غذای کمکی نوزاد ۶ تا ۸ ماهه: از کی و با چی شروع کنم، چند قاشق و برنامهٔ دو هفتهٔ اول
نکات کلیدی
- شروع غذای کمکی در پایان ۶ ماهگی (حدود ۱۸۰ روزگی)؛ زیر ۶ ماه غذای کمکی ممنوع است و زودتر فقط به دستور پزشک کودک. دیر شروع کردن هم کم‌وزنی و کم‌خونی می‌آورد.
- اولین غذا یکجزئی با قوام ماست، معمولاً فرنی آرد برنج؛ ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز و همیشه بعد از شیر مادر. تا پایان ۸ ماهگی هر وعده به نصف لیوان می‌رسد.
- هر غذای تازه با ۳ تا ۵ روز فاصله؛ تا پایان ماه هفتم همهٔ گروه‌ها چشیده شده باشد: غلات، گوشت و تخممرغ کامل و حبوبات، سبزی، میوه، ماست و پنیر کم‌نمک. تخممرغ و ماهی را عقب نیندازید.
- تا یک‌سالگی ممنوع: عسل، شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی، آبمیوه، نمک و شکر، چای و دم‌کرده، لبنیات محلی، و هر غذای سفت و گردی که در گلو گیر میکند.
- با قاشق و کاسه و نشسته، نه با شیشه؛ زور نزنید و غذای ردشده را ۲ تا ۳ روز بعد دوباره بدهید. قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری با شروع غذا آغاز میشود. ورم لب و زبان یا تنگی نفس بعد از غذا یعنی ۱۱۵.
فهرست مطالب
- غذای کمکی را از کی شروع کنم؟
- با چی شروع کنم و چقدر بدهم؟
- دو هفتهٔ اول چطور پیش برود؟ (یک نمونهٔ پیشنهادی، نه اجباری)
- کودک ۶ تا ۸ ماهه چه غذاهایی می‌تواند بخورد؟
- چه چیزهایی را در این سن ندهم؟
- سر غذا چه کنم و چه نکنم؟
- شیر، آب و قطره‌ها در کنار غذای کمکی
- بهداشت و نگهداری غذای کمکی
- کی به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنم؟
غذای کمکی را در پایان ۶ ماهگی، یعنی حدود ۱۸۰ روزگی، شروع کنید؛ نه زودتر. با یک غذای یکجزئی با قوام ماست، معمولاً فرنی آرد برنج، ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری و ۲ تا ۳ بار در روز، هر بار بعد از شیر مادر. هر غذای تازه را با ۳ تا ۵ روز فاصله اضافه کنید تا پایان ۸ ماهگی به نصف لیوان در هر وعده برسید.
غذای کمکی را از کی شروع کنم؟
برنامهٔ کشوری تغذیهٔ تکمیلی می‌گوید پایان ۶ ماهگی. تا آن روز شیر مادر همهٔ نیاز نوزاد را می‌دهد و غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است، حتی چند قاشق فرنی یا آبمیوه. شروع زودتر فقط وقتی مجاز است که پزشک کودک به دلیل اختلال رشد خودش دستور داده باشد. دلیلش این است که غذای زودهنگام جای شیر مادر را میگیرد و نوزاد مواد مغذی کمتری میگیرد، احتمال اسهال و آلرژی و چاقی در آینده بیشتر میشود، و نوزادی که هنوز قورت دادن بلد نیست ممکن است خفه شود.
دیر شروع کردن هم زیان دارد: از ۶ ماهگی ذخیرهٔ آهن بدن نوزاد کم میشود، شیر به‌تنهایی دیگر کافی نیست، کودک کم‌وزن و کم‌خون میشود و جویدن را دیرتر یاد میگیرد. پس نه زودتر، نه دیرتر.
حوالی ۶ ماهگی این سه نشانهٔ آمادگی را هم می‌بینید: با کمک شما می‌نشیند و سرش را ثابت نگه می‌دارد، چیزها را برمی‌دارد و به دهان می‌برد، و وقتی غذا در دهانش می‌گذارید آن را با زبان بیرون نمی‌راند. اگر در پایان ۶ ماهگی هنوز سرش را خوب نگه نمی‌دارد، با مراقب سلامت یا پزشک کودک در میان بگذارید.
با چی شروع کنم و چقدر بدهم؟
- اولین غذا: یک غذای یکجزئی با قوام ماست. فرنی آرد برنج معمولترین و ساده‌ترین شروع است، اما ترتیب ثابتی وجود ندارد؛ پورهٔ گوشت یا پورهٔ سبزی هم می‌تواند اولین غذا باشد. قوام غذا از ترتیب غذاها مهم‌تر است.
- مقدار: ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز. کمکم زیاد کنید تا پایان ۸ ماهگی هر وعده به حدود نصف لیوان (۱۲۵ سی‌سی) برسد. اگر شیر خشک میخورد، ۱ تا ۲ وعده غذای بیشتر از کودکی که شیر مادر میخورد لازم دارد.
- اول شیر، بعد غذا: در تمام سال اول، شیر مادر غذای اصلی است و غذای کمکی کنار آن می‌نشیند. هر وعدهٔ غذا را بعد از شیر بدهید.
- فاصلهٔ غذاهای تازه: هر غذای تازه را ۳ تا ۵ روز بعد از غذای تازهٔ قبلی شروع کنید. این‌طور اگر کهیر، استفراغ یا اسهال پیش آمد، می‌دانید از کدام غذاست.
- تا پایان ماه هفتم: کودک باید همهٔ گروه‌های غذایی را چشیده باشد: غلات، گوشت و تخممرغ و حبوبات، سبزی، میوه، و ماست و پنیر کم‌نمک پاستوریزه.
- قوام: اول پورهٔ نرم با قوام ماست، بعد کمکم غلیظ‌تر، بعد پورهٔ ترکیبی و سوپ، و در ماه هشتم تکه‌های خیلی کوچک و بافت‌دار.
دو هفتهٔ اول چطور پیش برود؟ (یک نمونهٔ پیشنهادی، نه اجباری)
- روز ۱ تا ۳: فرنی آرد برنج، ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز، هر بار بعد از شیر.
- بعد از ۳ تا ۵ روز: حریرهٔ بادام را اضافه کنید.
- بعد: پورهٔ گوشت خوب‌پختهٔ گوسفند، گوساله یا مرغ.
- بعد: پورهٔ سبزی (هویج، سیب‌زمینی، کدو حلوایی) و پورهٔ میوهٔ رسیده (سیب، گلابی، موز، هلو).
- در ماه هفتم: تخممرغ کامل خوبپخته از اندازهٔ یک نخود، ماست پاستوریزهٔ ساده، و سوپ ترکیبی.
شکر در دستور قدیمی فرنی و حریره اختیاری است و می‌توانید نگذارید. طرز تهیهٔ فرنی با شیر مادر، حریرهٔ بادام، پوره و سوپ را در دستور غذاهای کمکی زیر یک سال ببینید.
کودک ۶ تا ۸ ماهه چه غذاهایی می‌تواند بخورد؟
- فرنی آرد برنج و حریرهٔ بادام.
- پورهٔ گوشت گوسفند، گوساله یا مرغ، و بعد از آن ماهی بی‌تیغ خوبپخته.
- پورهٔ سبزی: هویج، سیب‌زمینی، کدو حلوایی.
- پورهٔ میوهٔ رسیده: سیب، گلابی، موز، طالبی، هلو، انبه، زردآلو.
- تخممرغ کامل خوبپخته (زرده و سفیده با هم)، از یک نخود شروع کنید.
- سوپ، حلیم و آش نرم؛ عدس و ماش خیس‌خورده و خوبپخته داخل سوپ.
- ماست پاستوریزهٔ ساده و پنیر کم‌نمک پاستوریزه.
تخممرغ، ماهی، بادام‌زمینی و مغزها به‌شکل پودر، کنجد و گندم را عقب نیندازید؛ دیر دادن این غذاها خطر آلرژی را کم نمیکند. جزئیات و استثناهای کودک مبتلا به اگزما را در راهنمای تخممرغ، ماهی، بادام‌زمینی و عسل بخوانید.
چه چیزهایی را در این سن ندهم؟
- عسل: تا یک‌سالگی هرگز، حتی روی پستانک یا داخل غذای پخته.
- شیر گاو به‌عنوان نوشیدنی: فقط مقدار کمی در دستور فرنی و حریره اشکالی ندارد.
- آبمیوه: به‌جایش پورهٔ میوه بدهید؛ آبمیوه فقط اگر پزشک برای یبوست یا کم‌خونی گفته باشد.
- نمک، ادویه و شکر: به غذای کودک اضافه نکنید.
- چای، قهوه و دم‌کرده‌های گیاهی: حتی برای نرم کردن غذا نه؛ جذب آهن را کم می‌کنند.
- لبنیات محلی و غیرپاستوریزه، تخممرغ خام یا عسلی، کنسرو، سوسیس و کالباس، چیپس و پفک، نوشابه.
- هر چیزی که در گلو گیر میکند: مغز درسته، کشمش، تکهٔ بزرگ سیب، هویج خام، انگور درسته. و هرگز در حالت خوابیده یا در خواب غذا ندهید.
فهرست کامل شکر، نمک و خوراکی‌های بسته‌بندی را در شکر، نمک و آبمیوه زیر ۲ سال ببینید.
سر غذا چه کنم و چه نکنم؟
کودک را نشسته و رو به خودتان بنشانید، با قاشق و کاسه غذا بدهید، هرگز با شیشه. قاشق را تا نیمه پر کنید و با او حرف بزنید. اوایل بیشتر غذا را با زبان بیرون می‌دهد؛ این یعنی هنوز قورت دادن را یاد میگیرد، نه این‌که غذا را دوست ندارد.
وقتی بیشتر می‌خواهد، دهانش را باز میکند، به سمت قاشق خم میشود و با دیدن غذا هیجان‌زده دست و پا می‌زند. وقتی سیر شده، دهانش را می‌بندد، سرش را برمی‌گرداند یا با غذا بازی میکند. همانجا تمام کنید و زور نزنید؛ کودک خودش می‌فهمد کی سیر است و اجبار این توانایی را از بین می‌برد. اگر غذایی را رد کرد، ۲ تا ۳ روز بعد دوباره امتحان کنید؛ گاهی تا ۱۰ بار امتحان لازم است تا غذایی را بپذیرد.
شیر، آب و قطره‌ها در کنار غذای کمکی
- شیر مادر هنوز بیش از نیمی از نیاز کودک را می‌دهد؛ هر وقت خواست، چه روز و چه شب، شیر بدهید و برنامهٔ کشوری ادامهٔ آن تا ۲ سالگی است.
- آب: همراه غذا، آب جوشیدهٔ سردشده را با فنجان بدهید؛ در مجموع حدود نصف تا یک لیوان در روز کافی است.
- قطرهٔ آهن: همراه با شروع غذای کمکی، قطرهٔ آهن برنامهٔ کشوری هم شروع میشود و تا ۲ سالگی ادامه دارد؛ تعداد قطره را از پایگاه سلامت بگیرید. قطرهٔ آ+د ادامه دارد. غذای کمکی آهن‌دار (گوشت، تخممرغ، عدس) را زود شروع کنید؛ بیشتر در پیشگیری از کم‌خونی نوزاد.
بهداشت و نگهداری غذای کمکی
قبل از غذا دست خودتان و کودک را بشویید و برایش ظرف و قاشق جدا داشته باشید. غذای پخته را حداکثر ۲۴ ساعت در یخچال نگه دارید و فقط یک بار گرم کنید؛ غذایی که بیرون یخچال مانده، بعد از ۲ ساعت دور بریزید. سبزی‌های برگ‌سبز را تازه بپزید و باقی‌مانده‌اش را نگه ندارید. اگر غذای آمادهٔ فروشگاهی می‌خرید، برچسبش بدون شکر، نمک و نگهدارنده باشد.
کی به پزشک یا ۱۱۵ مراجعه کنم؟
- بعد از یک غذای تازه کهیر زد، صورتش ورم کرد، یا استفراغ و اسهال ناگهانی داشت: آن غذا را قطع کنید و همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید.
- لب یا زبانش ورم کرد، خس‌خس یا تنگی نفس داشت، رنگش پرید یا بی‌حال و شل شد: فوراً ۱۱۵.
- لقمه در گلویش گیر کرد و نمی‌تواند گریه یا سرفه کند، یا کبود شد: همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید (یا کسی بگیرد)؛ کودک را صورت رو به پایین روی ساعدتان بخوابانید و ۵ ضربهٔ محکم بین دو کتفش بزنید، بعد او را برگردانید و ۵ بار با دو انگشت وسط قفسهٔ سینه را فشار دهید؛ تا باز شدن راه یا رسیدن اورژانس تکرار کنید. با انگشت کورکورانه در دهانش دنبال لقمه نگردید.
- وزنش در دو نوبت پایگاه سلامت روی منحنی بالا نرفت، یا بعد از شروع غذا یبوست سخت یا استفراغ مکرر دارد.
- در پایان ۶ ماهگی هنوز سرش را ثابت نگه نمی‌دارد یا هر غذایی را عق می‌زند.
هیچ قطره، شربت اشتهاآور یا مکملی را بدون تجویز پزشک کودک ندهید. ادامهٔ راه، یعنی ۳ تا ۴ وعده و غذای انگشتی، را در غذای کودک ۹ تا ۱۱ ماهه بخوانید.
جدول کامل غذای کمکی و غذای کودک، ماه به ماه، را در راهنمای غذای نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
به نوزاد ۵ ماهه میشود غذای کمکی داد؟
نه. غذای کمکی زیر ۶ ماه ممنوع است و تا پایان ۶ ماهگی فقط شیر مادر کافی است. شروع زودتر فقط وقتی مجاز است که پزشک کودک به دلیل اختلال رشد دستور داده باشد. آب، آب‌قند و دم‌کرده هم لازم نیست.
اولین غذای نوزاد چی باشد؟
یک غذای یکجزئی با قوام ماست. فرنی آرد برنج معمولترین شروع است، ولی ترتیب ثابتی وجود ندارد و پورهٔ گوشت یا سبزی هم میشود. مهم قوام غذا و فاصلهٔ ۳ تا ۵ روز بین غذاهای تازه است.
نوزاد ۶ ماهه چند قاشق غذا بخورد؟
روزهای اول ۲ تا ۳ قاشق مرباخوری، ۲ تا ۳ بار در روز و هر بار بعد از شیر. کمکم زیاد کنید تا پایان ۸ ماهگی هر وعده به حدود نصف لیوان برسد. اگر سرش را برگرداند یا دهانش را بست، سیر شده.
سفیدهٔ تخممرغ را کی به نوزاد بدهم؟
از ماه هفتم، همراه زرده. تخممرغ کامل خوبپخته را از اندازهٔ یک نخود شروع کنید و کمکم زیاد کنید. جدا دادن زرده و بعد سفیده با فاصله باور قدیمی است و دیر دادن سفیده خطر آلرژی را کم نمیکند.
نوزادم غذای کمکی را تف میکند یا نمیخورد؛ چه کنم؟
اوایل طبیعی است؛ هنوز قورت دادن را یاد میگیرد. زور نزنید، همانجا تمام کنید و ۲ تا ۳ روز بعد دوباره امتحان کنید. گاهی تا ۱۰ بار لازم است تا غذایی را بپذیرد. تا وقتی شیر میخورد و وزن میگیرد، نگران نباشید.
