احساسات کودک ۱۳ تا ۱۷ ماهه: چرا یک لحظه میخندد و لحظهٔ بعد گریه میکند، و چطور کمکش کنم احساسش را نشان بدهد؟

نکات کلیدی
- تا ۱۵ ماهگی بیشتر بچهها با بغل و بوس محبت نشان میدهند، از ذوق دست میزنند و چیزهای دلخواهشان را نشانتان میدهند.
- هم میخواهد مستقل باشد و هم به شما بچسبد؛ این رفت و برگشت طبیعی است و لوس شدن نیست.
- احساسش را همان لحظه به زبان بیاورید: «ناراحت شدی»، «ترسیدی»، «ذوق کردی»؛ او میشنود و ذخیره میکند.
- در لحظهٔ ناراحتی آرام بمانید، نزدیکش باشید، حواسش را عوض کنید و سر «نه»های مهم بمانید؛ زدن، مسخره کردن و گوشی دادن کمک نمیکند.
- اگر تا ۱۵ ماهگی محبت نشان نمیدهد یا برای خواستن چیزی اشاره نمیکند، یا مهارتی را از دست داده، با پزشک کودک صحبت کنید.
فهرست مطالب
کودک ۱۳ تا ۱۷ ماهه احساسهای بزرگی دارد، اما هنوز کلمهای برای گفتنشان ندارد. برای همین ذوقش با دست زدن و بغل، و ناراحتیاش با گریه، جیغ یا پرت کردن بیرون میآید و حالش در یک دقیقه عوض میشود. کار شما این است که احساسش را به زبان بیاورید، آرام کنارش بمانید و کمکم راه نشان دادنش را یادش بدهید.
کودک ۱۳ تا ۱۷ ماهه چه احساسهایی نشان میدهد؟
تا ۱۵ ماهگی بیشتر بچهها به شما محبت نشان میدهند، یعنی بغل میکنند، خودشان را به شما میچسبانند و بوس میکنند. وقتی ذوق دارند دست میزنند، عروسکشان را بغل میکنند، چیزی را که دوست دارند میآورند نشانتان بدهند و کار بچههای دیگر را تقلید میکنند. کنار اینها احساسهای سخت هم پیدا میشود: کلافگی وقتی کاری را نمیتواند، خشم وقتی چیزی را از او میگیرید، ترس از صدای بلند یا آدم ناآشنا و حسادت وقتی بچهٔ دیگری را بغل میکنید. همهٔ اینها طبیعی است و نشان میدهد دنیای درونش دارد بزرگ میشود. کارهای دیگر این سن را در کودک ۱۳ تا ۱۸ ماهه ببینید.
چرا یک لحظه مستقل است و لحظهٔ بعد به من میچسبد؟
کودک تازه راه افتاده و میخواهد همهچیز را خودش امتحان کند، اما هنوز برای آرام شدن به شما نیاز دارد، بهخصوص وقتی خسته، مریض یا ترسیده است. برای همین چند روز پشت سر هم دور میشود و بازی میکند و بعد یکدفعه از بغلتان پایین نمیآید. این رفت و برگشت طبیعی است و لوس شدن نیست. لجبازی و «نه» را هم بیشتر با کسانی میکند که کنارشان احساس امنیت دارد، یعنی خود شما. وقتی میروید، کوتاه خداحافظی کنید و بگویید برمیگردید؛ وقتی برگشتید، چند دقیقه فقط مال او باشید. جزئیاتش در اضطراب جدایی و غریبی کردن آمده است.
چرا اینقدر زود کلافه میشود؟
چون خواستهاش از توانش جلوتر است: میداند چه میخواهد، اما نه میتواند بگوید و نه دستهایش همیشه از پسش برمیآید. گرسنگی، خستگی، شلوغی و عوض شدن ناگهانی برنامه هم ظرفش را زودتر پر میکند. نشانههای اول قشقرق، مثل خودش را روی زمین انداختن یا جیغ زدن، در همین ماهها پیدا میشود. هر چه کلمههای بیشتری یاد بگیرد، این حالتها کمتر میشود. قدمبهقدم لحظهٔ قشقرق را در قشقرق کودک نوپا نوشتهایم.
چطور اسم احساسها را یادش بدهم؟
- احساسش را همان لحظه به زبان بیاورید: «ناراحت شدی که توپ رفت»، «ترسیدی؟ صدای بلندی بود»، «چه ذوقی کردی!».
- احساس خودتان و دیگران را هم بگویید: «مامان خسته است»، «نینی گریه میکند، ناراحت است؛ بیا عروسکش را بدهیم».
- همقدش بنشینید و وقتی حرف میزنید به صورتش نگاه کنید.
- جلوی آینه با هم صورت خوشحال، ناراحت و متعجب درست کنید.
- در کتاب تصویری، صورت آدمها و حیوانها را نشان بدهید: «این بچه میخندد، این یکی گریه میکند».
- با عروسک بازی خیالی کنید: عروسک زمین خورده، نازش کنید و بغلش کنید.
- برای خواستههایش یک حرکت ساده یاد بدهید، مثل اشاره کردن، «بده» یا تکان دادن سر؛ هر راهی برای رساندن حرفش، کلافگی را کم میکند.
در این سن هنوز خودش اسم احساس را نمیگوید؛ دارد میشنود و ذخیره میکند.
وقتی ناراحت، ترسیده یا عصبانی است، در لحظه چه کنم؟
- اول خودتان آرام بمانید؛ داد زدن شما آتش را بیشتر میکند.
- نزدیکش بمانید و با صدای آرام بگویید چه میبینید: «عصبانی هستی. من اینجام».
- اگر بغل میخواهد بغلش کنید؛ اگر پس میزند، همان نزدیکی بنشینید تا آرام شود.
- زود حواسش را به چیز دیگری ببرید؛ در این سن هنوز خوب جواب میدهد.
- سر «نه»های مهم بمانید. آرام کردن یعنی کنارش بودن، نه دادن همان چیزی که برایش جیغ میزند.
- اگر زد، گاز گرفت یا چیزی پرت کرد، دستش را آرام بگیرید و کوتاه بگویید: «نمیزنیم، درد میگیرد». بعد نشانش بدهید چه کاری میتواند بکند: ناز کردن، یا پرت کردن توپ بهجای ماشین.
- بعد که آرام شد، بغل و یک جملهٔ ساده کافی است؛ سخنرانی لازم نیست.
دربارهٔ زدن و گاز گرفتن کودکم میزند و گاز میگیرد و دربارهٔ جیغ کودکم جیغ میزند را بخوانید.
چه کارهایی کمک نمیکند؟
- زدن، داد زدن و تهدید به رفتن یا «دیگر دوستت ندارم».
- خندیدن به گریهاش، فیلم گرفتن یا مسخره کردن.
- جملههایی مثل «گریه نکن»، «چیزی نشده» یا «پسر که گریه نمیکند»؛ احساس با این حرفها تمام نمیشود، فقط پنهان میشود.
- گوشی و کارتون برای آرام کردن؛ کودک با آن یاد نمیگیرد خودش آرام شود.
- مجبور کردن به بغل و بوس دیگران وقتی نمیخواهد.
اگر خودتان از کوره در رفتید، دنیا تمام نشده است؛ وقتی سر کودک داد زدم میگوید چطور جبران کنید. نگاه کلی به رفتار این سن در راهنمای رفتار کودک است.
کی به پزشک بگویم؟
در نوبت مراقبت کودک سالم یا زودتر با پزشک کودک صحبت کنید اگر تا ۱۵ ماهگی به شما محبت نشان نمیدهد، چیزی را برای نشان دادن نمیآورد، به صورتتان نگاه نمیکند، برای خواستن چیزی یا کمک گرفتن اشاره نمیکند یا به اسمش واکنش ندارد؛ یا هر وقت کاری را که بلد بود، مثل کلمه، اشاره یا بازی، از دست داده است. همچنین اگر بیشتر روز بیقرار است و هیچچیز آرامش نمیکند، یا هنگام عصبانیت مدام به خودش آسیب میزند. دربارهٔ کوبیدن سر تکان دادن بدن و زدن سر را ببینید.
پرسشهای پرتکرار
کودک ۱۵ ماههام سر هر چیز کوچکی جیغ میزند؛ طبیعی است؟
بله. در این سن خواستهاش از توان حرف زدن و دستهایش جلوتر است و کلافگیاش با جیغ و گریه بیرون میآید. آرام بمانید، احساسش را به زبان بیاورید و حواسش را عوض کنید. با بیشتر شدن کلمهها این حالت کمتر میشود.
چند روز است از بغلم پایین نمیآید؛ لوسش کردهام؟
نه. کودک این سن بین مستقل بودن و چسبیدن رفت و برگشت دارد، بهخصوص وقتی خسته یا مریض است یا چیزی در خانه عوض شده. بغل و اطمینان دادن او را وابسته نمیکند؛ کمکش میکند دوباره با خیال راحت دور شود.
وقتی عصبانی میشود مرا میزند؛ چه کنم؟
دستش را آرام بگیرید و کوتاه بگویید «نمیزنیم، درد میگیرد». جوابش را با زدن ندهید و نخندید. بعد نشانش بدهید چه کاری میتواند بکند، مثل ناز کردن. این رفتار در این سن شایع است و معنیاش پرخاشگر شدن نیست.
از این سن میفهمد وقتی اسم احساس را میگویم؟
کمکم بله. هنوز خودش نمیگوید «ناراحتم»، اما با شنیدن مکرر، کلمه را به حالش وصل میکند. همین کار پایهای است که بعدها بهجای جیغ و زدن، با کلمه حرفش را بزند.
بگذارم گریه کند تا خودش آرام شود؟
در این سن بهتر است نزدیکش بمانید. اگر بغل نمیخواهد، مجبورش نکنید و همانجا بنشینید تا آرام شود. کودک نوپا هنوز با کمک شما آرام شدن را یاد میگیرد و تنها گذاشتنش ترسش را بیشتر میکند.





