عوارض واکسن در نوزاد و کودک: تب، درد، ورم و گریه؛ چه طبیعی است، تب بعد از واکسن تا چند روز می‌ماند و کی پزشک یا ۱۱۵
نکات کلیدی
- بیشتر عوارض واکسن خفیف و یک تا دو روزه‌اند: درد و ورم جای تزریق، بیقراری، خواب‌آلودگی و تب خفیف.
- تب واکسن سرخک دیرتر است: ۷ تا ۱۲ روز بعد، با دانه‌های ریز غیرمسری.
- زیر ۳ ماه هر تب ۳۸ یا بالاتر حتی بعد از واکسن یعنی همان ساعت پزشک؛ ۳ تا ۶ ماه تب ۳۹ همان روز.
- تببر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید؛ داروی تب فقط با نظر پزشک یا داروخانه و آسپرین هرگز.
- نفس سخت، ورم صورت، کهیر همه‌جا، تشنج یا بیحالی شدید یعنی فوراً ۱۱۵.
فهرست مطالب
- چرا بعد از واکسن بچه تب می‌کند یا بی‌قرار میشود؟
- هر واکسن چه عارضه‌ای دارد و کی؟
- تب بعد از واکسن تا چند روز طبیعی است؟
- تب بعد از واکسن بر حسب سن: کی پزشک؟
- در خانه چه کنم؟
- درد و سفتی جای تزریق چقدر طبیعی است؟
- گریهٔ بعد از واکسن تا کی طبیعی است؟
- عوارض نادری که باید بشناسید
- کی فوراً ۱۱۵؟
- عوارض واکسن از خود بیماری بیشتر است؟
پاسخ کوتاه: بیشتر عوارض واکسن خفیف و کوتاه‌اند: درد و قرمزی و ورم جای تزریق، بیقراری، خواب‌آلودگی و تب خفیف که یک تا دو روز می‌ماند. استثنای مهم سن است: در نوزاد زیر ۳ ماه هر تب ۳۸ درجه یا بالاتر، حتی بعد از واکسن، یعنی همان ساعت تماس با پزشک. تببر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید و داروی تب را فقط با نظر پزشک یا داروخانه بدهید. نفس سخت، ورم صورت، تشنج یا بیحالی شدید یعنی فوراً ۱۱۵.
چرا بعد از واکسن بچه تب می‌کند یا بی‌قرار میشود؟
واکسن به بدن یاد می‌دهد با میکروب بجنگد، و این تمرین گاهی همان نشانه‌هایی را می‌آورد که بدن هنگام دفاع نشان می‌دهد: کمی تب، خستگی و بدخلقی. این‌ها نشانهٔ کار کردن واکسن‌اند، نه بیمار شدن. نبودنشان هم یعنی واکسن بی‌اثر بوده نیست.
هر واکسن چه عارضه‌ای دارد و کی؟
| واکسن | عارضهٔ شایع | کی و تا کی |
|---|---|---|
| ب‌ث‌ژ (سل، بدو تولد) | دانه و زخم کوچک چرکی جای واکسن، بعد جای صاف | از هفتهٔ ۲ تا ۴، بهبود در چند هفته تا چند ماه (راهنمای واکسن سل) |
| پنج‌گانه و سه‌گانه | درد، قرمزی، ورم و سفتی جای تزریق، تب، بیقراری؛ بعد از یادآور گاهی ورم بزرگ‌تر | همان روز تا ۲ روز؛ سفتی کوچک تا چند هفته |
| پنوموکوک | درد جای تزریق، تب خفیف، کم‌اشتهایی | همان روز تا ۲ روز |
| فلج اطفال تزریقی | درد و قرمزی جای تزریق | ۱ تا ۲ روز |
| قطرهٔ فلج اطفال | تقریباً بدون عارضه | — |
| قطرهٔ روتاویروس | کمی شل شدن مدفوع یا بیقراری | چند روز؛ هشدار نادر هفتهٔ اول پایین‌تر آمده |
| سرخک، سرخجه و اوریون | تب، دانه‌های ریز غیرمسری، گاهی ورم غدد گردن | دیرتر: ۷ تا ۱۲ روز بعد، چند روز |
وقتی چند واکسن در یک روز زده میشود، عوارض روی هم جمع نمی‌شوند که خطرناک شوند؛ همان عوارض معمول است.
تب بعد از واکسن تا چند روز طبیعی است؟
تب واکسنهای تزریقی معمولاً چند ساعت بعد شروع میشود، روز اول بیشتر است و در یک تا دو روز تمام میشود. تب واکسن سرخک فرق دارد: ۷ تا ۱۲ روز بعد میآید و چند روز می‌ماند. تبی که بیش از ۲ روز بعد از واکسن تزریقی ادامه دارد، یا بعد از قطع شدن برگشته، معمولاً دیگر از واکسن نیست و باید معاینه شود.
تب بعد از واکسن بر حسب سن: کی پزشک؟
- زیر ۳ ماه: هر تب ۳۸ درجه یا بالاتر، حتی همان روز واکسن ۲ ماهگی، یعنی همان ساعت با پزشک تماس بگیرید و همان روز معاینه شود. خودتان تببر ندهید؛ تب را پنهان می‌کند و ممکن است عفونت دیگری هم‌زمان باشد.
- ۳ تا ۶ ماه: تب خفیف یک تا دو روز طبیعی است، ولی تب ۳۹ درجه یا بالاتر را همان روز به پزشک نشان دهید.
- بالای ۶ ماه: اگر کودک بیدار است، بازی می‌کند و خوب می‌نوشد، مراقبت در خانه کافی است. تب بیش از ۴۸ ساعت، تب ۴۰ درجه یا بالاتر، یا تب با بیحالی و نخوردن یعنی پزشک.
طرز درست اندازه گرفتن تب و جدول کامل در راهنمای تب نوزاد و کودک بر حسب سن آمده است.
در خانه چه کنم؟
- بیشتر بغلش کنید و بیشتر شیر بدهید؛ نوزاد بی‌قرار با شیر و بغل آرام‌تر میشود.
- لباسش سبک باشد و اتاق خیلی گرم نباشد؛ زیاد پوشاندن تب را بالاتر می‌برد.
- اگر جای تزریق قرمز و دردناک است، یک پارچهٔ تمیز خنک و نمدار چند دقیقه رویش بگذارید. یخ مستقیم نگذارید و محل را محکم مالش ندهید.
- یک سفتی کوچک زیر پوست جای تزریق ممکن است چند هفته بماند و آرامآرام کوچک شود؛ این طبیعی است.
- داروی تب فقط وقتی کودک اذیت است و فقط با نظر پزشک یا داروخانه برای همان سن و وزن. آسپرین را هرگز به کودک ندهید.
تببر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید. دادن دارو «برای اینکه تب نکند» لازم نیست و ممکن است جواب بدن به واکسن را کم کند. بعد از واکسن هم دارو فقط برای وقتی است که کودک واقعاً اذیت است، نه برای پایین آوردن هر عددی، و همیشه با نظر پزشک یا داروخانه برای همان سن و وزن.
درد و سفتی جای تزریق چقدر طبیعی است؟
قرمزی و ورم کوچک و درد یکی دو روز، و یک سفتی کوچک زیر پوست که چند هفته می‌ماند و آرامآرام کوچک میشود، طبیعی است. پارچهٔ خنک و نمدار کمک می‌کند. این‌ها را به پزشک نشان دهید: قرمزی و ورمی که بعد از ۲ روز بزرگ‌تر میشود، داغ و دردناک است یا چرک کرده؛ ورمی که تمام ران یا بازو را گرفته؛ و لنگیدنی که بیش از ۳ روز مانده.
گریهٔ بعد از واکسن تا کی طبیعی است؟
گریه و بدخلقی در ساعتهای اول طبیعی است و با بغل و شیر آرام میشود. گریهٔ بیوقفه و جیغمانند بیش از ۳ ساعت که با هیچ کاری آرام نمیشود، نادر است ولی باید به پزشک گفته شود.
عوارض نادری که باید بشناسید
- واکنش حساسیتی شدید: بسیار نادر و معمولاً در دقیقه‌های اول؛ برای همین کمی در پایگاه سلامت می‌مانید. اگر در خانه کهیر همهجای بدن، ورم لب و صورت یا نفس سخت دیدید، فوراً ۱۱۵.
- تشنج تب: بین ۶ ماه تا ۶ سالگی ممکن است با هر تبی، از جمله تب واکسن سرخک، پیش بیاید.
- بیحالی و شل شدن ناگهانی در نوزاد در ۴۸ ساعت اول بعد از واکسن: بسیار نادر است و معمولاً زود برمی‌گردد، ولی همیشه یعنی همان موقع پزشک یا ۱۱۵.
- کبودی‌های ریز بی‌دلیل یا خونریزی از لثه و بینی چند هفته بعد از واکسن سرخک: بسیار نادر؛ همان روز پزشک.
اگر با تب تشنج کرد: تشنج تب در این سن ترسناک است ولی معمولاً ۲ تا ۳ دقیقه طول میکشد و آسیب ماندگار نمی‌گذارد. به ساعت نگاه کنید، کودک را روی سطح صاف به پهلو بخوابانید، دور گردنش را آزاد کنید، چیزی در دهانش نگذارید، مهارش نکنید و کنارش بمانید. اگر اولین تشنج اوست، بیش از ۵ دقیقه طول کشید، بعد از آن نفس نمی‌کشد یا کبود است، یا تشنج دوم در همان روز آمد، فوراً ۱۱۵.
یک نشانهٔ نادر بعد از قطرهٔ روتاویروس: در هفتهٔ اول بعد از قطره، به‌خصوص نوبت اول، بسیار به‌ندرت روده در خودش جمع میشود و گیر می‌کند. اگر نوزاد دوره‌به‌دوره گریهٔ شدید و ناگهانی دارد و پاهایش را به شکم جمع می‌کند، پشت سر هم استفراغ می‌کند، شکمش باد کرده، یا در مدفوعش خون یا مخاط خونی می‌بینید، همان موقع به اورژانس بروید یا ۱۱۵ را بگیرید. این عارضه بسیار نادر است ولی اگر زود دیده شود، درمانش ساده‌تر است.
کی فوراً ۱۱۵؟
فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر: نفس کشیدنش سخت یا صدادار شده، لب و صورتش ورم کرده یا کهیر همهجای بدنش زده، تشنج کرده، بی‌حال است و به‌سختی بیدار میشود، رنگش کبود یا خیلی رنگپریده است، یا لکه‌هایی روی پوست دارد که با فشار لیوان شیشه‌ای روی آن‌ها محو نمی‌شوند.
هر عارضهٔ شدید یا غیرعادی را به همان پایگاه سلامت هم بگویید تا ثبت شود و پیش از نوبت بعدی دربارهٔ آن تصمیم بگیرند. یک عارضهٔ خفیف دلیل نزدن نوبت‌های بعدی نیست.
عوارض واکسن از خود بیماری بیشتر است؟
نه. سیاه‌سرفه، سرخک و ذات‌الریهٔ پنوموکوکی هر کدام می‌توانند کودک را بستری کنند و آسیب ماندگار بگذارند؛ عوارض جدی واکسن بسیار نادرتر است. اگر نگرانی بزرگ‌تری دارید، جواب ترس‌های رایج دربارهٔ واکسن را بخوانید. برای هر نوبت جداگانه هم راهنما داریم: ۲ ماهگی، ۴ ماهگی، ۶ ماهگی، یک‌سالگی و ۱۸ ماهگی.
جدول همهٔ نوبت‌های واکسن، عوارض و کی به پزشک را در راهنمای واکسن رایم ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
تب بعد از واکسن تا چند روز طبیعی است؟
تب واکسنهای تزریقی معمولاً چند ساعت بعد شروع میشود و یک تا دو روز طول میکشد. تب واکسن سرخک ۷ تا ۱۲ روز بعد میآید. تب بیش از ۲ روز بعد از واکسن تزریقی را معاینه کنید.
نوزادم بعد از واکسن تب کرده، چه کنم؟
اگر زیر ۳ ماه است و تب ۳۸ یا بالاتر دارد، همان ساعت با پزشک تماس بگیرید. بالای ۳ ماه، شیر و مایعات بیشتر، لباس سبک و زیر نظر گرفتن؛ تب ۳۹ در ۳ تا ۶ ماه یا تب بیش از ۴۸ ساعت یعنی پزشک.
قبل از واکسن تببر بدهم که تب نکند؟
نه. تببر پیشگیرانه لازم نیست و ممکن است جواب بدن به واکسن را کم کند. بعد از واکسن هم فقط اگر کودک اذیت است و با نظر پزشک یا داروخانه.
جای واکسن سفت شده، طبیعی است؟
بله. یک سفتی کوچک زیر پوست ممکن است چند هفته بماند و آرامآرام کوچک شود. قرمزی داغ و رو به گسترش یا چرک یعنی پزشک.
گریهٔ بعد از واکسن تا کی طبیعی است؟
گریه و بیقراری در ساعتهای اول طبیعی است. گریهٔ بیوقفه و جیغمانند بیش از ۳ ساعت که آرام نمیشود را به پزشک بگویید.
کدام عارضهٔ واکسن یعنی ۱۱۵؟
نفس سخت یا صدادار، ورم لب و صورت، کهیر همهجای بدن، تشنج، بیحالی شدید یا شل شدن ناگهانی، و رنگ کبود یا خیلی رنگپریده.
بعد از واکسن کمپرس گرم بگذارم یا سرد؟
یک پارچهٔ تمیز خنک و نمدار چند دقیقه روی جای تزریق بگذارید. یخ مستقیم نگذارید و محل را محکم مالش ندهید.
بعد از واکسن میشود بچه را حمام کرد؟
بله، حمام کوتاه با آب ولرم مانعی ندارد؛ جای تزریق را نمالید. اگر تب دارد، آب سرد یا پاشویهٔ سرد نه.
