نوزاد از چند ماهگی می‌نشیند؟ نشستن با تکیه، بدون تکیه، تمرین و کی نگران شوم

بیشتر نوزادها بین ۶ تا ۹ ماهگی بدون تکیه می‌نشینند. قبل از آن، حدود ۴ تا ۵ ماهگی وقتی سرش ثابت شد، با تکیه به شما یا پشتی چند لحظه می‌نشیند و حدود ۶ ماهگی با تکیه بر دست‌های خودش. بهترین تمرین نشستن، وقت روی شکم و بازی روی زمین است، نه صندلی و بالش. اگر تا پایان ۹ ماهگی بدون تکیه نمی‌نشیند، با پزشک کودک صحبت کنید.

نوزاد از چند ماهگی می‌نشیند؟ مرحله به مرحله

نشستن یک‌شبه نمی‌آید؛ نتیجهٔ قوی شدن گردن، شانه، کمر و شکم است که از همان هفته‌های اول با وقت روی شکم شروع می‌شود. ترتیب معمول این است:

• ۴ تا ۵ ماهگی، نشستن با تکیه: وقتی سرش را در بغل ثابت نگه می‌دارد، می‌شود او را تکیه‌داده به سینهٔ خودتان یا بین پاهایتان نشاند. سرش دیگر نمی‌افتد ولی کمرش گرد است و بدون تکیه به یک طرف خم می‌شود. وقتی دست‌هایش را می‌گیرید و آرام بالا می‌کشید، سرش همراه بدن می‌آید، نه این‌که عقب بیفتد.
• حدود ۶ ماهگی، نشستن سه‌پایه: با تکیه بر دو دستش که جلوی بدن روی زمین گذاشته، چند لحظه می‌نشیند. هنوز نمی‌تواند با دست اسباب‌بازی بردارد چون دست‌ها مشغول نگه داشتن بدن‌اند.
• ۶ تا ۹ ماهگی، نشستن بدون تکیه: اول چند ثانیه، بعد چند دقیقه. دست‌ها آزاد می‌شود، اسباب‌بازی را می‌گیرد، برای گرفتن چیزی می‌چرخد و دیگر با هر حرکت نمی‌افتد. طبق فهرست‌های رشد، تا پایان ۹ ماهگی بیشتر کودکان بدون تکیه می‌نشینند.
• ۷ تا ۱۰ ماهگی، خودش می‌نشیند: از حالت خوابیده یا از روی شکم، خودش بلند می‌شود و می‌نشیند و دوباره به شکم برمی‌گردد. طبق داده‌های رایم، نیمی از کودکان حدود ۸ ماهگی این کار را می‌کنند. از همین‌جا چهاردست‌وپا رفتن و ایستادن شروع می‌شود.

دختر و پسر فرقی ندارند. نوزاد نارس را با سن اصلاح‌شده بسنجید، یعنی از تاریخ موعد زایمان، نه روز تولد؛ این قاعده تا ۲ سالگی برقرار است.

بچه را زود نشاندن ضرر دارد؟

نشاندن کوتاه و با نظارت، از وقتی سرش ثابت است (۴ تا ۵ ماهگی)، ضرری ندارد و حتی کمک می‌کند دنیا را از زاویهٔ تازه ببیند. آنچه فایده ندارد، نشاندن طولانی در صندلی، کریر یا میان بالش‌هاست: کودکی که نگهش داشته‌اند، عضلات خودش را به کار نمی‌اندازد و این وقت از زمین و شکم گرفته می‌شود. نهادهای جهانی سلامت توصیه می‌کنند نوزاد هیچ‌وقت بیش از یک ساعت پشت سر هم در کالسکه، صندلی ماشین یا صندلی نشاندن بسته نماند. دو قاعدهٔ ایمنی هم دارد: قبل از این‌که سرش ثابت شود، ننشانیدش چون سرش می‌افتد؛ و هیچ‌وقت او را نشسته میان بالش‌ها تنها نگذارید، چون سر می‌خورد و صورتش در بالش فرو می‌رود.

چطور به نشستن کمکش کنم؟

• وقت روی شکم، هر روز: از ۴ ماهگی دست‌کم ۳۰ دقیقه در طول روز، در چند نوبت، روی زمین و با اسباب‌بازی جلویش. همین تمرین کمر و گردن را برای نشستن آماده می‌کند. روش و دقیقه‌ها در راهنمای وقت روی شکم است.
• بالا کشیدن تا نشستن: وقتی به پشت خوابیده و سرحال است، دو دستش را بگیرید و بگذارید خودش را آرام تا نشستن بالا بکشد؛ شما فقط نگه دارید، نکشید. اگر سرش عقب افتاد، هنوز زود است.
• نشستن بین پاهای شما: روی زمین بنشینید، او را رو به بیرون بین پاهایتان بگذارید و کم‌کم تکیه را کمتر کنید. یک اسباب‌بازی جلویش روی زمین بگذارید تا به جلو خم شود و روی دست‌هایش تکیه کند.
• اسباب‌بازی کمی دورتر، یک بار چپ و یک بار راست: وقتی سه‌پایه می‌نشیند، جغجغه را کمی خارج از دسترسش بگذارید تا برای گرفتنش بچرخد و تعادلش را پیدا کند. از دو طرف تمرین کنید تا یک‌طرفه عادت نکند.
• روی زمین، نه تشک نرم: فرش یا زیرانداز بازی. سطح نرم و فرورونده تعادل را سخت‌تر می‌کند. لباس کم و پای برهنه راحت‌تر حرکت می‌کند.
• وقتی سرحال است: بعد از خواب و تعویض پوشک، نه با شکم پر یا وقت خواب‌آلودگی. اگر غر زد، کافی است؛ چند بار کوتاه در روز بهتر از یک نوبت طولانی است.
• کنار آینه یا روبه‌روی شما: صورت شما بهترین انگیزه است. وقتی نشسته با او حرف بزنید و آواز بخوانید تا بیشتر بماند.

سینه‌خیز و چرخیدن روی شکم: اولین جابه‌جایی

هم‌زمان با نشستن، حدود ۵ تا ۸ ماهگی، خیلی از نوزادها روی شکم دور خودشان می‌چرخند، عقب‌عقب می‌روند یا با فشار دست‌ها و پاها خودشان را کمی جلو می‌کشند. این سینه‌خیز اولیه، پیش‌درآمد چهاردست‌وپا رفتن است و از همین‌جا هیچ چیز روی زمین از دستش در امان نیست. اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را کمی دورتر بگذارید تا برای رسیدن به آن تلاش کند و به او فشار نیاورید. بعضی نوزادها از این مرحله رد می‌شوند و مستقیم می‌نشینند یا می‌ایستند؛ تا وقتی تنه‌اش قوی است، این هم طبیعی است. ادامهٔ راه را در چهاردست‌وپا رفتن و ایستادن ۷ تا ۱۲ ماه بخوانید.

از وقتی می‌نشیند، چه چیزی در خانه عوض می‌شود؟

• افتادن به عقب: نوزادی که تازه می‌نشیند یک‌دفعه به عقب یا پهلو می‌افتد. روی فرش یا زیرانداز تمرین کنید، نه روی مبل، تخت یا میز؛ و تا وقتی مطمئن ننشسته، یک دست یا یک پای شما پشتش باشد.
• تشک تخت را پایین بیاورید: کودکی که می‌نشیند، به‌زودی به نردهٔ تخت می‌گیرد و خودش را بالا می‌کشد. از همین حالا تشک تخت نرده‌دار را به پایین‌ترین حالت ببرید و آویز بالای تخت را بردارید.
• صندلی غذا و کالسکه با کمربند: وقتی با تکیه می‌نشیند (حدود ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی) می‌تواند در صندلی غذا بنشیند، همیشه با کمربند بسته و هیچ‌وقت تنها. صندلی غذا را روی میز یا کنار بخاری نگذارید.
• دست‌های آزاد، دهان کنجکاو: کودک نشسته هر چیزی را که دستش برسد به دهان می‌برد. سکه، دکمه، باتری، دانهٔ آجیل و کیسهٔ پلاستیکی را از زمین و میزهای کوتاه جمع کنید.
• حمام: نشستن در وان یعنی سر خوردن و فرو رفتن. تا وقتی محکم ننشسته، او را با دست نگه دارید؛ صندلی و حلقهٔ حمام جای دست شما را نمی‌گیرد و یک لحظه هم تنهایش نگذارید.
• روروک نه: روروک به نشستن و راه رفتن کمکی نمی‌کند و هر سال کودکان زیادی را با سقوط از پله و سوختگی راهی بیمارستان می‌کند. زمین بهترین وسیلهٔ تمرین است.

کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟

دیر نشستن به‌تنهایی کم پیش می‌آید که نشانهٔ مشکل باشد؛ ترکیبش با نشانه‌های دیگر مهم است. در نوبت مراقبت ۶ ماهگی پایگاه سلامت پرسشنامهٔ تکامل را با دقت پر کنید و زودتر مراجعه کنید اگر:

• تا پایان ۶ ماهگی با کمک هم نمی‌نشیند، یا وقتی از دست‌ها بالا می‌کشیدش سرش هنوز عقب می‌افتد.
• تا پایان ۹ ماهگی بدون تکیه نمی‌نشیند.
• همیشه فقط به یک طرف می‌افتد، یک دست یا پا را خیلی کمتر از آن یکی به کار می‌برد، یا یک دستش بیشتر وقت‌ها مشت است.
• بدنش خیلی شل است، انگار از بغل سر می‌خورد، یا برعکس خیلی سفت است و پاها را صاف و ضربدری نگه می‌دارد.
• کاری را که قبلاً بلد بود، مثل غلت زدن، دیگر نمی‌کند.

اگر نوزاد نارس است، همهٔ این سن‌ها را با سن اصلاح‌شده حساب کنید. نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها را در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم گرد آورده‌ایم. مرحلهٔ قبل را در غلت زدن و وقت روی شکم و تصویر کامل ۶ ماهگی را در کودک ۶ ماهه چه کارهایی باید بکند ببینید.

جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.