کودک ۱ تا ۳ ساله سرش را به تخت و دیوار میکوبد یا خودش را تکان میدهد: چرا، خطر دارد و چه کنم؟

نکات کلیدی
- سر کوبیدن و تکان دادن بدن بیشتر راهی برای آرام شدن و به خواب رفتن است و بین ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی از همیشه بیشتر است.
- کودک آنقدر محکم نمیکوبد که آسیب جدی ببیند؛ این کار به مغز و رشدش صدمه نمیزند.
- پیچهای تخت را سفت کنید، تخت را از دیوار دور کنید و روال آرام خواب با نوازش و لالایی داشته باشید.
- سرزنش، تنبیه و شلوغ کردن دور کودک این رفتار را بیشتر میکند؛ آرام بمانید و در وقتهای دیگر توجه بدهید.
- اگر خودش را زخمی میکند، در روز هم زیاد تکرار میشود، با دیر حرف افتادن یا کم نگاه کردن همراه است یا بعد از ۳ سالگی مانده، با پزشک کودک صحبت کنید.
فهرست مطالب
سر کوبیدن به تخت یا دیوار و تکان دادن بدن در کودک ۱ تا ۳ ساله شایع است و بیشتر وقتها راهی است که کودک با آن خودش را آرام میکند، بهخصوص وقت خواب. به مغز آسیب نمیزند و معمولاً خودش تمام میشود. کار شما امن کردن جای خواب، آرام ماندن و شناختن چند نشانهٔ هشدار است.
چرا کودک سرش را میکوبد یا خودش را تکان میدهد؟
این رفتارها سه شکل دارد: کوبیدن سر به تشک، نردهٔ تخت یا دیوار؛ تاب دادن همهٔ بدن به جلو و عقب؛ و چرخاندن سر به چپ و راست روی بالش. ممکن است از ۶ تا ۹ ماهگی شروع شود و بین ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی از همیشه بیشتر باشد. تا یکپنجم بچههای زیر سن مدرسه گاهی عمداً سرشان را میکوبند و در پسرها بیشتر دیده میشود. دلیلهایش اینهاست:
- آرام کردن خود: حرکت تکراری و آهنگین، مثل تکان گهواره، کودک را آرام میکند و کمکش میکند به خواب برود. برای همین بیشتر سر خواب شب، چرت روز یا وقتی نیمهشب بیدار میشود دیده میشود.
- درد: بعضی بچهها با این کار حواس خود را از درد دندان درآوردن یا عفونت گوش پرت میکنند.
- خشم و ناکامی: کودکی که هنوز کلمه ندارد، وسط قشقرق ممکن است سرش را به زمین بکوبد.
- بیحوصلگی یا گرفتن توجه: اگر هر بار با این کار همه دورش جمع شوند، یاد میگیرد تکرارش کند.
به سرش آسیب نمیزند؟
کودک خودش اندازه را نگه میدارد و آنقدر محکم نمیکوبد که آسیب جدی ببیند. بیشترین چیزی که معمولاً میماند یک کبودی کوچک است و این کار به مغز و رشد او صدمه نمیزند. دیدنش برای پدر و مادر ترسناک است، ولی برای خود کودک آرامکننده است. بیشتر بچهها تا حدود ۳ سالگی یا کمی بعد از آن این کار را کنار میگذارند.
اگر سرش به جای سفتی خورد و بعدش بیحال شد یا استفراغ کرد، راهنمای ضربه به سر کودک را ببینید.
وقت خواب سرش را میکوبد؛ چه کنم؟
- تخت را امن کنید. پیچهای تخت را مرتب سفت کنید، چون تکانها شلشان میکند. تخت را کمی از دیوار دور کنید تا هم سرش به دیوار نخورد و هم صدا کمتر شود.
- محافظ پارچهای دور تخت نردهای نبندید؛ برای کودک کوچک ایمن نیست.
- روال آرام پیش از خواب: حمام گرم، ماساژ یا نوازش پشت و مو، قصه یا لالایی. لمس آرام همان چیزی را به بدنش میدهد که با تکان دنبالش است.
- صدای یکنواخت: لالایی آرام یا صدای ملایم پنکه کمک میکند.
- یک همراه خواب: بعد از یکسالگی میتوانید یک عروسک پارچهای کوچک یا پتوی کوچک دلخواهش را به او بدهید؛ پیش از یکسالگی تخت باید خالی باشد.
- هر بار سراغش نروید. اگر جایش امن است، بگذارید خودش آرام بگیرد. دویدن به اتاق با هر صدا این کار را به راهی برای صدا زدن شما بدل میکند.
اگر خوابش در کل به هم ریخته است، راهنمای خواب کودک از تولد تا ۴ سالگی را ببینید.
در روز و وسط قشقرق سرش را میکوبد؛ چه کنم؟
- آرام بمانید و داد نزنید. سرزنش و تنبیه این رفتار را بیشتر میکند.
- بیحرفِ اضافه او را روی فرش یا جای نرم ببرید، یا بالشی زیر سرش بگذارید.
- بهخاطر سر کوبیدن چیزی را که گفته بودید «نه» به او ندهید.
- وقتی آرام شد بغلش کنید و احساسش را به زبان بیاورید: «خیلی عصبانی شدی.» دربارهٔ خودِ قشقرق در قشقرق کودک ۱ تا ۳ سال نوشتهایم.
- در ساعتهای دیگر روز توجه فراوان بدهید و هر کار خوبش را همان لحظه به زبان بیاورید.
- جای این حرکت، حرکت آهنگین دیگری بگذارید: دست زدن و پا کوبیدن با آهنگ، رقصیدن، تاب پارک، صندلی گهوارهای.
- هر روز وقت کافی برای دویدن و بازی پرتحرک داشته باشد.
همهٔ کسانی که از کودک مراقبت میکنند، از مادربزرگ تا مربی مهد، همینطور رفتار کنند. نتیجه چند هفته طول میکشد.
کی با پزشک کودک صحبت کنم؟
- خودش را زخمی میکند یا کبودیهای بزرگ و پشت سر هم دارد.
- در روز هم زیاد سرش را میکوبد، نه فقط وقت خواب یا عصبانیت.
- ناگهان شروع شده و با تب، گریهٔ زیاد یا دست بردن به گوش همراه است؛ ممکن است درد داشته باشد.
- در خواب خرخر میکند یا نفسش چند ثانیه قطع میشود.
- هنگام تکانها به شما جواب نمیدهد، نگاهش خیره میماند یا تکانها شبیه پرش و لرز است، نه حرکت آهنگین.
- کنار این رفتار، کم نگاهتان میکند، اشاره نمیکند، دیر حرف افتاده یا مهارتی را از دست داده است. سر کوبیدن بهتنهایی نشانهٔ اوتیسم نیست، ولی کنار اینها باید بررسی شود؛ نشانههای هشدار ارتباط کودک را ببینید.
- بعد از ۳ سالگی هنوز ادامه دارد، یا خواب و آرامش خانه را به هم ریخته است.
پرسشهای پرتکرار
کودک ۱۸ ماههام موقع خواب سرش را به تخت میکوبد؛ طبیعی است؟
بله، در این سن شایع است و بیشتر راهی برای آرام شدن و به خواب رفتن است. تخت را امن کنید، روال آرام خواب داشته باشید و اگر جایش امن است، بگذارید خودش آرام بگیرد.
سر کوبیدن به مغز کودک آسیب میزند؟
نه. کودک خودش اندازه را نگه میدارد و معمولاً بیشتر از یک کبودی کوچک به جا نمیماند. اگر خودش را زخمی میکند، به پزشک کودک بگویید.
وقتی عصبانی میشود سرش را به زمین میکوبد؛ چه کنم؟
آرام بمانید، او را روی فرش یا جای نرم ببرید و بهخاطر این کار خواستهاش را برآورده نکنید. وقتی آرام شد بغلش کنید و احساسش را به زبان بیاورید. دعوا و تنبیه بدترش میکند.
سر کوبیدن نشانهٔ اوتیسم است؟
بهتنهایی نه. بیشتر بچههایی که سر میکوبند رشد عادی دارند. اگر کنار آن کم نگاه کردن، اشاره نکردن، دیر حرف افتادن یا از دست دادن مهارت میبینید، با پزشک کودک صحبت کنید.
تا چند سالگی ادامه دارد؟
بیشتر بچهها تا حدود ۳ سالگی یا کمی بعد آن را کنار میگذارند. اگر بعد از ۳ سالگی هنوز ادامه دارد، با پزشک کودک در میان بگذارید.





