نوزاد کی چهاردستوپا می‌رود و کی میایستد؟ ۷ تا ۱۲ ماه: مدل‌ها، تمرین، ایمنی خانه و کی نگران شوم
نکات کلیدی
- چهاردستوپا ۷ تا ۱۰ ماهگی (نیمی حدود ۸ ماهگی)، اول اغلب عقبعقب؛ هر مدلی (کلاسیک، خرچنگی، شکمی، خرسی، باسنی) درست است و بعضی کودکان سالم از آن رد می‌شوند. ملاک، جابهجایی به هر شکل است.
- ایستادن با گرفتن مبل ۸ تا ۱۲ ماهگی، قدم کنار مبل ۹ تا ۱۲، چند ثانیه بدون کمک حدود ۱۱ ماهگی. نشستن از ایستاده را روزها تمرین کنید تا شب در تخت گیر نکند.
- سرپا نگه داشتن کوتاه وقتی خودش فشار میدهد ضرر ندارد و پای پرانتزی نمیآورد؛ وادار کردن به ایستادن طولانی فایده ندارد. تمرین: وقت زیاد روی زمین، اسباب‌بازی کمی دورتر، تونل، مبل سنگین، گاری هل‌دادنی پایدار.
- روروک نه: کمکی به راه رفتن نمیکند، آن را عقب میاندازد و با سقوط از پله و سوختگی خطرناک است. از وقتی جابهجا میشود: پریز، سیم، اشیای ریز، حفاظ پله، تشک تخت پایین، کمد و تلویزیون به دیوار، سطل آب خالی.
- پزشک: تا ۹ ماهگی بدون تکیه نمی‌نشیند یا وزن روی پاها نمی‌اندازد، تا ۱۲ ماهگی جابهجا نمی‌شود یا با گرفتن مبل نمیایستد، یک‌طرفه است، خیلی شل یا سفت است، یا مهارتی را از دست داده. نارس با سن اصلاح‌شده.
فهرست مطالب
بیشتر نوزادها بین ۷ تا ۱۰ ماهگی چهاردستوپا میروند و بین ۸ تا ۱۲ ماهگی با گرفتن مبل میایستند؛ تا یک‌سالگی خیلیها کنار مبل قدم برمی‌دارند. چهاردستوپا مدل درست و غلط ندارد و بعضی کودکان سالم اصلاً چهاردستوپا نمیروند و مستقیم میایستند. بهترین کمک شما زمین امن و وقت زیاد روی زمین است، نه روروک. اگر تا پایان ۱۲ ماهگی با گرفتن چیزی نمیایستد و روی پاها وزن نمی‌اندازد، با پزشک کودک صحبت کنید.
نوزاد کی چهاردستوپا می‌رود؟
چهاردستوپا رفتن بعد از نشستن مطمئن میآید و قبلش معمولاً چند هفته سینهخیز و چرخیدن روی شکم و تاب خوردن روی دست و زانو هست؛ آن مرحله را در نوزاد از چند ماهگی مینشیند نوشته‌ایم. چهاردستوپای واقعی، یعنی جابهجایی روی دست‌ها و زانوها، در بیشتر کودکان بین ۷ تا ۱۰ ماهگی شروع میشود؛ طبق دادههای رایم نیمی از کودکان حدود ۸ ماهگی. خیلیها اول عقبعقب میروند، چون دست‌ها قوی‌تر از پاهاست، و بعد از چند روز مسیر را پیدا می‌کنند. برای این کار باید دست و پا را هماهنگ کند، وزنش را روی دست‌ها نگه دارد و بفهمد اسباب‌بازی آن طرف اتاق ارزش رفتن دارد. دختر و پسر فرقی ندارند و نوزاد نارس تا ۲ سالگی با سن اصلاح‌شده سنجیده میشود.
مدلهای چهاردستوپا: همه درست‌اند
- کلاسیک: دست و زانوی مخالف با هم جلو میروند.
- خرچنگی یا یک‌زانویی: یک زانو روی زمین و پای دیگر جلوتر، انگار یک پا را میکشد. خیلی از بچهها پنجهٔ یک پا و زانوی پای دیگر را می‌گذارند.
- شکمی: شکم روی زمین و خودش را با دست‌ها جلو میکشد؛ همان سینهخیز که گاهی تا آخر می‌ماند.
- خرسی: دست‌ها و پاها صاف، باسن بالا.
- نشسته یا باسنی: نشسته، با یک دست و یک پا خودش را روی زمین هل میدهد و سر میخورد. این مدل شایع است و طبیعی.
- چرخشی: با غلت زدن از این سر اتاق به آن سر می‌رسد.
هیچ‌کدام از این‌ها نشانهٔ مشکل نیست و لازم نیست مدلش را «درست» کنید. فقط اگر همیشه یک طرف بدن را به کار میبرد و طرف دیگر را میکشد، در بخش «کی نگران شوم» ببینید.
بچهام چهاردستوپا نمیرود؛ طبیعی است؟
بله، تا وقتی به روش دیگری جابهجا میشود. بعضی کودکان سالم از چهاردستوپا رد می‌شوند: روی باسن سر می‌خورند، با غلت میروند، یا مستقیم با گرفتن مبل میایستند و راه می‌افتند. به همین دلیل فهرست‌های تازهٔ رشد، چهاردستوپا را دیگر نشانهٔ الزامی نمی‌دانند. چهاردستوپا نرفتن به‌تنهایی راه رفتن را عقب نمی‌اندازد. آنچه مهم است «جابهجایی» است: کودک ۹ تا ۱۰ ماهه‌ای که بدون کمک مینشیند و به هر شکلی خودش را به اسباب‌بازی می‌رساند، سر وقت است.
نوزاد کی میایستد؟
- ۸ تا ۱۲ ماهگی، ایستادن با گرفتن: لبهٔ مبل، میز یا نردهٔ تخت را میگیرد و خودش را بالا میکشد. طبق دادههای رایم نیمی از کودکان حدود ۸ ماهگی این کار را می‌کنند و بعضی از ۷ ماهگی. اوایل نمی‌داند چطور بنشیند و همان‌جا ایستاده گریه میکند؛ روزها با او تمرین کنید که دست شما را بگیرد و آرام بنشیند. بیشتر کودکان تا ۱۰ ماهگی خودشان از ایستاده مینشینند.
- ۹ تا ۱۲ ماهگی، قدم کنار مبل: با گرفتن مبل و دیوار پهلو‌پهلو قدم برمی‌دارد و از یک تکیه‌گاه به تکیه‌گاه بعدی می‌رود. وقتی دو دستش را می‌گیرید، خودش پاها را جلو می‌گذارد.
- حدود ۱۱ ماهگی، چند ثانیه بدون کمک: دست از مبل برمی‌دارد و یکی دو ثانیه سرپا می‌ماند، بعد مینشیند. این اول راه افتادن است که در کودک کی راه می‌افتد ادامه دارد.
سرپا نگه داشتن بچه ضرر دارد؟
نه. از حدود ۴ ماهگی وقتی نوزاد را زیر بغل می‌گیرید و پاهایش را روی سطح سفت می‌گذارید، خودش فشار میدهد و بالا و پایین می‌پرد؛ این بازی طبیعی و بی‌ضرر است و پاها را قوی میکند. چیزی که کمکی نمیکند، وادار کردن به ایستادن طولانی یا نگه داشتن کودکی است که هنوز خودش وزنش را نمی‌اندازد. پای پرانتزی نوزاد از سرپا نگه داشتن نیست؛ بیشتر نوزادها تا حدود ۲ سالگی پاهای کمی خمیده دارند و خودش صاف میشود. ایستادن واقعی را خودش شروع میکند، وقتی تنه و پاهایش آماده باشد.
چطور کمکش کنم؟
- زمین، زمین، زمین: هر روز چند نوبت طولانی روی فرش یا زیرانداز بازی، با لباس کم و پای برهنه. کودکی که بیشتر روز در کریر، صندلی و کالسکه است، فرصت تمرین ندارد؛ بیش از یک ساعت پشت سر هم بسته نماند.
- اسباب‌بازی کمی دورتر: توپ یا جغجغه را یک متر آن طرف‌تر بگذارید، جلوی چشمش، تا برای رسیدن به آن حرکت کند. وقتی رسید، کمی دورتر. از دو طرف.
- تونل و بالش: از روی پای شما، از زیر میز یا از لای بالش‌های روی زمین رد شود؛ هم تمرین است هم بازی. خودتان هم چهاردستوپا بروید؛ تقلید بهترین معلم است.
- برای ایستادن، مبل سنگین: اسباب‌بازی را روی لبهٔ مبل یا میز کوتاه و سنگین بگذارید تا برای گرفتنش خودش را بالا بکشد. تکیه‌گاه باید محکم باشد؛ صندلی سبک و میز چرخ‌دار زیرش خالی میکند.
- اسباب‌بازی هل‌دادنی: از وقتی کنار مبل قدم برمی‌دارد، یک گاری هل‌دادنی سنگین و پایدار (نه روروک) تمرین خوبی است، با نظارت.
- تشویق، نه هل: وقتی تلاش کرد دست بزنید و اسمش را صدا کنید. دست و پایش را به حالت چهاردستوپا نچینید و پاهایش را روی زمین نکشید؛ خودش پیدا میکند.
روروک: نه
روروک چرخ‌دار به چهاردستوپا، ایستادن و راه رفتن هیچ کمکی نمیکند و حتی راه افتادن را عقب میاندازد، چون کودک بهجای تعادل، به چرخ تکیه میکند و عضله‌های اشتباهی را به کار میبرد. خطرش بیشتر از بی‌فایدگی‌اش است: کودک در روروک در یک ثانیه به پله، بخاری، سماور و سیم برق می‌رسد و هر سال کودکان زیادی با سقوط از پله و سوختگی راهی بیمارستان می‌شوند؛ متخصصان کودک خواستار ممنوعیت فروشش شدهاند. جامپر آویز و صندلی‌های تحرک هم جایگزین زمین نیستند؛ اگر دارید، کوتاه و با نگاه شما. گاری هل‌دادنی پایدار فرق دارد و اشکالی ندارد.
خانه را برای کودکی که جابهجا میشود امن کنم
از روزی که جابهجا میشود، همه‌چیز در دسترس اوست. روی زانو بنشینید و خانه را از قد او ببینید:
- پریزها درپوش، سیم‌ها جمع و پشت مبل، شارژر و باتری دور از دسترس.
- شوینده، دارو، سیگار، آجیل، سکه و هر چیز ریزی از زمین و میزهای کوتاه جمع شود؛ هر چیزی را به دهان میبرد.
- گوشهٔ تیز میز را بپوشانید؛ رومیزی آویزان که با کشیدنش چای داغ می‌ریزد، بردارید.
- بالا و پایین پله حفاظ بگذارید، حفاظ بالای پله به دیوار پیچ شود. در حمام و آشپزخانه بسته باشد.
- از وقتی میایستد: تشک تخت نرده‌دار در پایین‌ترین حالت، آویز بالای تخت برداشته، کمد و قفسه و تلویزیون به دیوار پیچ شده، گلدان و اشیای روی میز کوتاه برداشته، بند پرده بالا جمع.
- سطل آب و وان بعد از استفاده خالی؛ کودک این سن در چند سانتی‌متر آب هم غرق میشود.
- زمین خوردن از حالت ایستاده طبیعی است و روی فرش آسیبی ندارد؛ کف سرامیک و لبهٔ میز را با فرش و پوشش نرم بپوشانید.
کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟
چهاردستوپا نرفتن به‌تنهایی دلیل مراجعه نیست. در نوبت مراقبت ۱۲ ماهگی پایگاه سلامت پرسشنامهٔ تکامل را پر کنید و زودتر مراجعه کنید اگر:
- تا پایان ۹ ماهگی بدون تکیه نمی‌نشیند، یا وقتی زیر بغلش را می‌گیرید وزنش را روی پاها نمی‌اندازد.
- تا پایان ۱۲ ماهگی به هیچ شکلی جابهجا نمی‌شود، یا با گرفتن مبل نمیایستد.
- همیشه یک طرف بدن را به کار میبرد و دست یا پای دیگر را میکشد، یا یک دستش بیشتر وقت‌ها مشت است.
- بدنش خیلی شل است یا برعکس خیلی سفت، وقتی سرپا نگهش می‌دارید پاها را ضربدری میکند یا همیشه روی نوک پنجه است.
- کاری را که بلد بود، مثل نشستن یا غلت زدن، دیگر نمیکند.
نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم است. اگر شب‌ها در تخت میایستد و گریه میکند، راهش را در خواب کودک ۱۰ تا ۱۲ ماهه نوشته‌ایم؛ و برای کفش و پابرهنه، راه رفتن کودک بدون کفش را ببینید.
جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچهها کی چهاردستوپا میروند؟
بیشتر کودکان بین ۷ تا ۱۰ ماهگی، بعد از اینکه مطمئن مینشینند. طبق دادههای رایم نیمی از کودکان حدود ۸ ماهگی. اول چند هفته سینهخیز و تاب خوردن روی دست و زانو هست و خیلیها اول عقبعقب میروند.
بچهام ۹ ماهه است و هنوز چهاردستوپا نمیرود؛ نگران باشم؟
اگر بدون تکیه مینشیند و به هر شکلی جابهجا میشود، مثل سر خوردن روی باسن یا غلت، نه. بعضی کودکان سالم اصلاً چهاردستوپا نمیروند و مستقیم میایستند. نگرانی وقتی است که تا پایان ۱۲ ماهگی هیچ جابهجایی ندارد یا با گرفتن مبل نمیایستد.
بچهام بهجای چهاردستوپا روی باسنش سر میخورد؛ طبیعی است؟
بله. چهاردستوپای باسنی یکی از مدلهای شایع است و لازم نیست «درستش» کنید. فقط اگر همیشه یک طرف بدن را به کار میبرد و طرف دیگر را میکشد، به پزشک بگویید.
بچه کی میایستد؟
با گرفتن مبل بین ۸ تا ۱۲ ماهگی، بعضیها از ۷ ماهگی. کنار مبل قدم برداشتن ۹ تا ۱۲ ماهگی و چند ثانیه ایستادن بدون کمک حدود ۱۱ ماهگی میآید. اگر تا پایان ۱۲ ماهگی با گرفتن چیزی نمیایستد، با پزشک کودک صحبت کنید.
بچهٔ ۸ ماهه را سرپا نگه دارم اشکال ندارد؟
نه، اگر خودش پاها را فشار میدهد و وزنش را میاندازد. نگه داشتن کوتاه در بغل بازی خوبی است و پای پرانتزی نمیآورد. فقط وادارش نکنید طولانی بایستد؛ ایستادن واقعی را خودش با گرفتن مبل شروع میکند.
روروک برای بچه خوب است یا بد؟
بد. روروک به راه رفتن کمک نمیکند، آن را عقب میاندازد و با سقوط از پله و رسیدن به بخاری و سماور خطرناک است؛ متخصصان کودک خواستار ممنوعیت فروش آن شدهاند. زمین امن و یک مبل سنگین که بتواند بگیرد، همه چیزی است که لازم دارد.
بچهام خودش را بالا میکشد ولی بلد نیست بنشیند و گریه میکند؛ چه کنم؟
طبیعی است و چند هفته طول میکشد. روزها کنار مبل بایستد، دست شما را بگیرد و آرام بنشیند، چند بار مثل بازی. شب که در تخت ایستاد، یک بار آرام بخوابانیدش؛ خیلی زود یاد میگیرد.
