برونشیولیت و ویروس آراسوی در نوزاد: تند نفس کشیدن، شیر نخوردن، روزهای ۳ تا ۵ و کی به بیمارستان
نکات کلیدی
- برونشیولیت عفونت ویروسی ریه در نوزاد زیر یک سال است، بیشتر در زمستان و با ویروس آراسوی؛ روزهای ۳ تا ۵ بدتریناند.
- نفس‌ها را یک دقیقهٔ کامل در حالت آرام بشمارید: زیر ۶ ماه بیش از ۶۰، ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵۰، بالای یک سال بیش از ۴۰ یعنی تند.
- شیر کمکم و پیدرپی، قطرهٔ نمکی و پوآر قبل از شیر، خواب به پشت روی تشک صاف بدون بالش، خانهٔ بدون دود.
- کمتر از نصف شیر معمول، ۱۲ ساعت بی‌ادراری، فرورفتن خفیف سینه یا بدتر شدن بعد از روز سوم: همان روز پزشک.
- قطع نفس، لب کبود یا خاکستری، خرخر، فرورفتن شدید سینه یا نتوانستن شیر خوردن: همین حالا ۱۱۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: برونشیولیت عفونت ویروسی ریزترین لوله‌های ریه است که بیشتر در نوزادان زیر یک سال و در زمستان پیش می‌آید و ویروس اصلی‌اش «آراسوی» است. اول مثل سرماخوردگی شروع میشود و بعد سرفه، تند نفس کشیدن، خس‌خس و سختی در شیر خوردن می‌آید؛ روزهای ۳ تا ۵ بدتریناند و بیشتر نوزادها در دو تا سه هفته خوب می‌شوند. در خانه: شیر کمکم و پیدرپی، قطرهٔ نمکی و پوآر. اگر کمتر از نصف شیر معمولش را میخورد یا ۱۲ ساعت ادرار نکرده، همان روز پزشک. اگر نفسش قطع میشود، لبش کبود است یا سینه‌اش شدید فرو می‌رود، همین حالا ۱۱۵.
برونشیولیت و آراسوی چیست؟
برونشیولیت (زیر ۱ سال، بیشتر در زمستان): اول سرماخوردگی است و بعد سرفه، تنفس تند، خس‌خس و سختی در شیر خوردن می‌آید. بدترین روزها، روزهای ۳ تا ۵ است. آراسوی در بزرگترها و بچه‌های بزرگ‌تر فقط یک سرماخوردگی است؛ همان ویروس در نوزاد، بهخصوص زیر ۳ ماه، نوزاد نارس یا نوزادی که بیماری قلب یا ریه دارد، میتواند تنفس را سخت کند. برای همین مراقبت از نوزاد در فصل سرما با بچهٔ بزرگ‌تر فرق دارد.
نفس‌هایش را بشمارید
وقتی نوزاد آرام است یا خواب است، یک دقیقهٔ کامل بالا و پایین رفتن شکمش را بشمارید. نوزاد زیر ۶ ماه بیش از ۶۰ نفس، ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵۰ نفس و بالای یک سال بیش از ۴۰ نفس در دقیقه یعنی تند نفس میکشد. به این‌ها هم نگاه کنید:
نشانه‌های زحمت تنفسی که اگر هر کدام را دیدید، فهرست‌های پایین همین صفحه را ببینید و معطل نکنید. یک دقیقه در حالت آرام نفس‌هایش را بشمارید: نوزاد بیش از ۶۰، ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵۰، بالای یک سال بیش از ۴۰ نفس در دقیقه. پوست بین دنده‌ها یا زیر آن‌ها و در گردن فرو می‌رود. پره‌های بینی باز میشود. خرخر می‌کند. با هر نفس سرش تکان میخورد. لب یا زبانش کبود یا خاکستری است. نمی‌تواند شیر بخورد یا حرف بزند. نفسش قطع میشود (به‌ویژه زیر ۳ ماه). خواب‌آلود و خسته است. در حالت آرام هم صدای خشن دارد. آب دهانش می‌ریزد و نمی‌تواند قورت دهد (در این حالت کودک را نشسته نگه دارید و به گلویش دست نزنید).
در خانه چه کنم؟
- شیر مادر یا شیر خشک را کمکم و دفعات بیشتر بدهید؛ نوزادی که تند نفس میکشد نمی‌تواند یک‌باره زیاد بخورد. برای نوزاد زیر ۶ ماه فقط شیر، نه آب.
- قبل از هر شیر و قبل از خواب، چند قطره سرم یا قطرهٔ نمکی بینی (از داروخانه) بریزید و با پوآر ملایم بکشید؛ نوزاد با بینی باز بهتر شیر میخورد.
- نوزاد را همیشه به پشت روی تشک صاف بخوابانید؛ بالش، بالا بردن تشک و خواباندن روی شکم نه، حتی وقتی سرفه دارد.
- دمای اتاق معمولی و بدون دود. هیچ‌کس در خانه یا ماشین سیگار و قلیان نکشد.
- پوشک‌های خیس را بشمارید و شب چند بار به او سر بزنید.
- تب را با قواعد سنی مدیریت کنید (راهنمای تب بر حسب سن)؛ نوزاد زیر ۳ ماه با تب ۳۸ یا بالاتر همان ساعت پزشک.
این‌ها کمکی نمی‌کنند یا خطر دارند: با کتری و آب جوش بخور ندهید، چون خطر سوختگی دارد و مؤثر هم نیست. شربت سرفه و ضداحتقان زیر ۴ سال ممنوع است و ۴ تا ۶ سال فقط با نظر پزشک. عسل زیر ۱ سال ندهید. داروی خواب‌آور ندهید. در خانه سیگار نکشید. کودکی را که به زحمت نفس میکشد نخوابانید. اگر آب دهانش می‌ریزد و صدای خشن دارد، در حلقش چیزی فرو نکنید. آنتیبیوتیک هم برای برونشیولیت اثر ندارد، چون ویروسی است.
کی همان روز به پزشک بروم؟
- تند نفس میکشد، سینه‌اش کمی فرو می‌رود، کمتر از نصف شیر معمولش را میخورد، ۱۲ ساعت ادرار نکرده، خروسک دارد و در حالت آرام هم صدای خشن میدهد، خس‌خسش به اسپری جواب نمی‌دهد، بعد از روز سوم بدتر شده، یا نوزاد زیر ۳ ماه یا نارس است یا بیماری قلب و ریه دارد.
کی همین حالا ۱۱۵؟
- لبش کبود یا خاکستری است، نفسش قطع میشود، خرخر می‌کند، سینه‌اش شدید فرو می‌رود، خسته و خواب‌آلود است، نمی‌تواند شیر بخورد یا حرف بزند، در حالت آرام صدای خشن دارد که بدتر میشود، آب دهانش می‌ریزد و نمی‌تواند قورت دهد، نوزاد بیش از ۶۰ بار در دقیقه نفس میکشد، نوزاد زیر ۳ ماه است و تب ۳۸ یا بالاتر دارد، یا حس می‌کنید در زحمت است.
در بیمارستان، بیشتر نوزادها فقط اکسیژن، کمک برای شیر خوردن و مراقبت می‌گیرند تا ویروس دورهٔ خودش را طی کند؛ معمولاً چند روز بعد به خانه برمی‌گردند.
چقدر طول میکشد؟
بیشترین سختی معمولاً روزهای ۳ تا ۵ است و بعد کمکم بهتر میشود. سرفه میتواند دو تا سه هفته بماند و این به‌تنهایی نگران‌کننده نیست، اگر نوزاد خوب شیر میخورد و تند نفس نمی‌کشد. بعضی نوزادها بعد از برونشیولیت تا مدتی با هر سرماخوردگی خس‌خس می‌کنند؛ به پزشک کودک بگویید.
پیشگیری
کودک را از دود سیگار دور نگه دارید. شیر مادر بدهید. واکسن‌ها را سر وقت بزنید. دست‌ها را بشویید. نوزاد را از افراد سرماخورده دور نگه دارید. از مهمان‌ها، و از خواهر و برادر مهدی یا مدرسه‌ای که سرما خورده‌اند، بخواهید نوزاد را نبوسند و قبل از بغل کردن دست بشویند (چطور نوزاد را از سرایت خواهر و برادر دور کنم). در ماه‌های سرد، نوزاد زیر ۳ ماه را تا جای ممکن به جاهای شلوغ و بسته نبرید. دربارهٔ واکسن‌ها و پیشگیری‌های تازه از پزشک کودک یا پایگاه سلامت بپرسید.
فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در راهنمای تب و بیماری رایم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
نوزادم تند تند نفس میکشد؛ طبیعی است؟
در حالت آرام یک دقیقهٔ کامل بشمارید. زیر ۶ ماه بیش از ۶۰، ۶ تا ۱۲ ماه بیش از ۵۰ و بالای یک سال بیش از ۴۰ یعنی تند؛ همان روز پزشک. اگر سینه‌اش شدید فرو می‌رود یا لبش کبود است، ۱۱۵.
آراسوی چیست؟
ویروسی که در بزرگترها سرماخوردگی میدهد و در نوزاد زیر یک سال، بهخصوص زیر ۳ ماه و نارس، میتواند برونشیولیت و تنفس سخت بسازد.
برونشیولیت چند روز طول میکشد؟
روزهای ۳ تا ۵ بدتریناند، بعد کمکم بهتر میشود؛ سرفه ممکن است ۲ تا ۳ هفته بماند.
نوزادم سرما خورده و شیر نمیخورد؛ چه کنم؟
قبل از شیر بینی را با قطرهٔ نمکی و پوآر باز کنید و کمکم و پیدرپی شیر بدهید. اگر کمتر از نصف شیر معمولش را میخورد یا ۱۲ ساعت ادرار نکرده، همان روز پزشک.
برای برونشیولیت آنتیبیوتیک یا شربت سرفه لازم است؟
نه. برونشیولیت ویروسی است و آنتیبیوتیک اثر ندارد؛ شربت سرفه و ضداحتقان زیر ۴ سال ممنوع و ۴ تا ۶ سال فقط با نظر پزشک است. مراقبت اصلی شیر، باز نگه داشتن بینی و تماشای نفس است.
نوزادی که سرفه دارد را روی شکم یا با بالش بخوابانم؟
نه. نوزاد زیر یک سال همیشه به پشت روی تشک صاف و بدون بالش بخوابد، حتی وقتی سرفه دارد.
