اولین نقاشی کودک ۱۶ تا ۲۰ ماهه: با چه چیزی خطخطی کند، کجا، و اگر مداد شمعی را خورد یا روی دیوار کشید چه کنم؟

نکات کلیدی
- تا ۱۸ ماهگی بیشتر بچهها خطخطی میکنند؛ مداد را با مشت میگیرند و هنوز راستدست یا چپدست بودنشان معلوم نیست.
- مداد شمعی درشت و رنگ انگشتی غیرسمی روی کاغذ بزرگ بدهید؛ مداد نوکتیز، خودکار و ماژیک بزرگترها نه.
- درِ ماژیک و تکههای شکستهٔ مداد شمعی را جمع کنید؛ خطر خفگی تا ۴ سالگی دارند.
- یک جای ثابت، یک یا دو رنگ در هر نوبت و حضور شما؛ اگر روی دیوار کشید، آرام به کاغذ برگردانید.
- اگر رنگ یا ماژیک ناشناخته خورد، همان لحظه ۱۹۰ را بگیرید؛ اگر تا ۱۸ ماهگی اصلاً خطخطی نمیکند، به پزشک کودک بگویید.
فهرست مطالب
کودک ۱۶ تا ۲۰ ماهه با مداد شمعی درشت خطخطی میکند و همین خطها اولین نقاشی اوست. در این سن مهم نیست چه میکشد؛ مهم این است که دستش کار کند و لذت ببرد. این راهنما میگوید چه وسیلهای بدهید، کجا و چطور نقاشی کند که خانه رنگی نشود، اگر رنگ را خورد چه کنید و کی به پزشک بگویید.
کودک ۱۶ تا ۲۰ ماهه چطور نقاشی میکند؟
تا ۱۸ ماهگی بیشتر بچهها خطخطی میکنند. کودک مداد را با همهٔ مشت میگیرد، از شانه و آرنج تکانش میدهد و خطها اغلب از کاغذ بیرون میزند. گاهی با یک دست و گاهی با دست دیگر میکشد؛ راستدست یا چپدست بودنش هنوز معلوم نیست و نباید مداد را به زور در یک دست بگذارید. خطها برای خودش معنای «گربه» یا «مامان» ندارد؛ او دارد کشف میکند که حرکت دستش روی کاغذ ردّ میگذارد. مرحلههای بعدی را در مراحل نقاشی کودک ببینید.
چه وسیلهای برای این سن مناسب است؟
- مداد شمعی درشت و کوتاه که در مشتش جا شود و زود نشکند، با برچسب «غیرسمی».
- ماژیک قابلشستوشو با درِ بزرگ. درِ ماژیک را خودتان بردارید و کنار بگذارید، چون کودک آن را به دهان میبرد.
- رنگ انگشتی غیرسمی، یا رنگ خانگی با ماست و چند قطره رنگ خوراکی.
- گچ درشت برای کف حیاط یا تختهٔ کوچک.
- کاغذ بزرگ: پشت تقویم دیواری، کاغذ کادو یا مقوای جعبه؛ کاغذ کوچک زود تمام میشود و خطها روی میز میرود.
مداد نوکتیز، خودکار، قیچی، پاککن کوچک و ماژیک بزرگترها برای این سن نیست. هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود، مثل درِ ماژیک و تکههای شکستهٔ مداد شمعی، خطر خفگی تا ۴ سالگی دارد؛ تکههای ریز را جمع کنید. قاعدههای انتخاب وسیله در اسباببازی مناسب کودک تا ۲ سالگی آمده است.
کجا و چطور نقاشی کند که خانه رنگی نشود؟
- یک جای ثابت بگذارید: روی صندلی غذا با سینی، یا کف آشپزخانه روی یک سفرهٔ پلاستیکی.
- کاغذ را با چسب کاغذی به میز یا زمین بچسبانید تا سر نخورد.
- هر بار فقط یک یا دو رنگ بدهید؛ جعبهٔ کامل فقط پرت کردن و گاز زدن میآورد.
- لباس کهنه یا پیشبند بپوشانید و دستمال خیس دم دست داشته باشید.
- تمام مدت کنارش باشید و وقتی کار تمام شد، وسایل را جمع کنید و بالا بگذارید.
چند دقیقه کافی است. تمرکز کودک در این سن کوتاه است و وقتی مداد را پرت کرد یا بلند شد، یعنی تمام شده.
روی دیوار و مبل میکشد؛ چه کنم؟
برای کودک این سن، دیوار فقط یک کاغذ بزرگتر است و هنوز فرق این دو را نمیداند. داد زدن و گرفتن مداد چیزی یادش نمیدهد. آرام بگویید «روی کاغذ میکشیم»، دستش را به طرف کاغذ ببرید و همانجا تشویقش کنید. اگر ادامه داد، مداد را برای آن نوبت جمع کنید و بعداً دوباره بدهید. بهترین پیشگیری این است که وسایل نقاشی فقط وقتی دستش باشد که شما کنارش هستید. یک کاغذ بزرگ چسبیده به دیوار یا درِ یخچال هم میل «ایستاده کشیدن» را جواب میدهد.
چطور همراهی کنم؟
- خودتان هم کنارش خط بکشید، ولی برایش نقاشی کامل نکشید و دستش را نگیرید که «درست» بکشد.
- نپرسید «این چیه؟». چیزی را که میبینید بگویید: «چه خط بلندی!»، «قرمز کشیدی».
- اسم رنگها و حرکتها را بگویید: «بالا، پایین، دور دور».
- تلاشش را تحسین کنید و یکی از کارهایش را به یخچال بزنید.
- تبلت و برنامهٔ نقاشی جای مداد را نمیگیرد؛ دست باید فشار و حرکت واقعی را حس کند.
بازیهای دیگر این سن در بازی با کودک ۱ تا ۲ ساله است.
مداد شمعی یا رنگ را خورد؛ خطرناک است؟
گاز زدن و چشیدن در این سن طبیعی است. اگر کمی از مداد شمعی یا رنگ انگشتی با برچسب «غیرسمی» خورده و حالش خوب است، دهانش را پاک کنید و کمی آب بدهید؛ معمولاً کار دیگری لازم نیست. اگر رنگ، ماژیک یا چسبی خورده که برچسبش را نمیشناسید، یا رنگ ساختمانی، تینر و لاک بوده، همان لحظه ۱۹۰ (مرکز اطلاعرسانی داروها و سموم) را بگیرید و ظرفش را دم دست نگه دارید؛ اگر جواب نگرفتید، ۱۱۵. او را وادار به استفراغ نکنید. اگر تکهای در گلویش گیر کرد و نمیتواند سرفه کند یا نفس بکشد، همان لحظه ۱۱۵ را روی بلندگو بگیرید؛ قدمبهقدم در خفگی کودک ۶ تا ۲۴ ماهه است.
کی به پزشک بگویم؟
در نوبت مراقبت کودک سالم یا زودتر با پزشک کودک صحبت کنید اگر تا ۱۸ ماهگی اصلاً خطخطی نمیکند یا مداد را نگه نمیدارد، اگر همیشه فقط یک دستش را به کار میبرد و دست دیگر را کنار نگه میدارد، یا اگر کاری را که بلد بود دیگر انجام نمیدهد. اینکه نقاشی را دوست نداشته باشد نگرانکننده نیست؛ بعضی بچهها توپ و بالا رفتن را ترجیح میدهند.
پرسشهای پرتکرار
کودکم مداد را با مشت میگیرد؛ درستش کنم؟
نه. گرفتن با مشت در این سن طبیعی است و با قوی شدن انگشتها خودش عوض میشود. مداد شمعی کوتاه و درشت بدهید و بگذارید هر طور راحت است بکشد.
یک بار با دست راست میکشد و یک بار با چپ؛ اشکالی دارد؟
نه. دست برتر در این سن هنوز ثابت نشده و عوض کردن دست طبیعی است. مداد را وسط بگذارید تا خودش بردارد. فقط اگر همیشه یک دستش را بیحرکت نگه میدارد، به پزشک بگویید.
کمی از مداد شمعی را خورد؛ چه کنم؟
اگر مداد شمعی غیرسمی بوده و حالش خوب است، دهانش را پاک کنید و کمی آب بدهید. اگر نوعش را نمیدانید یا ماژیک و رنگ دیگری بوده، ۱۹۰ را بگیرید. اگر نمیتواند سرفه کند یا نفسش سخت شده، همان لحظه ۱۱۵.
نقاشی را دوست ندارد و مداد را پرت میکند؛ اصرار کنم؟
نه. چند دقیقه تمرکز برای این سن کافی است. وسایل را جمع کنید و روز دیگری دوباره امتحان کنید، مثلاً با رنگ انگشتی یا گچ در حیاط. علاقهٔ بچهها فرق دارد.





