بیماری دست، پا و دهان در کودک: زخم دهان، غذا نخوردن، مسری تا کی، مهد برود؟ و کی به پزشک
نکات کلیدی
- تب خفیف یکی دو روز، بعد زخمهای دردناک دهان و دانه یا تاول کوچک کف دست و پا و گاهی باسن؛ ۷ تا ۱۰ روزه خوب میشود.
- خطر اصلی کم‌آبی است: مایعات خنک کمکم و پی‌درپی، غذای نرم و خنک؛ ترش، شور، تند و داغ نه.
- مسکن فقط برای راحتی با مقدار داروساز؛ نیم ساعت قبل از غذا کمک میکند. تاول را نترکانید؛ ژل بی‌حسی بدون پزشک نه.
- کم نوشیدن، کمتر از ۴ پوشک خیس، تب بیش از ۳ روز یا ۱۰ روز بدون بهبود: همان روز پزشک.
- خوابآلودگی شدید، پرشهای ناگهانی بدن، گردن سفت یا نفس سخت: همین حالا ۱۱۵.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بیماری دست، پا و دهان یک ویروس شایع در بچه‌های زیر ۵ سال است: یکی دو روز تب خفیف و بی‌حالی، بعد زخمهای دردناک در دهان و دانه یا تاول کوچک کف دست‌ها، کف پاها و گاهی باسن. معمولاً در ۷ تا ۱۰ روز خودش خوب میشود و درمان خاصی ندارد. مهم‌ترین کار این است که کودک بهخاطر درد دهان دست از نوشیدن نکشد: مایعات خنک و غذای نرم بدهید و پوشک‌های خیس را بشمارید. اگر کم مینوشد یا پوشکش خشک مانده، همان روز پزشک؛ اگر بسیار خواب‌آلود است، تکان‌های ناگهانی دارد یا نفسش سخت شده، ۱۱۵.
نشانه‌ها
- تب خفیف، گلودرد، کم‌اشتهایی و بی‌حالی در یکی دو روز اول.
- زخمهای کوچک و دردناک روی زبان، لثه و داخل لپ‌ها. کودک آب دهانش می‌ریزد، از خوردن فرار میکند یا موقع نوشیدن گریه میکند.
- دانه‌های قرمز یا تاول‌های کوچک خاکستری‌رنگ کف دست‌ها، کف پاها، بین انگشتان و گاهی روی باسن و ران‌ها. معمولاً خارش ندارند ولی ممکن است کمی درد کنند.
- چند هفته بعد گاهی پوست کف دست و پا ورقه‌ورقه میشود یا یکی دو ناخن میافتد. این بیخطر است و ناخن تازه درمیآید.
در خانه چه کنم؟
- مایعات خنک کمکم و پی‌درپی: شیر مادر یا شیر خشک برای نوزاد، آب خنک، شیر سرد و ماست برای بزرگ‌ترها. اگر از لیوان نمیخورد، با قاشق یا سرنگ بدون سوزن بدهید.
- غذای نرم و خنک: فرنی، پوره، ماست، سوپ ولرم. غذای ترش، شور، تند و داغ و آبمیوه‌های ترش زخم دهان را می‌سوزاند.
- داروی تب‌بر و مسکن فقط برای راحتی، با مقداری که داروساز یا پزشک برای وزن فعلی کودک می‌گوید؛ نیم ساعت قبل از غذا کمک میکند راحت‌تر بخورد. قواعد سنی تب در راهنمای تب بر حسب سن.
- تاولها را نترکانید. دست و پا را با آب و صابون ملایم بشویید و خشک کنید.
- ژل، اسپری یا دهان‌شویهٔ بی‌حس‌کننده را بدون نظر پزشک یا داروساز برای کودک کوچک به کار نبرید.
نشانه‌های کم‌آبی را بشناسید
کودکی که بهخاطر درد دهان نمی‌نوشد، زود کم‌آب میشود. نشانه‌های کم‌آبی که با دیدنشان باید پزشک ببیند: بی‌تابی و تشنگی، دهان و زبان خشک، گریهٔ بی‌اشک، چشم گودرفته، ملاج (نرمی سر) گودرفته، کمتر از ۴ پوشک خیس در روز یا ۶ تا ۸ ساعت بی‌ادرار، پوستی که وقتی می‌کشید آهسته برمی‌گردد، دست و پای سرد و لکه‌لکه، تنفس تند، و خوابآلودگی. برای جزئیات و طرز دادن او‌آر‌اس، راهنمای اسهال، استفراغ و کم‌آبی را ببینید.
کی همان روز به پزشک بروم؟
- کم مینوشد، در روز کمتر از ۴ پوشک خیس دارد یا ۶ تا ۸ ساعت ادرار نکرده، دهانش خشک است.
- نوزاد زیر ۶ ماه با این نشانه‌ها.
- تب بیش از ۳ روز ادامه دارد، یا بر اساس قواعد سنی تب معاینه میخواهد.
- بعد از ۱۰ روز بهتر نشده.
- تاولها چرکی، داغ و ورم‌کرده شده‌اند.
- کودک ضعف ایمنی یا بیماری زمینه‌ای دارد.
کی همین حالا ۱۱۵؟
- بسیار خواب‌آلود است، بیدار نمی‌ماند یا گیج است.
- تکان‌ها یا پرشهای ناگهانی بدن دارد، تلوتلو می‌خورد، یا تشنج کرده است.
- گردنش سفت است یا سردرد شدید و استفراغ دارد.
- نفسش تند یا سخت شده است.
- نشانهٔ کم‌آبی شدید دارد: ۸ تا ۱۲ ساعت ادرار نکرده، هیچ مایعی نمی‌نوشد یا پوستش سرد و لکه‌لکه است.
این عارضه‌ها نادرند، ولی چون شروعشان سریع است، دانستنشان مهم است.
مسری است؟ مهد برود؟
ویروس از راه آب دهان، ترشح بینی، مایع تاولها و مدفوع پخش میشود و در هفتهٔ اول بیشتر از همه مسری است؛ ولی تا چند هفته بعد هم در مدفوع می‌ماند. برای همین خانه ماندن طولانی جلوی پخش را نمی‌گیرد: کودک وقتی تب ندارد و حالش آن‌قدر خوب است که بخورد و بازی کند، معمولاً می‌تواند به مهد برود، مگر قانون مهد چیز دیگری بگوید. شستن دست‌ها بعد از عوض کردن پوشک و قبل از غذا، و جدا کردن قاشق و لیوان، مهم‌ترین پیشگیری است. اگر نوزاد کوچک‌تر در خانه هست، چطور از سرایت به خواهر و برادر جلوگیری کنم.
کودک ممکن است بیش از یک بار دست‌وپاودهان بگیرد، چون ویروس‌های مختلفی آن را می‌سازند. این بیماری با «تب برفکی» دام‌ها ربطی ندارد و از حیوانات نمی‌آید.
فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در راهنمای تب و بیماری رایم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
دست، پا و دهان چند روز طول میکشد؟
معمولاً ۷ تا ۱۰ روز. تب یکی دو روز اول است و زخمهای دهان در چند روز بهتر میشوند.
بچهام بهخاطر زخم دهان هیچ چیز نمیخورد؛ چه کنم؟
مایعات خنک کمکم با قاشق یا سرنگ بدهید و غذای نرم و خنک مثل ماست و فرنی. مسکن با مقدار داروساز نیم ساعت قبل از غذا کمک میکند. اگر کم مینوشد یا پوشکش خشک مانده، همان روز پزشک.
دست، پا و دهان مسری است؟ بچه مهد برود؟
در هفتهٔ اول بیشتر از همه مسری است. وقتی تب ندارد و حالش خوب است، معمولاً می‌تواند به مهد برود، مگر قانون مهد چیز دیگری بگوید.
دست، پا و دهان خطرناک است؟
بیشتر وقتها نه. عارضههای جدی نادرند؛ خوابآلودگی شدید، پرشهای ناگهانی بدن، گردن سفت یا نفس سخت یعنی ۱۱۵.
بعد از دست، پا و دهان ناخن بچهام افتاد؛ طبیعی است؟
بله، گاهی چند هفته بعد یکی دو ناخن میافتد یا پوست کف دست و پا ورقه میشود. بیخطر است و ناخن تازه درمیآید.
دست، پا و دهان آنتیبیوتیک میخواهد؟
نه، ویروسی است. فقط اگر تاولها چرکی و داغ شدند، پزشک ببیند.
