دست نوزاد ماه به ماه: کی چیزها را میگیرد، دست به دست میکند و با دو انگشت برمیدارد
نکات کلیدی
- حدود ۳ ماهگی دست به دهان؛ تا ۴ ماهگی نگه داشتن اسباببازی؛ تا ۶ ماهگی دست دراز کردن و گرفتن؛ تا ۹ ماهگی دست به دست دادن و کوبیدن دو چیز؛ تا ۱۲ ماهگی گرفتن با شست و اشاره، انداختن در ظرف، دست زدن و بایبای. نارس با سن اصلاح‌شده.
- کمک: وقت روی شکم، جغجغهٔ سبک در دست، اسباببازی کمی دورتر به هر دو طرف، دو اسباببازی هم‌زمان، غذا خوردن با دست از شروع غذای کمکی، خردهٔ غذای نرم برای دو انگشت، ظرف و در، کتاب مقوایی، دستدستی و بایبای.
- مجبورش نکنید؛ دربارهٔ چیزی که در دست دارد حرف بزنید. ترجیح یک دست قبل از ۱۸ ماهگی را به پزشک بگویید.
- خفگی: هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود دور باشد (سکه، دکمه، باتری سکهای، مهره، تیله، بادکنک، قطعهٔ ریز اسباببازی)؛ انگور چهار قاچ، کشمش ریز، آجیل و ذرت بوداده تا ۴ سالگی نه؛ باتری سکهای بلعیده‌شده اورژانس.
- پزشک: تا ۴ ماهگی یک دست همیشه مشت، تا ۶ ماهگی دست دراز نمیکند، تا ۹ ماهگی دست به دست نمی‌دهد، تا ۱۲ ماهگی با دو انگشت برنمیدارد، یک دست را کمتر به کار میبرد، خیلی سفت یا شل است، یا مهارتی را از دست داده.
فهرست مطالب
دست نوزاد در نه ماه از مشت بسته به دو انگشتی می‌رسد که خردهٔ نان را از روی زمین برمیدارد. حدود ۳ ماهگی دستهایش را جلوی صورت تماشا میکند و به دهان میبرد، تا ۴ ماهگی اسباببازی را که در دستش میگذارید نگه میدارد و تکان میدهد، تا ۶ ماهگی خودش به سمت چیزها دست دراز میکند و میگیرد، تا ۹ ماهگی از دستی به دست دیگر میدهد و دو چیز را به هم می‌کوبد، و تا ۱ سالگی چیزهای ریز را با شست و انگشت اشاره برمیدارد و در ظرف می‌اندازد. دست زدن و بایبای هم حوالی ۹ تا ۱۲ ماهگی میآید، ولی تا ۱۵ ماهگی هم دیر نیست. بهترین کمک شما وقت روی شکم، چند اسباببازی ساده در دسترس و اجازهٔ غذا خوردن با دست است. همین که چیزها به دهان می‌رود و دست به همه جا می‌رسد، خانه باید از چیزهای ریز خالی شود. اگر تا ۴ ماهگی یک دستش همیشه مشت است، تا ۶ ماهگی دست دراز نمیکند یا تا ۱ سالگی با دو انگشت برنمیدارد، با پزشک کودک در میان بگذارید.
دست نوزاد ماه به ماه
- تا ۳ ماهگی: مشت‌های بستهٔ نوزادی کم‌کم باز میشود. دستهایش را جلوی صورت نگه میدارد و تماشا میکند، به دهان میبرد و وقتی چیزی به کف دستش بخورد، بی‌اختیار میگیرد. دست‌ها هنوز بیشتر تصادفی به اسباببازی آویزان می‌خورند تا با قصد. (کنترل سر و گردن در همین ماهها)
- تا ۴ ماهگی: اسباببازی سبکی را که در دستش میگذارید نگه میدارد، تکان میدهد و به دهان میبرد. دستهایش را به هم می‌رساند و روی شکم، روی آرنج‌ها بلند میشود؛ همین تکیه روی ساعد، پایهٔ قدرت دست است. اولین تلاش‌ها برای رسیدن به چیزها با هر دو دست و با تمام تن است.
- تا ۶ ماهگی: با یک دست به سمت اسباببازی دراز میشود و میگیرد، با کف دست و همهٔ انگشتها مثل بیل. همه چیز را به دهان میبرد، چون دهان دقیق‌ترین حسگرش است. پاهایش را میگیرد و وقتی چیزی از دستش می‌افتد، کم‌کم با چشم دنبالش میکند.
- تا ۹ ماهگی: اسباببازی را از دستی به دست دیگر میدهد، دو تا را به هم می‌کوبد، به میز می‌زند و تکههای غذا را با همهٔ انگشتها جمع میکند و در مشت به دهان میبرد. شست کم‌کم از بقیهٔ انگشتها جدا کار میکند. چیزها را می‌کشد، هل میدهد و از بلندی می‌اندازد تا ببیند چه میشود؛ این بازی است، نه شیطنت.
- تا ۱۲ ماهگی: چیزهای ریز مثل خردهٔ نان را با شست و انگشت اشاره برمیدارد، اسباببازی را در ظرف می‌اندازد و دوباره بیرون می‌آورد، با انگشت اشاره میکند، دست می‌زند و بایبای میکند، صفحه‌های ضخیم کتاب را ورق می‌زند و از فنجان با کمک شما می‌نوشد. (در همین ماهها چهاردستوپا می‌رود و می‌ایستد)
این‌ها سقف‌های معمول فهرستهای رشد است، یعنی سنی که بیشتر نوزادان تا آن وقت رسیده‌اند، نه میانگین. اگر نوزاد نارس به دنیا آمده، تا ۲ سالگی سن اصلاح‌شده را حساب کنید. ترجیح یک دست به دست دیگر قبل از ۱۸ ماهگی طبیعی نیست و باید به پزشک گفته شود؛ تا آن وقت باید هر دو دست را تقریباً به یک اندازه به کار ببرد.
چطور کمکش کنم؟
دست نوزاد با تمرین نمی‌رسد، با فرصت می‌رسد. چند کار ساده در هر مرحله:
- ۳ تا ۴ ماه: روزی چند بار وقت روی شکم، چون تکیه روی ساعدها شانه و دست را قوی میکند. یک جغجغهٔ سبک یا حلقهٔ پارچه‌ای در دستش بگذارید تا نگه دارد. اسباببازی را آرام جلوی صورتش، به فاصلهٔ یک وجب، تکان بدهید تا با دست به آن بزند. دستهایش را آزاد بگذارید، نه زیر قنداق و نه در دستکش.
- ۴ تا ۶ ماه: اسباببازی را کمی دورتر از دستش بگذارید تا خودش برسد، به پهلوی راست و چپ هر دو. چیزهایی با جنس و صدای مختلف: پارچهٔ خش‌خشی، حلقهٔ دندانی، قاشق چوبی، کاغذ ضخیم. وقتی گرفت، بگذارید به دهان ببرد؛ همین راه شناختن است. (غلت زدن هم همین ماهها میآید)
- ۶ تا ۹ ماه: وقتی با تکیه می‌نشیند، دستهایش آزاد میشود و بازی دست‌ها شروع میشود. دو اسباببازی هم‌زمان بدهید تا یکی را به دست دیگر بدهد و سومی را بگیرد. دو قاشق یا دو لیوان پلاستیکی برای کوبیدن. از شروع غذای کمکی، تکههای نرم و بزرگ به اندازهٔ انگشت شما در دستش بگذارید تا خودش بخورد. (نشستن و آزاد شدن دست‌ها)
- ۹ تا ۱۲ ماه: خردهٔ غذای نرم روی سینی صندلی: تکههای کوچک موز، نان نرم، سیب‌زمینی پخته، پنیر پاستوریزه. این بهترین و بی‌خطرترین تمرین دو انگشت است، همیشه نشسته و زیر چشم شما. ظرف و در: اسباببازی را در قابلمه بیندازد و بیرون بیاورد، در قوطی را بردارد. کتاب مقوایی برای ورق زدن، دالی‌موشه و دستدستی با آهنگ، بایبای موقع رفتن هر کس. کشیدن ماشین با بند و هل دادن جعبه روی زمین.
مجبورش نکنید و دستش را برای تمرین نگیرید؛ نوزادی که به زور چیزی در دستش گذاشته میشود، معمولاً رهایش میکند. وقتی چیزی را گرفت یا برای اولین بار دست زد، لبخند و صدای شاد شما کافی است. دربارهٔ چیزی که در دست دارد با او حرف بزنید: «توپ! نرمه، قرمزه». این همان‌قدر که دست را می‌سازد، زبان را هم می‌سازد.
همه چیز را به دهان میبرد؛ خانه را چطور امن کنم؟
از ۴ ماهگی که میگیرد و به دهان میبرد، و به‌خصوص از ۹ ماهگی که چیزهای ریز را با دو انگشت برمیدارد و خودش جابه‌جا میشود، خفگی با اشیای ریز جدی‌ترین خطر خانه است. قاعدهٔ ساده: هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود، می‌تواند او را خفه کند. سکه، دکمه، باتری سکهای، مهره، تیله، آهن‌ربا، قطعههای کوچک اسباببازی خواهر و برادر بزرگ‌تر، بادکنک و تکههای بادکنک ترکیده، درِ بطری و کیسهٔ نایلونی از دسترسش دور باشد، یعنی بالاتر از ارتفاعی که ایستاده با گرفتن مبل می‌رسد. اسباب‌بازی‌ای که چیزی از آن جدا میشود یا چشم و دکمهٔ دوخته‌شده دارد، برای این سن نیست. در غذا: انگور و گوجهٔ گیلاسی را چهار قاچ کنید، کشمش و خرما را ریز خرد کنید، و آجیل، ذرت بوداده، آب‌نبات سفت و سوسیس گرد تا ۴ سالگی اصلاً نه؛ این‌ها تا ۴ سالگی خطر خفگی دارند. سیم شارژر و بند پرده را هم جمع کنید، چون کشیدن بند حالا بازی محبوبش است. باتری سکهای اگر بلعیده شد، همان لحظه اورژانس؛ منتظر علامت نمانید. اگر نوزاد در حال خفگی است و صدا و سرفه ندارد، همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید (روی بلندگو)، نوزاد را رو به پایین روی ساعدتان بخوابانید و سرش را پایین‌تر از بدن نگه دارید و ۵ ضربهٔ محکم بین دو کتفش بزنید؛ اگر بیرون نیامد، برش گردانید و با دو انگشت ۵ فشار وسط سینهاش بدهید؛ این دو را پشت سر هم تکرار کنید تا جسم بیرون بیاید یا اورژانس برسد. با انگشت کورمال در دهانش دنبال جسم نگردید.
کی با پزشک کودک در میان بگذارم؟
- تا پایان ۴ ماهگی دستهایش را به دهان نمی‌برد، یا یک دستش همیشه مشت است و از آن کمتر از دست دیگر استفاده میکند.
- تا پایان ۶ ماهگی به سمت چیزهایی که جلویش است دست دراز نمیکند یا اسباببازی را نگه نمی‌دارد.
- تا پایان ۹ ماهگی اسباببازی را از دستی به دست دیگر نمی‌دهد.
- تا پایان ۱۲ ماهگی چیزهای ریز را با شست و انگشت اشاره برنمیدارد، یا هیچ اشاره، دستدستی و بایبای ندارد.
- در هر سنی: یک دست را آشکارا کمتر به کار میبرد، دست‌ها یا بدنش خیلی سفت یا خیلی شل است، یا مهارتی را که داشت از دست داده است.
نشانه‌های هشدار همهٔ سن‌ها را در تأخیر حرکتی: کی نگران شوم گرد آورده‌ایم. دست‌ها در همین ماهها با بقیهٔ حرکت‌ها جلو می‌رود: گردن، غلت، نشستن و چهاردستوپا و ایستادن.
جدول کامل رشد حرکتی نوزاد و کودک، ماه به ماه، را در راهنمای حرکت رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
نوزاد کی اسباببازی را میگیرد؟
تا ۴ ماهگی اسباببازی سبکی را که در دستش میگذارید نگه میدارد و تکان میدهد، و تا ۶ ماهگی خودش به سمت چیزها دست دراز میکند و میگیرد، اول با کف دست و همهٔ انگشتها. اگر تا پایان ۶ ماهگی دست دراز نمیکند، به پزشک کودک بگویید.
بچهام ۵ ماهه است و اسباببازی را نمیگیرد؛ عادی است؟
در ۵ ماهگی بیشتر نوزادان با یک دست به سمت اسباببازی دراز میشوند، ولی سقف فهرستهای رشد ۶ ماهگی است. اسباببازی را به فاصلهٔ یک وجب جلوی سینهاش نگه دارید، نه بالای سر، و روزی چند بار وقت روی شکم بدهید. اگر تا پایان ۶ ماهگی هیچ تلاشی برای رسیدن به چیزها نمیکند یا یک دستش همیشه مشت است، پزشک.
چطور به نوزاد گرفتن چیزها را یاد بدهم؟
یاد دادن لازم نیست، فرصت لازم است: دستهایش آزاد باشد، اسباببازی سبک و صدادار در دسترس و کمی دورتر از دستش باشد تا تلاش کند، و وقت روی شکم روزانه تا شانه و دست قوی شود. دستش را نگیرید و به زور چیزی در آن نگذارید.
بچه کی چیزها را از یک دست به دست دیگر میدهد؟
معمولاً ۶ تا ۷ ماهگی و تا پایان ۹ ماهگی تقریباً همه. دو اسباببازی هم‌زمان بدهید و سومی را جلویش بگیرید تا مجبور شود یکی را به دست دیگر بدهد. اگر تا ۹ ماهگی دست به دست نمی‌دهد، به پزشک بگویید.
بچهام ۷ ماهه است و فقط با یک دست میگیرد؛ نگران شوم؟
اگر با هر دو دست میگیرد ولی یکی را بیشتر دوست دارد، تا حدی طبیعی است. نگرانکننده وقتی است که یک دست آشکارا کمتر باز میشود، همیشه مشت است یا اسباببازی را فقط از یک طرف میگیرد؛ ترجیح روشن یک دست قبل از ۱۸ ماهگی باید همان ماه به پزشک کودک گفته شود. اسباببازی را هر بار از طرف دست کمکارتر بدهید.
نوزاد کی با دو انگشت چیز برمیدارد؟
گرفتن با شست و انگشت اشاره حدود ۹ تا ۱۰ ماهگی شروع میشود و تا ۱۲ ماهگی بیشتر نوزادان خردهٔ نان را اینطور برمیدارند. بهترین تمرین خردهٔ غذای نرم روی سینی صندلی است، نشسته و زیر چشم شما. اگر تا پایان ۱۲ ماهگی با دو انگشت برنمیدارد، پزشک.
بچهٔ ۹ ماههام خردهها را از روی زمین برمیدارد و به دهان میبرد؛ چه کنم؟
این دقیقاً همان مهارت دو انگشت است و جلویش را نمیشود گرفت؛ باید زمین را امن کرد. هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود باید بالاتر از دسترسش باشد: سکه، دکمه، باتری سکهای، مهره، تیله، قطعههای ریز اسباببازی بزرگترها و تکههای بادکنک. روزی یک بار زمین را از زاویهٔ او، یعنی چهاردستوپا، نگاه کنید.
بچه کی دستدستی میکند؟
دست زدن و بایبای معمولاً ۹ تا ۱۲ ماهگی میآید و فهرستهای رشد تا ۱۵ ماهگی به آن وقت میدهند، پس بچهٔ ۹ ماههای که هنوز دست نمیزند عقب نیست. جلویش دست بزنید و با آهنگ «دستدستی» بازی کنید؛ تقلید از همین ماهها شروع میشود. اگر تا ۱۲ ماهگی هیچ اشاره، دستدستی یا بایبای ندارد، با پزشک در میان بگذارید.
