دانههای پوستی همراه تب در کودک: کدام بیخطر است و کدام فوری؟ آزمایش لیوان و جدول رزئولا، دست‌وپاودهان، آبلهمرغان و بیشتر
نکات کلیدی
- آزمایش لیوان: لکههای قرمز یا بنفش که با فشار لیوان شیشهای محو نمیشوند، با یا بدون تب، یعنی همین حالا ۱۱۵.
- کهیر یا دانهٔ ناگهانی همراه ورم لب و زبان، خس‌خس، استفراغ یا بی‌حالی: ۱۱۵.
- دانهٔ بعد از قطع تب سه‌روزه معمولاً رزئولاست؛ زخم دهان با دانهٔ کف دست و پا، دست‌وپاودهان؛ تاول‌های خارش‌دار که دلمه می‌شوند، آبلهمرغان.
- تب ۵ روزه، پوست زبر با گلودرد، یا دانهای که بعد از تب و سرفه و چشم قرمز از صورت شروع شده: همان روز پزشک.
- لباس نخی و گشاد، ناخن کوتاه، تاول را نترکانید و پماد یا داروی خارش بدون پزشک یا داروساز نه.
فهرست مطالب
پاسخ کوتاه: بیشتر دانهها و لکههای پوستی کودک از ویروس‌های معمولی‌اند و خودشان خوب می‌شوند. اولین کار، آزمایش لیوان است: اگر لکههای قرمز یا بنفش زیر فشار یک لیوان شیشهای محو نمیشوند، همین حالا ۱۱۵. کهیر همراه ورم لب و زبان، خس‌خس یا استفراغ هم ۱۱۵ است. دانه همراه تب ۵ روزه، گلودرد با پوست زبر، یا تب و سرفه و چشم قرمز با دانهای که از صورت شروع شده، همان روز پزشک می‌خواهد. بقیه را از روی جدول این صفحه بشناسید و برای هر بیماری راهنمای کاملش را بخوانید.
اول آزمایش لیوان
یک لیوان شیشهای شفاف را محکم روی لکهها فشار دهید و از پشت شیشه نگاه کنید. اگر لکهها زیر فشار کم‌رنگ یا محو شوند، معمولاً از ویروس‌های معمولی است. اگر لکههای قرمز یا بنفش زیر فشار لیوان محو نمیشوند، بهخصوص همراه تب یا بی‌حالی، این نشانهٔ عفونت خون یا مننژیت می‌تواند باشد: همین حالا ۱۱۵ را بگیرید و منتظر لکههای بیشتر نمانید. روی پوست تیره، لکهها را در کف دست و پا، داخل پلک و سقف دهان هم نگاه کنید.
کی همین حالا ۱۱۵؟
- لکههای قرمز یا بنفش که با فشار لیوان محو نمیشوند، با یا بدون تب.
- کهیر یا دانهٔ ناگهانی بعد از غذا، دارو یا نیش، همراه ورم لب، زبان یا گلو، خس‌خس، استفراغ یا بی‌حالی. ۱۱۵ را بگیرید و بگویید «واکنش آلرژیک شدید».
- دانه همراه هر کدام از نشانه‌های فوری تب: شُل است، بیدار نمی‌شود یا بیدار نمی‌ماند، یا گریه‌اش ضعیف یا جیغ‌مانند شده است؛ با هر نفس خرخر می‌کند، بیش از ۶۰ بار در دقیقه نفس می‌کشد، سینه‌اش با هر نفس شدید فرو میرود، یا لبش کبود یا پوستش خاکستری و لکه‌لکه است؛ ملاج (نرمی سر) برجسته شده، گردنش سفت است، یا تشنج کرده است.
- پوست به‌طور گسترده قرمز می‌شود، تاول می‌زند و ورقه‌ورقه کنده می‌شود، یا دهان و چشم‌ها هم زخم شده‌اند.
جدول: کدام دانه چیست؟
| بیماری | سن شایع | تب | دانه چه شکلی است و کجاست | چه کنم |
|---|---|---|---|---|
| رزئولا (تب سه‌روزه) | ۶ ماه تا ۲ سال | ۳ تا ۵ روز تب بالا، بعد قطع | بعد از قطع تب، دانههای ریز صورتی روی سینه و شکم و پشت، بدون خارش، ۱ تا ۲ روز | راهنمای رزئولا |
| دست، پا و دهان | ۶ ماه تا ۴ سال | تب خفیف ۱ تا ۲ روز | زخم‌های دردناک در دهان، دانه یا تاول کوچک کف دست و پا و گاهی باسن | راهنمای دست، پا و دهان |
| آبلهمرغان | بیشتر بالای ۱ سال | خفیف تا متوسط | لکههای قرمز خارش‌دار که تاول آبکی و بعد دلمه می‌شوند، اول روی تنه و صورت؛ چند روز لکههای تازه می‌آید | راهنمای آبلهمرغان |
| دانهٔ ویروسی همراه سرماخوردگی | همهٔ سنین | گاهی | لکههای ریز صورتی پخش روی تنه که با فشار لیوان محو می‌شوند و در چند روز می‌روند | مراقبت همان سرماخوردگی |
| مخملک (پس از گلودرد چرکی) | بیشتر بالای ۲ سال | دارد، با گلودرد | پوست سرخ و زبر مثل سمباده، اول گردن و سینه؛ زبان قرمز «توت‌فرنگی» | همان روز پزشک؛ راهنمای گلودرد |
| سرخک | هر سن، بیشتر کودک واکسن‌نزده | بالا، با سرفه، آبریزش و چشم قرمز | لکههای قرمز درشت که از پشت گوش و صورت شروع می‌شود و به پایین میرود | همان روز پزشک؛ قبل از رفتن تلفن کنید چون بسیار مسری است |
| کهیر | همهٔ سنین | گاهی (همراه ویروس) | برجستگی‌های قرمز یا سفید خارش‌دار که جایشان عوض می‌شود | اگر فقط پوست است، پزشک؛ با ورم لب یا خس‌خس: ۱۱۵ |
| عرق‌سوز | نوزاد و نوپا | ندارد | دانههای خیلی ریز قرمز روی گردن، شانه و چین‌ها بعد از گرمای زیاد یا لباس زیاد | لباس سبک و خنک کردن |
| سوختگی پوشک | زیر ۲ سال | ندارد | قرمزی زیر پوشک | مراقبت سوختگی پوشک |
این جدول برای کمک به شناختن است، نه تشخیص. اگر مطمئن نیستید، اگر کودک حالش خوب نیست، یا دانه با تب همراه است و نمی‌دانید چیست، به پزشک کودک نشان دهید.
کی همان روز به پزشک بروم؟
- تب ۵ روز یا بیشتر، بهخصوص با چشم قرمز، لب‌های سرخ و ترک‌خورده، یا ورم دست و پا. این ترکیب باید زود بررسی شود.
- گلودرد و تب همراه پوست زبر و سرخ (احتمال مخملک).
- تب بالا، سرفه، آبریزش و چشم قرمز و بعد دانهای که از صورت شروع شده (احتمال سرخک). قبل از رفتن به مطب یا درمانگاه تلفن کنید تا کودک را در اتاق انتظار شلوغ ننشانند.
- دانهها قرمز، داغ، ورم‌کرده، دردناک یا چرکی شده‌اند؛ یعنی شاید عفونت میکروبی روی آن نشسته است.
- نوزاد زیر ۳ ماه با هر دانه همراه تب (تب زیر ۳ ماه همیشه همان ساعت).
- کودک کم می‌نوشد، به‌خاطر زخم دهان چیزی نمی‌خورد، یا نشانهٔ کم‌آبی دارد.
- هر کدام از نشانه‌های فهرست «همان روز» تب: نوزاد ۳ تا ۶ ماهه تب ۳۹ یا بالاتر دارد؛ کودک زیر ۲ سال بیش از ۲۴ ساعت تب دارد، یا کودک بالای ۲ سال بیش از ۷۲ ساعت. هر تبی که ۵ روز یا بیشتر طول کشیده هم باید معاینه شود.
در خانه چه کنم؟
- لباس نخی و گشاد، اتاق نه گرم. گرمای زیاد هم خارش را بیشتر می‌کند و هم عرق‌سوز می‌دهد.
- ناخن‌ها را کوتاه کنید تا با خاراندن زخم نشود.
- تب را با قواعد سنی مدیریت کنید (راهنمای تب بر حسب سن).
- پماد یا کرم کورتوندار نزنید و داروی خارش یا داروی بزرگسال ندهید، مگر پزشک یا داروساز بگوید.
- تاول‌ها را نترکانید.
- از دانهها در نور روز عکس بگیرید؛ به پزشک کمک می‌کند ببیند دانه چطور تغییر کرده است.
مسری است؟ مهد برود؟
بیشتر دانههای ویروسی تا وقتی کودک تب دارد مسریاند. آبلهمرغان تا وقتی همهٔ دانهها دلمه نبسته‌اند و سرخک تا چند روز بعد از دانه کودک را در خانه نگه میدارد. رزئولا وقتی دانه آمد دیگر تقریباً مسری نیست و دست‌وپاودهان اگر کودک تب ندارد و حالش خوب است معمولاً مانع مهد نیست. قاعده‌های کامل خانه ماندن در راهنمای کودک مهدی و بیماری آمده است.
فهرست کامل بیماری‌های شایع کودک و اینکه کی به پزشک و کی فوری به ۱۱۵ زنگ بزنید، در راهنمای تب و بیماری رایم آمده است.
پرسش‌های پرتکرار
آزمایش لیوان چیست؟
یک لیوان شیشهای شفاف را محکم روی لکهها فشار دهید. اگر محو شوند، معمولاً ویروسی است. اگر لکههای قرمز یا بنفش محو نشوند، بهخصوص با تب، همین حالا ۱۱۵.
بچهام بعد از چند روز تب، جوشهای ریز صورتی زده؛ چیست؟
اگر تب قطع شده و حالش بهتر است، معمولاً رزئولاست که بیخطر است و یکی دو روزه میرود. اگر لکهها با فشار لیوان محو نمیشوند، ۱۱۵.
کهیر بچه خطرناک است؟
کهیر تنها روی پوست معمولاً خطرناک نیست و پزشک باید علتش را ببیند. اگر همراهش لب یا زبان ورم کرده، خس‌خس می‌کند، استفراغ دارد یا بی‌حال است، ۱۱۵.
دانههای پوستی بچه مسری است؟
بیشتر دانههای ویروسی تا وقتی تب هست مسریاند. آبلهمرغان تا دلمه بستن همهٔ دانهها و سرخک تا چند روز بعد از دانه کودک را خانه نگه میدارد.
روی دانهها پماد بزنم؟
پماد، کرم کورتوندار یا داروی خارش را بدون نظر پزشک یا داروساز نزنید. لباس نخی گشاد، اتاق خنک و ناخن کوتاه بیخطرترین کمک است.
کی دانهٔ پوستی را همان روز به پزشک نشان دهم؟
تب ۵ روزه، پوست زبر با گلودرد، دانهای که بعد از تب و سرفه و چشم قرمز از صورت شروع شده، دانههای چرکی و دردناک، یا نوزاد زیر ۳ ماه با تب.
