بازی با کودک ۱ تا ۲ ساله: کدام بازیها به راه رفتن، حرف زدن و فکر کردنش کمک میکند، با وسایل خانه چطور بازی کنم و کدام وسیلهها خطر دارند

نکات کلیدی
- کودک ۱ تا ۲ ساله روزی دستکم ۳ ساعت تحرک پراکنده لازم دارد و بیش از ۱ ساعت پشت سر هم در کالسکه یا صندلی غذا نماند؛ همبازی اصلیاش شما هستید.
- با وسایل خانه بازی کنید: برج مکعب و خراب کردنش، لیوان تودرتو، قوطی دردار، قابلمه و قاشق چوبی، جفت کردن جوراب رنگی، گوشی و عروسک برای بازی خیالی.
- هر روز ۱۰ دقیقه کتاب تصویری، کامل کردن کلمههایش، بازی «کو؟» و آواز با اسم اعضای بدن حرف زدنش را جلو میبرد.
- صفحهٔ نمایش برای ۱ ساله توصیه نمیشود و برای ۲ ساله حداکثر ۱ ساعت همراه شما؛ تماس تصویری استثناست و گوشی برای آرام کردن هرگز.
- هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود اسباببازی نیست: تیله، مهره، سکه، بادکنک و باتری سکهای نه؛ خطر خفگی تا ۴ سالگی. آببازی فقط با حضور شما.
فهرست مطالب
کودک ۱ تا ۲ ساله راه میافتد، اولین کلمهها را میگوید و از تقلید کار شما لذت میبرد؛ بازی در این سن یعنی همین کارهای ساده با وسایل خانه و با شما. این راهنما میگوید کدام بازیها به حرکت، دست، حرف زدن و فکرش کمک میکند، چقدر تحرک و صفحهٔ نمایش، کدام وسیلهها خطر دارند و کی به پزشک بگویید.
چرا بازی در سال دوم اینقدر مهم است؟
کودک در این سن از راه بازی یاد میگیرد: تعادل، کار با دستها، کلمهها، حل مسئله و کنار آمدن با آدمها. گاهی چند دقیقه خودش سرگرم میشود، اما همبازی اصلیاش هنوز شما هستید. توصیهٔ جهانی برای ۱ تا ۲ سالهها روزی دستکم ۳ ساعت تحرک پراکنده در طول روز است، هر چه بیشتر بهتر، و بیش از ۱ ساعت پشت سر هم در کالسکه یا صندلی غذا نماند. نوبتهای بازی کوتاه باشد، دنبال علاقهٔ خودش بروید و با اولین نشانهٔ خستگی تمام کنید. ساعت خواب این سن در جدول خواب نوزاد و کودک آمده است.
بازیهای حرکتی: راه رفتن، توپ و بالا رفتن
- با هم راه بروید، تا کوچه و پارک، هرچند کند. در خانه پابرهنه باشد و کفش فقط برای بیرون.
- ماشین یا چرخدستی هلدادنی محکم بدهید که به آن تکیه کند؛ روروئک نه، چون راه رفتن را جلو نمیاندازد و کودک را به لبهٔ پله میرساند.
- توپ بزرگ و نرم: اول قل بدهید و برگرداند، بعد پرت کند و نزدیک ۲ سالگی با پا بزند.
- پله با گرفتن دست شما، بالا رفتن از کوسنها روی فرش، دنبالبازی آهسته، رقص با آواز و تاب پارک.
اسباببازی کشیدنی فقط با بند کوتاه، چون بند بلند دور گردن میپیچد. مراحل راه افتادن را در کودک کی راه میافتد و جدول ماهبهماه را در راهنمای رشد حرکتی ببینید.
بازی با دست و فکر: مکعب، لیوان تودرتو و قوطی دردار
در ۱۵ ماهگی بیشتر بچهها دو مکعب را روی هم میگذارند و تا ۲ سالگی یک قوطی را با یک دست نگه میدارند و با دست دیگر درش را برمیدارند. همین کارها را بازی کنید:
- برج مکعبهای درشت: شما یکی بگذارید، او یکی؛ بعد با هم خرابش کنید و دوباره.
- لیوانهای تودرتو و کاسههای پلاستیکی: توی هم بگذارد، روی هم بچیند، به هم بکوبد.
- قوطی با درِ گشاد: مکعب و توپ درشت را بیندازد، در بگذارد، بردارد و خالی کند.
- پازل چوبی دستهدار با ۲ تا ۳ تکهٔ بزرگ، و اسباببازی دکمهدار.
- جفت کردن: یک لنگه جوراب رنگی پایش کنید و دو لنگه جلویش بگذارید تا همرنگش را پیدا کند؛ اسم رنگ را بگویید.
- سرسرهٔ خانگی: یک تکه مقوای بزرگ را به مبل تکیه بدهید تا توپ بزرگ را از رویش سُر بدهد.
بازی خیالی و کمک در کار خانه
تقلید، بازی محبوب این سن و پایهٔ حرف زدن است. گوشی اسباببازی بدهید تا «الو» بگوید، عروسک را غذا بدهد و بخواباند، با قابلمه و قاشق چوبی آشپزی کند. در کارهای خانه شریکش کنید: لباسها را در سبد بیندازد، با جاروی کوچک جارو کند، و بعد از او تشکر کنید. نزدیک ۲ سالگی کلاه و کفش و کیف شما را بپوشد؛ فقط بند و روبان آزاد را از لباسها جدا کنید. اگر در بازی با بچههای دیگر اسباببازی را چنگ میزند یا قشقرق میکند، طبیعی است؛ راهش در راهنمای رفتار کودک ۶ ماه تا ۴ سال آمده است.
حرف زدن، کتاب و آواز
- هر روز ۱۰ دقیقه کتاب تصویری مقوایی: اسم تصویرها را بگویید و بگذارید خودش ورق بزند و اشاره کند.
- کلمهاش را کامل و درست تکرار کنید: اگر گفت «تو»، بگویید «آره، توپ! توپ قرمز».
- بازی «کو؟»: «دماغت کو؟ چشم مامان کو؟» و بعد دستور ساده: «توپ رو بده به من».
- آوازهای همراه با حرکت و اسم اعضای بدن، و لالایی موقع خواب.
تعداد کلمههای هر ماه در کلمات اول ۱۲ تا ۱۸ ماهگی و جدول حرف زدن کودک است.
نقاشی، آببازی و صفحهٔ نمایش
از حدود ۱۸ ماهگی مداد شمعی درشت و رنگ انگشتی با برچسب «غیرسمی» بدهید و اول خودتان نشان بدهید چطور نگهش دارد. آببازی با چند لیوان، قیف و آبکش در تشت از سرگرمکنندهترین بازیهاست، اما یک لحظه هم تنهایش نگذارید؛ کودک در ۵ سانتیمتر آب هم غرق میشود و تشت را بعدش خالی کنید (ایمنی کودک در آب). شن و خاک تمیز هم با حضور شما خوب است.
صفحهٔ نمایش برای کودک ۱ ساله توصیه نمیشود و برای ۲ ساله حداکثر ۱ ساعت در روز است، هر چه کمتر بهتر؛ تماس تصویری با خانواده استثناست. اگر چیزی نگاه میکند، کنارش بنشینید و دربارهاش حرف بزنید، و برای آرام کردن یا غذا دادن گوشی ندهید.
کدام وسیلهها خطر دارند؟
اشیای کوچک تا ۴ سالگی خطر خفگی دارند. هر چیزی که از لولهٔ دستمال توالت رد شود، اسباببازی این سن نیست:
- تیله، مهرهٔ ریز، سکه، دکمه، حبوبات و بادکنک (چه باد شده، چه ترکیده) هرگز وسیلهٔ بازی نباشد؛ کشمش و آجیل هم در بازی نه.
- اسباببازی بچههای بزرگتر خانه و هر چیزی که روی جعبهاش نوشته «مناسب زیر ۳ سال نیست».
- باتری سکهای و آهنربای ریز: در جای باتری باید پیچ داشته باشد؛ اگر قورت داد، همین حالا اورژانس.
- بند و روبان بلند، اسباببازی پرصدا و پلاستیک نازک شکننده.
اگر چیزی در گلویش گیر کرد و نمیتواند سرفه کند یا نفس بکشد، همان لحظه ۱۱۵ را روی بلندگو بگیرید و برای کودک بالای ۱ سال ۵ ضربهٔ محکم بین دو کتف و ۵ فشار شکم را به نوبت تکرار کنید. فهرست کامل در خفگی کودک ۶ تا ۲۴ ماهه و انتخاب اسباببازی هر سن در اسباببازی مناسب کودک تا ۲ سالگی است.
کی به پزشک بگویم؟
هر کودک سرعت خودش را دارد. اما در نوبت مراقبت کودک سالم یا زودتر با پزشک کودک صحبت کنید اگر تا ۱۸ ماهگی بدون گرفتن جایی راه نمیرود، کمتر از ۳ کلمه غیر از مامان و بابا میگوید، برای نشان دادن چیزی اشاره نمیکند یا دستور سادهٔ «بده به من» را نمیفهمد؛ اگر تا ۲ سالگی دو کلمه را کنار هم نمیگذارد، نمیدود یا با توپ بازی نمیکند و بازی خیالی ندارد؛ یا هر وقت کاری را که بلد بود، مثل کلمه یا راه رفتن، از دست داده است. فهرست کارهای هر سن در کودک ۱۳ تا ۱۸ ماهه آمده است.
پرسشهای پرتکرار
برای کودک یک ساله چه اسباببازیای بخرم؟
چیز زیادی لازم نیست. توپ بزرگ نرم، مکعبهای درشت، لیوان تودرتو، کتاب مقوایی و یک ماشین هلدادنی محکم کافی است؛ بقیه را قابلمه، قاشق چوبی، کاسه و سبد لباس خانه تأمین میکند. هر قطعه باید از لولهٔ دستمال توالت رد نشود.
کودکم فقط چند دقیقه بازی میکند و میرود؛ طبیعی است؟
بله. تمرکز کودک ۱ تا ۲ ساله کوتاه است و چند نوبت بازی کوتاه در روز بهتر از یک بازی طولانی است. دنبال علاقهٔ خودش بروید و با اولین نشانهٔ خستگی تمام کنید.
کارتون کودکانه برای بچهٔ ۱۸ ماهه اشکال دارد؟
توصیهٔ جهانی این است که صفحهٔ نمایش برای کودک ۱ ساله توصیه نمیشود و از ۲ سالگی حداکثر ۱ ساعت در روز، آن هم برنامهٔ کودکانهٔ خوب و همراه شما. تماس تصویری با پدربزرگ و مادربزرگ استثناست. برای آرام کردن یا غذا دادن گوشی ندهید.
روروئک یا ماشین هلدادنی؟
ماشین یا چرخدستی هلدادنی محکم که کودک پشتش راه میرود خوب است. روروئک نه: راه رفتن را جلو نمیاندازد و کودک را با سرعت به لبهٔ پله و سفره و بخاری میرساند.
بچهٔ ۱۶ ماههام با بچههای دیگر اسباببازی را چنگ میزند؛ چه کنم؟
در این سن طبیعی است و هنوز معنی نوبت و شریک شدن را نمیفهمد. کنارش بمانید، نوبت را خودتان نشان بدهید («حالا نوبت تو، حالا نوبت نیما») و اسباببازی مشابه دوم دم دست داشته باشید. بازی کنار هم، نه با هم، در این سن کافی است.





