واکسن ۴ ماهگی نوزاد: چه واکسن‌هایی، چند تا تزریق، تب تا چند روز طبیعی است و کی به پزشک

پاسخ کوتاه: در ۴ ماهگی نوزاد پنج واکسن می‌گیرد: سه آمپول (پنج‌گانه، فلج اطفال تزریقی و پنوموکوک) و دو قطرهٔ خوراکی (فلج اطفال و روتاویروس)، همه رایگان در پایگاه سلامت یا مرکز بهداشت. تب خفیف معمولاً چند ساعت بعد از واکسن شروع می‌شود و یک تا دو روز طول می‌کشد. تبی که بیش از ۲ روز بماند، تب ۳۹ درجه یا بالاتر، گریهٔ بی‌وقفهٔ بیش از ۳ ساعت یا بی‌حالی یعنی پزشک.

واکسن ۴ ماهگی چیا هست و چند تا تزریق دارد؟

• پنج‌گانه، نوبت دوم (آمپول): دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، هپاتیت ب و نوعی باکتری که عفونت مغز و ذات‌الریه می‌دهد.
• فلج اطفال تزریقی، نوبت اول (آمپول): این آمپول کنار قطره است، نه به‌جای آن. قطره در روده ایمنی می‌سازد و آمپول در خون؛ با هم محافظت کامل‌تری می‌دهند. توضیح بیشتر در مقالهٔ فلج اطفال.
• پنوموکوک، نوبت دوم (آمپول): در برابر ذات‌الریه، عفونت گوش و عفونت خون و مغز.
• فلج اطفال خوراکی، نوبت دوم (قطره).
• روتاویروس، نوبت دوم (قطره): در برابر اسهال و استفراغ شدید و کم‌آبی.

پس این نوبت سه آمپول دارد، یکی بیشتر از ۲ ماهگی. آمپول‌ها در شیرخواران معمولاً در عضلهٔ ران زده می‌شوند و وقتی سه تاست، دو تا در یک ران با کمی فاصله و یکی در ران دیگر. اگر پایگاه سلامت شما هنوز پنوموکوک یا روتاویروس ندارد، بپرسید کی می‌رسد و بقیه را عقب نیندازید.

واکسن ۴ ماهگی سخت‌تر است و بیشتر درد دارد؟

یک آمپول بیشتر یعنی چند ثانیه گریهٔ بیشتر، ولی عوارض بعدش معمولاً شبیه نوبت ۲ ماهگی است. بعضی نوزادها بعد از نوبت دوم کمی بیشتر بی‌قرار می‌شوند و بعضی کمتر؛ از قبل نمی‌شود گفت. حالا که نوزاد بزرگ‌تر شده، بیشتر اطرافش را نگاه می‌کند و بغل و صدای شما زودتر آرامش می‌کند.

روز واکسن چه کنم؟

• کارت واکسن و دفترچهٔ مراقبت را همراه ببرید. اگر پرونده در سامانهٔ سیب ثبت شده، کد ملی کودک هم کافی است، ولی کارت را هم داشته باشید.
• لباس راحت و باز بپوشانید که جای تزریق زود در دسترس باشد و بعد هم روی آن فشار نیاورد.
• تب‌بر پیشگیرانه پیش از واکسن ندهید. دادن داروی تب «برای اینکه تب نکند» لازم نیست و ممکن است جواب بدن به واکسن را کمی کم کند.
• هنگام تزریق بغلش کنید و اگر شیر می‌خورد، شیر بدهید. شیر دادن حین و بلافاصله بعد از تزریق، درد و گریه را کم می‌کند. آرام بودن شما هم به نوزاد آرامش می‌دهد.
• کمی در پایگاه سلامت بمانید. واکنش حساسیتی شدید بسیار نادر است و اگر پیش بیاید، معمولاً در همان دقیقه‌های اول است و کارکنان آماده‌اند.

این نوبت هم یکی از نوبت‌های مراقبت کودک سالم است: وزن، قد و دور سر را اندازه می‌گیرند. آزمایش کم‌خونی در این سن فقط برای بعضی نوزادها لازم است (نارس، کم‌وزن، یا نوزادی که شیر خشک بدون آهن می‌خورد) و کارکنان خودشان می‌گویند.

تب بعد از واکسن ۴ ماهگی تا چند روز طبیعی است؟

تب خفیف بعد از این نوبت شایع است. معمولاً از چند ساعت بعد از واکسن شروع می‌شود، در همان روز اول بیشتر است و در یک تا دو روز تمام می‌شود. در این فاصله نوزاد ممکن است بی‌قرارتر باشد، بیشتر بخوابد و کمتر شیر بخورد.

• بیشتر بغلش کنید و بیشتر شیر بدهید؛ نوزاد بی‌قرار با شیر و بغل آرام‌تر می‌شود.
• لباسش سبک باشد و اتاق خیلی گرم نباشد؛ زیاد پوشاندن تب را بالاتر می‌برد.
• اگر جای تزریق قرمز و دردناک است، یک پارچهٔ تمیز خنک و نم‌دار چند دقیقه رویش بگذارید. یخ مستقیم نگذارید و محل را محکم مالش ندهید.
• یک سفتی کوچک زیر پوست جای تزریق ممکن است چند هفته بماند و آرام‌آرام کوچک شود؛ این طبیعی است.
• داروی تب فقط وقتی کودک اذیت است و فقط با نظر پزشک یا داروخانه برای همان سن و وزن. آسپرین را هرگز به کودک ندهید.

همان روز پزشک اگر:

• تب ۳۹ درجه یا بالاتر است (در نوزاد ۳ تا ۶ ماه همیشه همان روز معاینه شود).
• تب بیش از ۴۸ ساعت ادامه دارد، یا بعد از قطع شدن دوباره برگشته است.
• گریهٔ بی‌وقفه و جیغ‌مانند بیش از ۳ ساعت است و با بغل و شیر آرام نمی‌شود.
• بی‌حال است، شیر نمی‌خورد یا پوشکش چند ساعت خشک مانده است.
• قرمزی و ورم جای تزریق بعد از ۲ روز بزرگ‌تر می‌شود، داغ است یا چرک کرده است.

تبی که بعد از ۲ روز ادامه دارد، معمولاً دیگر از واکسن نیست و ممکن است سرماخوردگی یا عفونت دیگری هم‌زمان پیش آمده باشد. برای اندازه گرفتن درست تب و جدول کامل تب بر حسب سن، راهنمای تب نوزاد را ببینید.

فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر: نفس کشیدنش سخت یا صدادار شده، لب و صورتش ورم کرده یا کهیر همه‌جای بدنش زده، تشنج کرده، بی‌حال است و به‌سختی بیدار می‌شود، رنگش کبود یا خیلی رنگ‌پریده است، یا لکه‌هایی روی پوست دارد که با فشار لیوان شیشه‌ای روی آن‌ها محو نمی‌شوند.

یک نشانهٔ نادر بعد از قطرهٔ روتاویروس: در هفتهٔ اول بعد از قطره، به‌خصوص نوبت اول، بسیار به‌ندرت روده در خودش جمع می‌شود و گیر می‌کند. اگر نوزاد دوره‌به‌دوره گریهٔ شدید و ناگهانی دارد و پاهایش را به شکم جمع می‌کند، پشت سر هم استفراغ می‌کند، شکمش باد کرده، یا در مدفوعش خون یا مخاط خونی می‌بینید، همان موقع به اورژانس بروید یا ۱۱۵ را بگیرید. این عارضه بسیار نادر است ولی اگر زود دیده شود، درمانش ساده‌تر است.

با سرماخوردگی می‌شود واکسن ۴ ماهگی زد؟

بله، سرماخوردگی خفیف، آبریزش بینی یا سرفهٔ سبک بدون تب دلیل عقب انداختن نیست و اثر واکسن را کم نمی‌کند. اگر نوزاد تب دارد یا حالش واقعاً بد است، با پایگاه سلامت هماهنگ کنید که چند روز عقب بیفتد. اگر نوبت عقب افتاد، همین هفته بروید؛ واکسیناسیون از همان نوبت ادامه می‌یابد و تکرار لازم نیست (نوبت عقب‌افتاده و واکسن با سرماخوردگی). همهٔ عوارض واکسن و نشانه‌های هشدار هم در عوارض و تب بعد از واکسن آمده است.

نوبت قبلی واکسن ۲ ماهگی بود و نوبت بعدی در ۶ ماهگی است.

جدول همهٔ نوبت‌های واکسن، عوارض و کی به پزشک را در راهنمای واکسن رایم ببینید.