علائم آلرژی غذایی در کودک: واکنش شدید را چطور بشناسم و کی ۱۱۵ بگیرم؟

نکات کلیدی
- بیشتر واکنشهای آلرژیک به غذا چند دقیقه تا ۲ ساعت بعد از خوردن شروع میشوند؛ در حساسیت به شیر گاو گاهی تا ۳ روز بعد.
- نفس سخت یا خسخس، ورم زبان یا گلو، گرفتگی صدا، سرفهٔ بیوقفه، یا رنگپریدگی و شل شدن کودک کوچک یعنی همان لحظه ۱۱۵.
- در واکنش شدید کودک را صاف بخوابانید و نگذارید بایستد یا راه برود؛ کودک کوچک را در بغل افقی نگه دارید.
- حتی اگر حال کودک بعد از واکنش شدید بهتر شد، باید به بیمارستان برود و چند ساعت زیر نظر بماند.
- استفراغ پشت سر هم ۱ تا ۴ ساعت بعد از غذا همراه با رنگپریدگی و بیحالی میتواند آلرژی گوارشی دیررس باشد و نوزاد باید همان لحظه به اورژانس برسد.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: واکنش آلرژیک به غذا معمولاً در چند دقیقه تا ۲ ساعت بعد از خوردن شروع میشود: کهیر، ورم لب و صورت، استفراغ یا آبریزش بینی. اگر کودک خسخس کرد، صدایش گرفت، زبان یا گلویش ورم کرد، یا رنگپریده و شل شد، همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید، او را صاف بخوابانید و نگذارید بایستد.
آلرژی غذایی در کودک یعنی چه و با ناسازگاری غذایی چه فرقی دارد؟
در آلرژی غذایی، بدن کودک یک غذای بیخطر را دشمن میبیند و به آن حمله میکند. حتی مقدار خیلی کمی از آن غذا میتواند واکنش ایجاد کند. شایعترین غذاها در کودکان شیر گاو، تخممرغ، بادامزمینی، مغزها مثل گردو و پسته، کنجد، گندم، سویا و ماهی هستند.
ناسازگاری غذایی کار سیستم ایمنی نیست. مثلاً کودکی که بعد از یک غذا نفخ یا دلدرد میگیرد، معمولاً ناسازگاری دارد. ناسازگاری ناراحتکننده است اما جان کودک را تهدید نمیکند؛ آلرژی میتواند تهدید کند. تشخیص این دو با پزشک کودک است، نه با حدس.
واکنش آلرژیک خفیف یا متوسط چه شکلی است؟
بیشتر واکنشها چند دقیقه بعد از خوردن شروع میشوند و تا ۲ ساعت بعد هم ممکن است پیدا شوند. در حساسیت به شیر گاو، نشانهها گاهی تا ۳ روز بعد ظاهر میشوند. این نشانهها را ببینید:
- کهیر یا دانههای قرمز برجسته که میخارد، یا بدتر شدن ناگهانی اگزما
- ورم لب، صورت یا دور چشم، و چشمهای قرمز و اشکی
- خارش دهان؛ کودک کوچک ممکن است زبانش را بیرون بیاورد یا به دهانش چنگ بزند
- استفراغ، دلدرد، اسهال
- عطسه، آبریزش یا گرفتگی بینی
غذا را همان لحظه قطع کنید و کودک را دستکم چند ساعت زیر نظر بگیرید، چون واکنش خفیف ممکن است شدید شود. همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید. بدون نظر پزشک به کودک دارو ندهید.
واکنش شدید (آنافیلاکسی) را چطور بشناسم؟
آنافیلاکسی واکنش آلرژیک شدیدی است که در چند دقیقه میتواند جان کودک را تهدید کند. فقط یکی از این نشانهها کافی است تا آن را جدی بگیرید:
- نفس کشیدن سخت یا پرصدا، یا صدای سوت و خسخس موقع نفس
- ورم زبان، یا ورم و گرفتگی گلو
- سرفهای که قطع نمیشود
- گرفتگی صدا، گریهٔ خشدار یا سختی در حرف زدن
- در کودک کوچک: رنگپریدگی، شل شدن و بیحالی
- کبود یا خاکستری شدن لب، سرگیجه یا از حال رفتن
آنافیلاکسی همیشه با کهیر یا علامت پوستی همراه نیست. پس اگر کودکی بعد از غذا ناگهان نفسش سخت شد یا شل شد، منتظر دیدن کهیر نمانید.
اگر واکنش شدید دیدم، همین حالا چه کنم؟
- کودک را صاف بخوابانید و نگذارید بایستد یا راه برود. کودک کوچک را در بغل هم صاف و افقی نگه دارید، نه ایستاده و عمودی. اگر نفس کشیدن برایش سخت است، بنشانیدش و پاهایش را جلو دراز کنید. اگر بیهوش است، به پهلو بخوابانیدش.
- اگر پزشک برای کودکتان داروی اورژانسی (قلم تزریقی) تجویز کرده، طبق دستور او همان لحظه استفاده کنید و ۱۱۵ را بگیرید.
- همان لحظه ۱۱۵ را بگیرید، گوشی را روی بلندگو بگذارید و بگویید «واکنش آلرژیک شدید به غذا». خودتان کودک را با ماشین به بیمارستان نبرید مگر اورژانس بگوید.
- حتی اگر حال کودک بهتر شد، باید به بیمارستان برود و چند ساعت زیر نظر بماند، چون واکنش ممکن است برگردد.
- اسم غذا و ساعت خوردنش را یادداشت کنید و بستهٔ غذا را با خودتان ببرید.
واکنشهایی که دیرتر میآیند، بیخطرند؟
نه همیشه. بعضی آلرژیهای غذایی ساعتها یا روزها بعد خودشان را نشان میدهند و شکل دیگری دارند.
آلرژی گوارشی دیررس (FPIES): نوعی آلرژی گوارشی است که بیشتر در نوزادان و هنگام شروع غذای کمکی دیده میشود. معمولاً ۱ تا ۴ ساعت بعد از خوردن غذا، نوزاد پشت سر هم و شدید استفراغ میکند، رنگپریده و بیحال یا شل میشود و گاهی بعدش اسهال میگیرد. کهیر و ورم ندارد و برای همین با مسمومیت یا ویروس معده اشتباه گرفته میشود. شایعترین غذاهایش شیر گاو، سویا، برنج و جو دوسر هستند. آلرژی گوارشی دیررس میتواند کودک را خیلی زود دچار کمآبی شدید و شوک کند؛ نوزادی که اینطور استفراغ میکند و بیحال شده، باید همان لحظه به اورژانس برسد. آزمایشهای معمول آلرژی ممکن است آلرژی گوارشی دیررس را نشان ندهند و تشخیصش با متخصص آلرژی یا گوارش کودکان است.
حساسیت به پروتئین شیر گاو: در نوزادی که شیر خشک معمولی میخورد یا گاهی از راه شیر مادر، میتواند با اسهال یا یبوست، استفراغهای مکرر، بدتر شدن اگزما، رگههای خون در مدفوع یا وزن نگرفتن خودش را نشان دهد. اینها نیاز به پزشک کودک دارند، نه به عوض کردن مداوم شیر خشک در خانه.
برای مراقبت از کودکی که استفراغ یا اسهال دارد و نشانههای کمآبی، راهنمای اسهال و استفراغ و کمآبی را بخوانید.
بعد از یک واکنش چه کارهایی نکنم؟
- آن غذا را برای «امتحان دوباره» در خانه ندهید. هر آزمایش و امتحان دوباره فقط با متخصص آلرژی است.
- بدون نظر پزشک، هیچ دارویی به کودک ندهید و منتظر نمانید که «خودش خوب شود» اگر نشانهٔ واکنش شدید دارد.
- غذاهای دیگر را هم سرخود از برنامهٔ کودک حذف نکنید؛ حذف بیدلیل، غذای کودک را کم و ناکافی میکند.
- مغزها و بادامزمینی را به کودک زیر ۴ سال درسته یا تکهتکه ندهید؛ جدا از آلرژی، خطر خفگی تا ۴ سالگی دارند.
اگر پزشک آلرژی غذایی را تأیید کرد، زندگی روزمره، خواندن برچسب و آمادگی برای واکنش بعدی را در راهنمای زندگی با آلرژی غذایی کودک نوشتهایم. اگر کودک هنوز آلرژی ندارد و میخواهید خطرش را کم کنید، راهنمای پیشگیری از آلرژی غذایی را بخوانید.
کی به پزشک کودک یا ۱۱۵ زنگ بزنم؟
| چه میبینید | چه کنید |
|---|---|
| نفس سخت یا خسخس، ورم زبان یا گلو، گرفتگی صدا، سرفهٔ بیوقفه، رنگپریدگی و شل شدن، از حال رفتن | همان لحظه ۱۱۵ |
| نوزاد چند ساعت بعد از غذا پشت سر هم استفراغ میکند و بیحال یا رنگپریده شده | همان لحظه اورژانس یا ۱۱۵ |
| کهیر پخش یا ورم لب و صورت، بدون مشکل تنفسی | غذا را قطع کنید، کودک را زیر نظر بگیرید و همان روز با پزشک کودک تماس بگیرید؛ اگر نشانهٔ تازهای آمد، ۱۱۵ |
| کهیر کم، اسهال یا استفراغ یکباره، بدتر شدن اگزما، خون در مدفوع، وزن نگرفتن | نوبت پزشک کودک |
پرسشهای پرتکرار
دور دهان بچهام بعد از گوجه قرمز شد؛ آلرژی است؟
معمولاً نه. قرمزی کوچک دور دهان که زود میرود و کهیر، ورم یا استفراغ همراهش نیست، بیشتر تحریک پوست از ترشی غذاست. اگر پخش شد، ورم کرد یا تکرار شد، با پزشک کودک در میان بگذارید.
آزمایش آلرژی نوزادم منفی شد ولی بعد از فرنی برنج شدید استفراغ میکند؛ ممکن است آلرژی باشد؟
بله، ممکن است. در آلرژی گوارشی دیررس آزمایشهای معمول آلرژی اغلب منفی است و تشخیص با شرح حال و متخصص آلرژی یا گوارش کودکان است. تا آن موقع آن غذا را ندهید.
آلرژی غذایی کودک با بزرگ شدن خوب میشود؟
گاهی بله. بیشتر کودکانی که به شیر گاو یا تخممرغ حساساند با بزرگ شدن آن را پشت سر میگذارند، اما حساسیت به بادامزمینی و مغزها بیشتر میماند. فقط متخصص آلرژی میگوید کی و چطور دوباره امتحان شود.
اگر واکنش شدید بود ولی تا رسیدن اورژانس خوب شد، باز هم به بیمارستان برویم؟
بله. واکنش شدید ممکن است چند ساعت بعد برگردد، پس کودک باید در بیمارستان زیر نظر بماند. به اورژانس بگویید چه خورده و چه نشانههایی داشته است.





