آمادگی خواندن ۳ تا ۵ سال: قافیه، بازی با صداها و عشق به کتاب
نکات کلیدی
- خواندن کلمه در ۳ تا ۵ سالگی انتظار نمیرود؛ آمادگی خواندن یعنی بازی با صداها، آشنایی با کتاب و علاقه به قصه.
- کودک ۴ ساله چند کلمه از یک شعر یا آهنگ را میخواند؛ کودک ۵ ساله قافیه‌های ساده را می‌شناسد و قصه‌ای با دست‌کم دو اتفاق تعریف می‌کند.
- شعر قافیهدار بخوانید و سیلاب‌ها را با دست زدن بشمارید: «کَ-لاه».
- هر روز کتاب بخوانید و بپرسید «بعدش چی شد؟».
- کاربرگ و فشار برای یادگیری الفبا لازم نیست؛ اگر خودش دربارهٔ حرفها پرسید، جواب بدهید.
فهرست مطالب
کودک ۳ تا ۵ ساله لازم نیست بخواند. خواندن کلمه معمولاً در سالهای مدرسه یاد گرفته می‌شود و پیش از آن چیز دیگری مهم است: اینکه کودک با صداها بازی کند، قافیه را بشنود، بداند کتاب چطور کار می‌کند و قصه را دوست داشته باشد. این‌ها را «آمادگی خواندن» می‌گویند و بهترین جایش آغوش شما و یک کتاب است، نه کاربرگ.
کودک ۳ تا ۵ ساله معمولاً چه می‌کند؟
- ۳ سالگی: جمله‌های سه چهار کلمه‌ای می‌گوید، دربارهٔ تصویرهای کتاب سؤال می‌پرسد و شعرهای آشنا را با شما میخواند.
- ۴ سالگی: چند کلمه از یک شعر، قصه یا آهنگ را خودش می‌گوید، دربارهٔ اتفاق روزش حرف می‌زند و می‌گوید در قصهٔ آشنا بعدش چه می‌شود.
- ۵ سالگی: قافیه‌های ساده را می‌شناسد یا می‌گوید، قصه‌ای با دست‌کم دو اتفاق تعریف می‌کند، چند حرف را که نشانش می‌دهید نام می‌برد و بعضی حرفهای اسمش را می‌نویسد.
سه پایهٔ آمادگی خواندن
- بازی با صداها: شعرهای قافیهدار، «چی با ماه همقافیه است؟»، شمردن سیلاب‌ها با دست زدن («کَ-لاه»، «ما-شین»)، و بازی «اسم من با چه صدایی شروع می‌شود؟».
- آشنایی با کتاب: بداند کتاب از کجا شروع می‌شود، صفحه‌ها را ورق بزند و ببیند نوشته با تصویر فرق دارد. گاهی موقع خواندن انگشتتان را زیر خط ببرید.
- کلمه و قصه: هر روز کتاب بخوانید و بپرسید «بعدش چی شد؟»، «تو بودی چی کار می‌کردی؟». بگذارید قصهٔ آشنا را خودش برایتان تعریف کند، حتی اگر از روی تصویرها باشد.
بازی‌های ساده در خانه و بیرون
- در ماشین یا صف نانوایی: «چی می‌بینم که با صدای «س» شروع می‌شه؟».
- شعرهای قدیمی و کودکانه را با حرکت دست بخوانید و کلمهٔ آخر هر بیت را به او بسپارید.
- حرف اول اسمش را روی تابلو، بستهٔ ماکارونی یا کتاب پیدا کنید.
- با هم قصه بسازید: شما یک جمله، او یک جمله.
آمادگی نوشتن
قبل از نوشتن حرفها، دست کودک باید قوی و ماهر شود. کاغذ بزرگ، مداد شمعی، ماژیک و قیچی کودک در دسترسش بگذارید و بگذارید خط‌خطی کند، نقاشی بکشد و ببُرد. بازی با خمیر، زدن گیرهٔ لباس به لبهٔ کاسه و ساختن با مکعب هم انگشت‌ها را برای نوشتن آماده می‌کند. نوشتن چند حرف اسم معمولاً حدود ۵ سالگی دیده می‌شود؛ اگر زودتر خواست، کمکش کنید، اما وادارش نکنید.
چه چیزی لازم نیست؟
کاربرگ، برنامه‌ها و اپ‌های «آموزش خواندن» و فشار برای حفظ کردن الفبا لازم نیست و ممکن است علاقه‌اش به کتاب را کم کند. علاقه به کتاب از هر مهارت فنی مهم‌تر است. صفحه‌نمایش هم جای کتاب و گفت‌وگو را نمی‌گیرد: حداکثر یک ساعت در روز، برنامهٔ باکیفیت و همراه خودتان.
اگر کودک ۴ ساله جملهٔ چهار کلمه‌ای نمی‌سازد، حرفش برای دیگران نامفهوم است یا دستور دو سه‌مرحله‌ای را نمی‌فهمد، با پزشک کودک صحبت کنید و شنوایی‌اش را بسنجید. اگر هنگام حرف زدن گیر می‌کند، لکنت کودک ۲ تا ۶ سال را ببینید.
جدول کامل حرف زدن کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرف زدن کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بچهٔ ۴ سالهام باید بخواند؟
نه. خواندن کلمه در این سن انتظار نمیرود. کودک ۴ سالهای که شعر و قصه دوست دارد و چند کلمه از شعرها را میخواند، در مسیر درستی است.
از کی به بچه حروف یاد بدهم؟
لازم نیست الفبا را درس بدهید. حرفها را در زندگی نشانش بدهید، مثل حرف اول اسمش روی تابلو، و اگر خودش پرسید جواب بدهید. در ۵ سالگی بعضی بچهها چند حرف را میشناسند و بعضی حرفهای اسمشان را مینویسند.
چطور قافیه یاد بدهم؟
با شعر و بازی. شعرهای قافیهدار بخوانید و گاهی کلمهٔ آخر را نگویید تا خودش بگوید. بعد بازی کنید: «چی با ماه همقافیه است؟».
بچه‌ام به کتاب علاقه ندارد؛ چه کنم؟
کتابی دربارهٔ چیزی که دوست دارد پیدا کنید، مثل ماشین یا حیوان، و بگذارید خودش انتخاب کند. کوتاه بخوانید، صدا دربیاورید و اگر بلند شد، به زور نگهش ندارید.
