حرکتهای نوزاد تا ۲ ماهگی: واکنشهای غیرارادی (رفلکسها)، اولین حرکتهای ارادی دست و پا و کی نگران شوم

نکات کلیدی
- مکیدن، جستوجوی سینه، گرفتن انگشت، از جا پریدن و قدم برداشتن واکنشهای غیرارادی و طبیعی نوزادند.
- قدم برداشتن و از جا پریدن معمولاً از حدود ۲ ماهگی کم میشوند؛ بقیه چند ماه دیگر میمانند.
- تا پایان ۲ ماهگی بیشتر نوزادان هر دو دست و پا را تکان میدهند، مشت را لحظهای باز میکنند و روی شکم سر بلند میکنند.
- لرزش چانه و دستها شایع است، ولی اگر همهٔ بدنش میلرزد یا تکانهای پشت سر هم دارد، فوراً پزشک یا ۱۱۵.
- اگر یک طرف بدن را کمتر تکان میدهد یا خیلی شل است به پزشک بگویید؛ نوزاد بیحال یا تبدار فوراً پزشک یا ۱۱۵.
فهرست مطالب
بیشتر حرکتهای نوزاد در هفتههای اول غیرارادی است: مکیدن، گرفتن انگشت شما، از جا پریدن و «قدم برداشتن» وقتی سرپا نگهش میدارید. این واکنشها نشان میدهد دستگاه عصبی او درست کار میکند. از ماه دوم حرکتها نرمتر و ارادیتر میشود. اگر یک طرف بدن را کمتر تکان میدهد یا خیلی شل است، به پزشک بگویید.
واکنشهای غیرارادی (رفلکسهای) نوزاد کداماند؟
نوزاد با چند واکنش آماده به دنیا میآید که دست خودش نیست و برای زنده ماندن و شیر خوردن به کارش میآید:
- جستوجوی سینه: اگر گونه یا کنار لبش را لمس کنید، سرش را به همان طرف میچرخاند و دهانش را باز میکند. این یعنی «گرسنهام».
- مکیدن: هر چه به سقف دهانش برسد، میمکد. هماهنگ کردن مکیدن با بلعیدن و نفس کشیدن کار سختی است و بعضی نوزادها در روزهای اول خوب نمیمکند؛ با تمرین بهتر میشود.
- از جا پریدن: با صدای ناگهانی یا وقتی سرش یکدفعه عقب میرود، دستها و پاهایش را باز میکند، بعد دستها را جمع میکند و شاید گریه کند. در ماه اول از همیشه پررنگتر است.
- گرفتن: کف دستش را لمس کنید، انگشتتان را محکم میگیرد؛ کف پایش را لمس کنید، انگشتهای پا جمع میشود. دربارهٔ دستها در مشت بستهٔ نوزاد بیشتر نوشتهایم.
- قدم برداشتن: اگر زیر بغلش را بگیرید و کف پایش به سطح صافی برسد، پاها را یکییکی جلو میگذارد. این راه رفتن نیست و نمیتواند وزنش را نگه دارد.
- حالت شمشیرباز: وقتی سرش به یک طرف است، دستِ همان طرف صاف و دست دیگر خم میشود. همیشه دیده نمیشود.
با محکم گرفتنِ انگشتهایتان نوزاد را بلند نکنید؛ این گرفتن دست خودش نیست و ناگهان ول میکند.
این واکنشها تا کی میمانند؟
هر کدام زمان خودش را دارد و در بچهها کمی فرق میکند. قدم برداشتن و از جا پریدن زودتر از بقیه کم میشوند و معمولاً از حدود ۲ ماهگی رو به رفتن میگذارند. بقیه، مثل جستوجوی سینه و گرفتن، چند ماه دیگر میمانند و کمکم جایشان را به حرکتهای ارادی میدهند. لازم نیست خودتان آنها را امتحان کنید؛ پزشک در معاینههای نوزاد نگاهشان میکند.
نوزاد از کی دست و پایش را با ارادهٔ خودش تکان میدهد؟
- ماه اول: حرکتها بریدهبریده و لرزان است، چون مهار عضلهها هنوز کامل نیست. اولین حرکتی که در اختیارش میآید حرکت چشمهاست. سرش را به چپ و راست میچرخاند، ولی گردن را نگه نمیدارد و باید همیشه زیر سرش را بگیرید.
- ماه دوم: حرکتها نرمتر میشود. وقتی ذوق میکند دستها را تکان میدهد و پا میزند. تا پایان ۲ ماهگی بیشتر نوزادان هر دو دست و هر دو پا را تکان میدهند، مشتشان را برای لحظهای باز میکنند و وقتی روی شکم هستند سرشان را بالا میآورند.
دربارهٔ پاها و لگد زدن در لگد زدن و حرکت پاهای نوزاد تا ۳ ماهگی و دربارهٔ گردن در نوزاد کی گردن میگیرد؟ بخوانید.
لرزش چانه و دستهای نوزاد طبیعی است؟
بله. لرزیدن چانه و دستها، بهخصوص وقت گریه یا بعد از جا پریدن، در نوزاد شایع است و با بزرگ شدن کم میشود. ولی اگر همهٔ بدنش میلرزد یا تکانهای پشت سر هم دارد، فوراً به پزشک مراجعه کنید یا ۱۱۵ را بگیرید. بقیهٔ چیزهای این هفتهها، مثل تکانهای خواب و سکسکه، در چیزهای عجیب ولی طبیعی نوزاد آمده است.
چطور به حرکت کردنش کمک کنم؟
- وقت روی شکم (تامی تایم): نوزادِ بیدار را روزی چند بار، هر بار چند دقیقه، زیر نگاه خودتان روی شکم بگذارید و صورتتان را جلویش بیاورید تا سر بلند کند. اگر اول گریه کرد، کوتاهتر شروع کنید. راهنمای کامل: وقت روی شکم.
- وقت بیداری آزادش بگذارید تا دست و پا بزند. نشستن طولانی در کریر (صندلی دستهدار حمل نوزاد) و صندلی فنری جلوی تمرین عضلهها را میگیرد.
- همیشه زیر سر و گردنش را بگیرید.
- روبهرویش حرف بزنید و لبخند بزنید؛ از ذوق دیدن شما دست و پا میزند.
- او را روی تخت، مبل یا میز تعویض تنها نگذارید. با یک لگد یا از جا پریدن جابهجا میشود.
- هرگز نوزاد را تکان شدید ندهید، حتی وقتی از گریهاش کلافهاید. او را جای امنی بگذارید و چند دقیقه دور شوید.
برای خواب، او را همیشه به پشت و روی تشک سفت و بدون بالش، پتو و عروسک بخوابانید.
کی به پزشک کودک بگویم؟
فوراً پزشک یا ۱۱۵ اگر نوزاد شل و بیحال شده و خوب شیر نمیخورد، تب دارد، یا همهٔ بدنش تکانهای پشت سر هم دارد.
در اولین فرصت اگر:
- یک دست یا یک پا را کمتر از طرف دیگر تکان میدهد، یا موقع از جا پریدن فقط یک دستش باز میشود.
- بدنش همیشه خیلی شل است، مثل عروسک پارچهای.
- تا پایان ۲ ماهگی وقتی روی شکم است سرش را هیچ بالا نمیآورد، یا دست و پاهایش را کم تکان میدهد.
- با صدای بلند از جا نمیپرد یا واکنشی نشان نمیدهد.
- بعد از چند هفته هنوز در مکیدن و شیر خوردن مشکل دارد.
- کاری را که میکرد دیگر انجام نمیدهد.
پرسشهای پرتکرار
چرا نوزادم یکدفعه دست و پایش را باز میکند و میترسد؟
این واکنش از جا پریدن است که با صدای ناگهانی یا عقب رفتن سر پیدا میشود. در ماه اول از همیشه بیشتر است و معمولاً از حدود ۲ ماهگی کم میشود. طبیعی است.
لرزش چانهٔ نوزاد طبیعی است؟
بله. لرزش چانه و دستها در نوزاد شایع است، بهخصوص موقع گریه. ولی اگر همهٔ بدنش میلرزد یا تکانهای پشت سر هم دارد، فوراً به پزشک مراجعه کنید یا ۱۱۵ را بگیرید.
نوزادم وقتی سرپا میگیرمش قدم برمیدارد؛ زود راه میافتد؟
نه. این یک واکنش غیرارادی است که معمولاً بعد از حدود ۲ ماهگی میرود و ربطی به زود راه افتادن ندارد. نوزاد هنوز نمیتواند وزنش را نگه دارد.
نوزادم یک دستش را کمتر تکان میدهد؛ مهم است؟
بله، به پزشک کودک بگویید. در این سن هر دو طرف بدن باید تقریباً مثل هم حرکت کنند و نوزاد هنوز راستدست یا چپدست نیست.





