم بگذارید و خودتان کنارش بمانید. از همان هفتهٔ اول با نوبت‌های یک تا دو دقیقه‌ای شروع کنید، چند بار در روز، مثلاً بعد از هر تعویض پوشک. تا حدود ۲ ماهگی جمع روز را به ۱۵ تا ۳۰ دقیقه برسانید و از ۳ تا ۴ ماهگی دست‌کم ۳۰ دقیقه در روز، همچنان در چند نوبت کوتاه. وقت روی شکم هم گردن و شانه را قوی می‌کند و هم نمی‌گذارد پشت سرش از خوابیدن زیاد به پشت صاف شود.

اگر گریه می‌کند، او را روی سینهٔ خودتان بخوابانید و خودتان کمی به عقب تکیه دهید؛ برای نگاه کردن به صورت شما سرش را بلند می‌کند. یا روی زانوهایتان به شکم بخوابانیدش. وقتی غر زد، نه فوراً بلندش کنید و نه بگذارید به گریهٔ بلند برسد؛ یکی دو دقیقه با صدا و آواز حواسش را پرت کنید، بعد تمام. این‌ها هم کمک می‌کند:

• جلوی صورتش دراز بکشید یا یک آینهٔ کوچک یا اسباب‌بازی رنگی در سطح چشمش بگذارید تا برای دیدنش سر را بالا بیاورد.
• اسباب‌بازی را آرام از یک طرف به طرف دیگر ببرید و اسباب‌بازی آویزان در دید او بگذارید تا سرش را بچرخاند.
• وقتی در آغوش شماست، به جای این‌که سرش را همیشه با دست ثابت کنید، بگذارید خودش بچرخاند و نگاه کند؛ دست شما فقط پشت گردنش آماده باشد. سر و گردن او را با دست خم نکنید و هیچ‌وقت نوزاد را تکان ندهید.
• از ۳ ماهگی، وقتی به پشت خوابیده، دست‌هایش را بگیرید و خیلی آرام تا نیمه بالا بکشید؛ اگر سرش همراه آمد، چند بار تکرار کنید. اگر عقب افتاد، هنوز زود است.
• زمان بسته بودن در کریر، کالسکه و صندلی ماشین را کم کنید؛ هیچ وسیله‌ای بیش از یک ساعت پشت سر هم نه. بالش شکل‌دهندهٔ سر و بالش زیر سر در خواب ممنوع است.

خواب همیشه به پشت و روی تشک سفت است؛ وقت روی شکم فقط برای بیداری و با حضور شماست. در راهنمای وقت روی شکم گفته‌ایم اگر از روی شکم بدش می‌آید چه کنید.

نوزادم ۲ ماهه است و روی شکم سرش را بلند نمی‌کند

اول ببینید چقدر روی شکم بوده است. نوزادی که تمام روز به پشت خوابیده یا در کریر بوده، فرصت تمرین نداشته و معمولاً با دو سه هفته وقت روی شکم منظم جلو می‌افتد. نوزاد نارس هم با سن اصلاح‌شده حساب می‌شود. اما اگر با تمرین هم تا پایان ۲ ماهگی سرش را از زمین بلند نمی‌کند، به پزشک بگویید؛ این یکی از نشانه‌هایی است که در فهرست‌های رشد برای ۲ ماهگی آمده است.

سرش همیشه به یک طرف است

اگر نوزاد همیشه سرش را به یک طرف می‌چرخاند، چرخاندن به طرف دیگر برایش سخت است یا گردنش کج به نظر می‌رسد، به پزشک نشان دهید. ممکن است عضلهٔ یک طرف گردن سفت باشد که با تمرین‌های ساده و زود شروع‌شده خوب می‌شود. در خانه، هر بار جای سرش را در تخت عوض کنید و اسباب‌بازی و خودتان را از طرفی که کمتر نگاه می‌کند به او نزدیک کنید. صاف شدن یک طرف پشت سر هم نشانهٔ همین عادت است و با وقت روی شکم و عوض کردن جهت سر بهتر می‌شود.

کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟

در نوبت مراقبت ۲ و ۴ ماهگی پایگاه سلامت پرسشنامهٔ تکامل را با دقت پر کنید و زودتر مراجعه کنید اگر:

• تا پایان ۲ ماهگی روی شکم نمی‌تواند سرش را بالا بیاورد.
• در ۳ ماهگی وقتی عمودی بغلش می‌کنید سرش کاملاً می‌افتد.
• تا پایان ۴ ماهگی سرش را ثابت نگه نمی‌دارد، یا وقتی از دست‌ها بالا می‌کشیدش سرش عقب می‌افتد.
• سرش همیشه به یک طرف است یا گردنش کج به نظر می‌رسد.
• بدنش خیلی شل است، انگار از بغل سر می‌خورد، یا خیلی سفت است و سر و تنه را به عقب می‌کشد.
• یک دستش همیشه مشت است و از آن کمتر از دست دیگر استفاده می‌کند.

نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها را در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم گرد آورده‌ایم. مرحلهٔ بعد، غلت زدن حدود ۴ تا ۶ ماهگی و بعد نشستن است.

جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.