دندان درآوردن نوزاد ۴ تا ۱۲ ماهه: نشانه‌ها، خواب، تسکین امن و کی تب از دندان نیست
نکات کلیدی
- اولین دندان معمولاً ۴ تا ۷ ماهگی و تا ۱۲ ماهگی هم طبیعی است (اول دو دندان جلوی پایین؛ ۲۰ دندان شیری تا ۳ سالگی). اگر تا ۱۸ ماهگی دندانی نیامد، به پزشک بگویید.
- نشانه‌های واقعی: لثهٔ قرمز و متورم، آبریزش، جویدن، مالیدن گوش و گونه، بی‌تابی، دمای زیر ۳۸. از دندان نیست: تب ۳۸ و بالاتر، اسهال و استفراغ، سرفه و آبریزش بینی، بی‌حالی، بیخوابی چندهفته‌ای؛ دنبال سرماخوردگی یا عفونت گوش بگردید.
- شب‌های دندان: یکی دو شب بدتر، نه چند هفته. قبل از خواب لثه را با حلقهٔ سفت خنک (نه یخ‌زده) یا انگشت تمیز آرام کنید، همان روال را نگه دارید و عادت تازه نسازید؛ مسکن فقط با توصیهٔ پزشک.
- ممنوع: ژل و قطرهٔ بیحسی لثه، قرص و قطرهٔ هومیوپاتی، گردنبند و دستبند کهربا، حلقهٔ یخ‌زده یا مایع‌دار، عسل و شیرینی روی لثه.
- از دندان اول: مسواک نرم با خمیر فلوراید به اندازهٔ دانهٔ برنج صبح و شب، شیشه در تخت هرگز، اولین معاینهٔ دندان‌پزشکی تا یک‌سالگی. تب ۳۸ زیر ۳ ماه فوراً پزشک یا ۱۱۵؛ در ۳ تا ۱۲ ماه همان روز پزشک.
فهرست مطالب
اولین دندان‌ها معمولاً بین ۴ تا ۷ ماهگی درمی‌آیند و تا ۱۲ ماهگی هم طبیعی است. دندان چند روز بی‌تابی، آبریزش، جویدن و یکی دو شب خواب بدتر می‌آورد، اما تب ۳۸ و بالاتر، اسهال یا بیخوابی چندهفته‌ای از دندان نیست. تسکین: حلقهٔ لاستیکی سفت و خنک و انگشت تمیز؛ ژل بیحسی، هومیوپاتی و گردنبند کهربا نه.
دندان‌ها از کی و با چه ترتیبی درمی‌آیند؟
بیشتر نوزادها حدود ۶ ماهگی اولین دندان را درمی‌آورند، بعضی قبل از ۴ ماهگی و بعضی بعد از ۱۲ ماهگی، و همهٔ این‌ها طبیعی است؛ معمولاً اول دو دندان جلوی پایین، بعد جلوی بالا. تا ۳ سالگی ۲۰ دندان شیری کامل می‌شود. اگر تا ۱۸ ماهگی هیچ دندانی درنیامده، در معاینهٔ بعدی به پزشک کودک بگویید؛ معمولاً فقط دیر است و مشکلی نیست.
نشانه‌های دندان درآوردن چیست و چه چیزهایی نیست؟
چند روز قبل از بیرون زدن دندان ممکن است ببینید: لثهٔ قرمز و متورم همان‌جا، آبریزش زیاد و قرمزی دور دهان و چانه، جویدن هر چیزی که به دستش برسد، مالیدن گوش و گونه، یک گونهٔ سرخ، بی‌تابی و گریهٔ بیشتر، کمی کم‌خوری، و دمای کمی بالاتر از معمول ولی زیر ۳۸ درجه. این نشانه‌ها می‌آیند و می‌روند و با بیرون زدن دندان کم می‌شوند.
اما این‌ها از دندان نیست و علت دیگری دارد: تب ۳۸ و بالاتر، اسهال و استفراغ، سرفه، آبریزش بینی و بی‌اشتهایی طولانی، بی‌حالی، یا کودکی که چند هفته هر شب چند بار با گریهٔ شدید بیدار می‌شود. در این سن سرماخوردگی و عفونت گوش شایع‌اند و خیلی وقت‌ها پای دندان نوشته می‌شوند؛ گوش کشیدن هم می‌تواند دندان باشد و هم عفونت گوش، فرقش تب و بدحالی است.
دندان و خواب: چه کنم؟
- انتظار درست: دندان یکی دو شب خواب را بدتر میکند، نه چند هفته. اگر بیخوابی طولانی شد، به روال خواب، پسرفت‌های رشدی (۴ ماهگی، ۸ تا ۱۰ ماهگی) و اضطراب جدایی نگاه کنید؛ راهنمای بیداری شبانه و آموزش خواب را ببینید.
- قبل از خواب لثه را خنک کنید: حلقهٔ دندانی لاستیکی سفت که در یخچال خنک شده، نه در فریزر یخ‌زده، یا انگشت تمیز خودتان که آرام روی لثه بکشید. برای کودک بالای ۶ ماه که غذای کمکی را شروع کرده، تکه‌های خنکِ بزرگ خیار یا هویج پوست‌کنده زیر نظر شما، یا یک حولهٔ تمیز خیس و خنک برای جویدن.
- همان روال خواب، همان رفتار شبانه: در شب‌های دندان، آرامش و بغل بیشتر اشکالی ندارد، ولی عادت تازه مثل شیر هر بار بیداری یا خواباندن در تخت خودتان نسازید؛ وقتی دندان درآمد، همان عادت می‌ماند.
- مسکن فقط با پزشک: اگر کودک واقعاً از درد بیدار می‌ماند، پزشک یا مراقب سلامت می‌تواند مسکن مناسب سن و وزن را توصیه کند؛ خودتان هیچ شربت یا قطره‌ای ندهید.
- آبریزش: چانه و گردن را مرتب خشک کنید و شب یک لایهٔ نازک کرم محافظ (مثل کرم پوشک) روی چانه بزنید تا پوست قرمز و زخم نشود؛ پیش‌بند زیر چانه را سر خواب برمی‌دارید.
چه چیزهایی ممنوع است؟
- ژل و قطرهٔ بیحسی لثه: در شیرخوار خطر جدی دارد و تأثیرش چند دقیقه است.
- قرص و قطرهٔ «هومیوپاتی دندان» و دم‌کرده‌های خانگی روی لثه: اثر ثابتشده ندارند و بعضی ناخالصی خطرناک داشته‌اند.
- گردنبند و دستبند کهربا یا هر چیز دور گردن نوزاد: خطر خفگی و قطع نفس؛ هیچ اثری بر دندان ندارد.
- حلقهٔ یخ‌زده، حلقهٔ مایع‌دار که سوراخ شود، و دندان‌گیر با تکه‌های جداشدنی.
- مالیدن عسل، شکر یا عرقیجات روی لثه: عسل زیر یک سال ممنوع است و شیرینی دندان تازه را خراب میکند.
از همان دندان اول مراقبت کنید
با بیرون زدن اولین دندان، صبح و شب آن را با مسواک انگشتی یا مسواک نرم نوزاد و خمیر فلوراید به اندازهٔ یک لایهٔ نازک (اندازهٔ دانهٔ برنج) تمیز کنید؛ خمیر را لازم نیست بشویید. شیشه در تخت و شیر در حالت خوابیده هرگز، چون دندان تازه را خراب میکند و عفونت گوش می‌آورد. اولین معاینهٔ دندان‌پزشکی تا یک‌سالگی یا ۶ ماه بعد از دندان اول است. راهنمای کامل در مراقبت از دندان‌های کودک آمده است.
کی باید به پزشک بگویم؟
- تب ۳۸ یا بالاتر: زیر ۳ ماه فوراً به پزشک یا ۱۱۵؛ در ۳ تا ۱۲ ماه همان روز به پزشک، به‌خصوص با بی‌حالی، بد شیر خوردن یا استفراغ.
- اسهال، سرفه، آبریزش بینی یا کشیدن گوش همراه با تب و بدحالی؛ این‌ها از دندان نیست.
- لثه کبود و بزرگ شده (کیست دندانی، معمولاً بی‌خطر ولی باید دیده شود) یا دندانی که با لکهٔ سفید یا قهوه‌ای درآمده.
- بیدار ماندن‌های شبانه بیش از ۲ تا ۳ هفته که با روال ثابت بهتر نشده.
مقدار خواب و بیداری‌های طبیعی هر سن را در خواب کودک ۷ تا ۹ ماهه بخوانید.
جدول کامل ساعت خواب از تولد تا ۴ سالگی را در راهنمای خواب نوزاد و کودک رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
نوزاد از چند ماهگی دندان درمیآورد؟
معمولاً بین ۴ تا ۷ ماهگی، بیشتر حدود ۶ ماهگی؛ بعضی قبل از ۴ ماهگی و بعضی بعد از ۱۲ ماهگی و همه طبیعی است. اول دو دندان جلوی پایین می‌آید. اگر تا ۱۸ ماهگی دندانی نیامد، در معاینهٔ بعدی به پزشک بگویید.
دندان درآوردن تب می‌آورد؟
فقط ممکن است دما را کمی بالا ببرد، زیر ۳۸ درجه. تب ۳۸ و بالاتر، اسهال، استفراغ یا بی‌حالی از دندان نیست و علت دیگری مثل سرماخوردگی یا عفونت گوش دارد؛ زیر ۳ ماه فوراً و در ۳ تا ۱۲ ماه همان روز به پزشک.
نوزادم دندان درمیآورد و شبها نمیخوابد؛ چه کنم؟
دندان یکی دو شب خواب را بدتر میکند. قبل از خواب لثه را با حلقهٔ لاستیکی سفت و خنک یا انگشت تمیز آرام کنید، همان روال خواب را نگه دارید و عادت تازه نسازید. اگر بیخوابی چند هفته طول کشید، علتش دندان نیست.
ژل دندان یا گردنبند کهربا برای نوزاد خوب است؟
نه. ژل و قطرهٔ بیحسی لثه در شیرخوار خطر جدی دارد و اثرش چند دقیقه است؛ قطره و قرص هومیوپاتی اثر ثابتشده ندارد؛ گردنبند و دستبند کهربا خطر خفگی دارد و هیچ اثری بر دندان ندارد.
از کی مسواک بزنم؟
از اولین دندان: صبح و شب با مسواک انگشتی یا مسواک نرم نوزاد و خمیر فلوراید به اندازهٔ دانهٔ برنج. شیشه در تخت و شیر در حالت خوابیده هرگز. اولین معاینهٔ دندان‌پزشکی تا یک‌سالگی یا ۶ ماه بعد از دندان اول.
