کودک مهدکودکی همیشه مریض است: چند بار طبیعی است، کی خانه بماند و کی برگردد، و چطور از خواهر و برادر محافظت کنیم
نکات کلیدی
- سال اول مهد، بیمار شدن پشت سر هم شایع است و معمولاً در سال دوم و سوم کمتر می‌شود؛ تکرار به‌تنهایی نشانهٔ ضعف ایمنی نیست.
- تب: خانه بماند تا ۲۴ ساعت بدون تب و بدون داروی تببر. اسهال یا استفراغ: تا ۴۸ ساعت بعد از آخرین بار.
- آبله‌مرغان تا دلمه بستن همهٔ دانه‌ها؛ گلودرد چرکی ۲۴ ساعت بعد از شروع آنتیبیوتیک؛ سرماخوردگی بدون تب و چشم صورتی معمولاً مانع نیست.
- دست شستن بعد از مهد، دود سیگار و قلیان نه، واکسن به‌موقع؛ مکمل «تقویت ایمنی» بدون پزشک ثابت نشده.
- عفونت‌های پی‌درپی که آنتیبیوتیک یا بستری خواستهاند، وزن نگرفتن یا اسهال بیش از ۲ هفته را به پزشک بگویید.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: کودکی که تازه به مهد رفته، در سال اول اغلب پشت سر هم سرما می‌خورد؛ هر بار ویروس تازهای میگیرد و بدنش آن را یاد میگیرد. بیشتر این بچهها در سال دوم و سوم کمتر بیمار میشوند. قاعدهٔ ساده برای خانه ماندن: کودک تب دارد، آن‌قدر بی‌حال است که نمی‌تواند در برنامهٔ مهد شرکت کند، یا یکی از بیماری‌های جدول پایین را دارد. ولی تکرار زیاد بیماری هم نشانه‌هایی دارد که باید به پزشک بگویید؛ آن‌ها در پایین آمده است.
چند بار بیمار شدن طبیعی است؟
بر اساس منابع خارجی، بچه‌های زیر ۳ سال، به‌خصوص در سال اول مهد، ممکن است سالی ۶ تا ۸ بار یا بیشتر سرماخوردگی و بیماری ویروسی بگیرند و هر کدام تا ۱۰ روز و سرفه‌اش تا ۲ تا ۳ هفته طول بکشد. یعنی گاهی به نظر می‌رسد کودک «همیشه» مریض است. این عدد برای بچه‌های ایرانی اندازه‌گیری نشده و فقط برای این است که بدانید تکرار، به‌تنهایی، نشانهٔ ضعف ایمنی نیست.
کی کودک در خانه بماند و کی برگردد؟
| حالت | در خانه بماند؟ | کی برگردد؟ |
|---|---|---|
| تب | بله | وقتی ۲۴ ساعت بدون تب و بدون داروی تببر بوده و حالش خوب است |
| سرماخوردگی با آبریزش و سرفه بدون تب | معمولاً نه، اگر حالش برای بازی خوب است | — |
| اسهال یا استفراغ | بله | ۴۸ ساعت بعد از آخرین اسهال یا استفراغ |
| آبله‌مرغان | بله | وقتی همهٔ دانه‌ها دلمه بسته‌اند (معمولاً حدود ۵ روز بعد از شروع دانه‌ها) |
| گلودرد چرکی یا مخملک | بله | ۲۴ ساعت بعد از شروع آنتیبیوتیک، اگر تب ندارد |
| آنفلوآنزا | بله | وقتی تب قطع شده و حالش خوب است |
| دست، پا و دهان | تا وقتی تب دارد یا بی‌حال است | وقتی تب ندارد و میتواند بخورد و بازی کند |
| رزئولا | در روزهای تب | وقتی تب قطع شده، حتی اگر دانه هست |
| ورم ملتحمه (چشم صورتی) | معمولاً نه، مگر مهد بخواهد یا کودک حالش بد است | — |
| عفونت گوش | نه، مسری نیست | وقتی درد و تب کنترل شده |
| سرخک | بله | فقط با اجازهٔ پزشک (معمولاً ۴ روز بعد از شروع دانه) |
قانون مهد شما ممکن است سخت‌گیرانه‌تر باشد؛ قانون مهد را رعایت کنید. هر بیماری‌ای که پزشک گفته مسری است، با نظر پزشک برمیگردد.
چطور بیماری‌ها را کمتر کنیم؟
- شستن دست‌ها با آب و صابون وقتی کودک از مهد برمیگردد، قبل از غذا و بعد از عوض کردن پوشک یا دستشویی.
- واکسن‌های برنامهٔ کشوری را به‌موقع بزنید و دربارهٔ واکسن آنفلوآنزا از پزشک یا پایگاه سلامت بپرسید (واکسن آنفلوآنزای کودک).
- دود سیگار و قلیان در خانه و ماشین نه؛ بیماری‌های تنفسی و گوش را بیشتر و طولانی‌تر می‌کند.
- اگر شیر مادر می‌خورد، ادامه دادنش کمک می‌کند.
- خواب کافی و غذای معمولی متنوع. «تقویت ایمنی» با مکمل، شربت گیاهی یا ویتامین اضافه بدون نظر پزشک ثابت نشده است.
- آنتیبیوتیک برای سرماخوردگی کمکی نمی‌کند و خودش اسهال و مقاومت میکروبی می‌آورد.
خواهر یا برادر کوچک‌تر در خانه هست؟
نوزاد زیر ۳ ماه بیشتر از همه در خطر است، چون تبش همیشه همان ساعت پزشک می‌خواهد و ویروس آر‌اس‌وی در او ممکن است به برونشیولیت برسد (برونشیولیت و آر‌اس‌وی).
- کودک بیمار تا وقتی آبریزش و سرفه دارد، نوزاد را نبوسد و صورتش را به صورت نوزاد نزدیک نکند.
- قبل از بغل کردن نوزاد، همه دست‌هایشان را بشویند.
- اسباب‌بازی‌ها، قاشق و لیوان را جدا کنید و اسباب‌بازی‌های پلاستیکی را با آب و صابون بشویید.
- اگر کودک آبله‌مرغان دارد و نوزاد زیر ۴ هفته در خانه است، همان روز به پزشک بگویید (آبله‌مرغان).
- اگر کودک اسهال دارد، دستشویی و لگن را جدا و تمیز نگه دارید و بعد از هر بار تعویض پوشک دست بشویید (اسهال و استفراغ).
کی تکرار بیماری را با پزشک در میان بگذارم؟
- عفونت‌های پی‌درپی که هر بار آنتیبیوتیک یا بستری لازم داشته‌اند، مثل چند بار ذات‌الریه در یک سال.
- وزن نمیگیرد یا قدش از منحنی عقب می‌افتد.
- برفک دهان یا زخم‌های پوستی که بارها برمیگردد یا خوب نمی‌شود.
- اسهال طول‌کشیده بیش از دو هفته.
- خس‌خس یا سرفهٔ شبانهٔ تکراری بین سرماخوردگی‌ها.
- عفونت گوش‌های پشت سر هم یا کم‌شنوایی (عفونت گوش در کودک).
- کسی در خانواده بیماری ایمنی شناخته‌شده دارد.
هر بیماری تازه را با قواعد خودش بسنجید: تب با راهنمای تب بر حسب سن و سرماخوردگی با راهنمای سرماخوردگی.
فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در راهنمای تب و بیماری رایم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
بچهام از وقتی مهد رفته همیشه مریض است؛ طبیعی است؟
در سال اول مهد بله، شایع است؛ هر بار ویروس تازهای میگیرد. بیشتر بچهها در سال دوم و سوم کمتر بیمار میشوند.
بعد از تب کی بچه میتواند به مهد برگردد؟
وقتی ۲۴ ساعت بدون تب و بدون داروی تببر بوده و حالش برای بازی خوب است.
بچه با اسهال مهد برود؟
نه؛ تا ۴۸ ساعت بعد از آخرین اسهال یا استفراغ در خانه بماند.
با سرماخوردگی بدون تب مهد برود؟
اگر تب ندارد و حالش برای بازی خوب است، معمولاً بله، مگر قانون مهد چیز دیگری بگوید.
چطور مریضی بچهٔ بزرگ‌تر به نوزاد نرسد؟
دست شستن قبل از بغل کردن نوزاد، بوسیدن نه تا وقتی آبریزش دارد، و جدا کردن قاشق و لیوان و اسباب‌بازی. تب نوزاد زیر ۳ ماه همیشه همان ساعت پزشک است.
کی تکرار بیماری را باید به پزشک بگویم؟
اگر عفونتها هر بار آنتیبیوتیک یا بستری خواستهاند، وزن نمیگیرد، برفک یا زخم پوستی مدام برمیگردد یا اسهال بیش از ۲ هفته طول کشیده.
