تب بچه با تببر پایین نمیآید و چند روز است ادامه دارد: طبیعی است؟ در خانه چه کنم و کی نگران شوم؟

نکات کلیدی
- تببر تب را حدود یک تا یک و نیم درجه و فقط چند ساعت پایین میآورد، نه تا ۳۷، و عفونت را درمان نمیکند؛ برگشتن تب یعنی دارو کارش را کرده، نه که اثر نکرده.
- جواب دادن یا ندادن تب به دارو به تنهایی نمیگوید بیماری جدی است؛ به حال بچه بین تبها نگاه کنید: مینوشد، با بغل آرام میشود، کمی بازی میکند؟
- تب ویروسی معمولاً ۲ تا ۴ روز میماند؛ آنفلوآنزای پاییز ۱۴۰۵ (بیش از نیمی از موارد مثبت، کودک) تب بالای ۳ تا ۴ روزه میدهد که به تببر کامل جواب نمیدهد.
- در خانه: مایعات بیشتر، لباس نازک، یک تببر با مقدار وزنی از داروساز و سر فاصلهٔ درست، بیدار نکردن بچهٔ خوابیده؛ پاشویهٔ سرد، سرکه، الکل، سیبزمینی و نوبتی کردن دو دارو بدون پزشک نه. آسپرین هرگز.
- همان روز پزشک: تب بیش از ۲۴ ساعت زیر ۲ سال، بیش از ۳ روز بالای ۲ سال، روز پنجم، تب برگشته بعد از بهبود، تب بدون سرفه در شیرخوار. فوراً ۱۱۵: نفس سخت، بیحالی شدید، لکهٔ محونشدنی، گردن سفت، کمآبی، تشنج، تب زیر ۳ ماه.
فهرست مطالب
شب دوم است. تببر را سر ساعت دادهاید، تب تا ۳۸ پایین آمده و سه چهار ساعت بعد دوباره ۳۹ و نیم شده. پاییز ۱۴۰۵ که آنفلوآنزا در خانههای زیادی چرخیده، «تببر اثر نمیکند» یکی از پرتکرارترین پرسشهای پدر و مادرها شده است. در بیشتر موارد، نه دارو خراب است و نه بچه چیز غیرعادی دارد؛ انتظار ما از تببر اشتباه بوده.
یک استثنا را همین اول بگوییم: نوزاد زیر ۳ ماه با تب ۳۸ یا بالاتر، همان ساعت به پزشک یا اورژانس میرود؛ نه تببر، نه صبر، حتی اگر سرحال است. شیرخوار ۳ تا ۶ ماهه با تب ۳۹ یا بالاتر همان روز پزشک میخواهد. بقیهٔ این مقاله برای بچهٔ ۶ ماه تا ۴ سال است.
تببر «اثر نکرد» دقیقاً یعنی چه؟
کاری که از تببر انتظار میرود این است: در یک تا دو ساعت، تب یک تا یک و نیم درجه پایین میآید، نه تا ۳۷. چند ساعت بعد که اثر دارو تمام میشود، تب برمیگردد، چون عفونت هنوز سر جایش است. تببر عفونت را درمان نمیکند؛ فقط چند ساعت بچه را راحتتر میکند تا بخوابد و بنوشد. پس اگر تب از ۳۹ و نیم به ۳۸ و دو دهم آمد و چهار ساعت بعد برگشت، دارو کارش را کرده است.
به همین دلیل تببر برای راحتی بچه است، نه برای عدد دماسنج. بچهای که با ۳۸ و نیم بازی میکند و آب میخورد، تببر لازم ندارد؛ بچهای که با ۳۸ و دو دهم ناله میکند، لازم دارد.
نکتهای که کمتر گفته میشود: این که تب با دارو پایین بیاید یا نیاید، به تنهایی نمیگوید بیماری جدی است یا نه. تب یک ویروس ساده ممکن است خوب جواب ندهد و تب یک عفونت جدی ممکن است موقتاً پایین بیاید. چیزی که باید نگاه کنید حال بچه است، نه عدد.
چرا تب چند روز ادامه دارد؟
بیشتر تبهای این سن از ویروس است و تب ویروسی معمولاً ۲ تا ۴ روز میماند. در این روزها تب میرود و میآید؛ بالا و پایین شدنش در طول روز طبیعی است و معنایش بدتر شدن نیست.
در پاییز ۱۴۰۵ سهم آنفلوآنزا زیاد است. بر اساس گزارش مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت تا ۱۶ آبان ۱۴۰۵، بیش از نیمی از موارد مثبت آنفلوآنزا کودک بودهاند و نوع غالب ویروس، آنفلوآنزای B است. آنفلوآنزا با تب ناگهانی و بالا، بیحالی و بدندرد شروع میشود و تبش معمولاً ۳ تا ۴ روز، گاهی بیشتر، طول میکشد و به تببر هم «کامل» جواب نمیدهد. اگر بچهٔ زیر ۲ سال است یا بیماری زمینهای دارد، همان دو روز اول پزشک او را ببیند.
علتهای دیگر تب چندروزه در این سن: رزئولا یا تب سهروزه (سه روز تب بالا و بعد دانهٔ صورتی، معمولاً ۶ تا ۲۴ ماه)، عفونت گوش بعد از سرماخوردگی، و عفونت ادراری که در شیرخوار گاهی تنها نشانهاش تب است.
در خانه چه کنم؟
- اول مایعات، بعد عدد. تب آب بدن را زیاد میبرد. شیر مادر یا شیر خشک را بیشتر و با فاصلهٔ کمتر بدهید؛ بچهٔ بزرگتر آب، سوپ رقیق، دوغ کمنمک و در صورت اسهال و استفراغ اوآراس. غذا نخورد اشکالی ندارد، ننوشیدن اشکال دارد.
- درست اندازه بگیرید. دماسنج دیجیتال؛ زیر بغل حدود نیم درجه کمتر نشان میدهد. عدد را با ساعتش بنویسید؛ همین یادداشت برای پزشک از هر توصیفی مفیدتر است.
- یک تببر، با مقدار وزنی، سر فاصلهٔ درست. مقدار دارو به وزن امروز بچه بسته است، نه به سن و نه به توصیهٔ مادر دیگری در گروه؛ از داروساز یا پزشک بپرسید. فاصلهٔ دو نوبت را به میل خودتان کم نکنید، حتی اگر تب زود برگشت. دو تببر مختلف را با هم یا نوبتی ندهید، مگر پزشک گفته باشد. اگر شربت سرماخوردگی هم میدهید، از داروساز بپرسید که تببر نداشته باشد. برای بچهٔ کمآب یا با آبلهمرغان هر تببری مناسب نیست. و آسپرین در کودک هرگز.
- لباس نازک، اتاق معمولی. یک لایهٔ نخی کافی است. اگر میلرزد، پتوی نازک بگذارید و وقتی لرز قطع شد بردارید؛ نه پوشاندن زیاد، نه سرد کردن ناگهانی.
- بگذارید بخوابد. بچهای را که آرام خوابیده برای دادن تببر بیدار نکنید؛ اگر ناراحت از خواب پرید، آن وقت دارو.
- به تببر دو ساعت وقت بدهید و بعد بهجای عدد، به حال بچه نگاه کنید: کمی بازی میکند، مینوشد، با بغل آرام میشود؟ این «بله» از پایین آمدن تب مهمتر است.
کارهایی که نکنید
- پاشویه با آب سرد، الکل، سرکه یا آبیخ و حولهٔ خیس روی بدن: لرز میآورد، تب چند دقیقه بعد برمیگردد و بچه فقط ناراحتتر میشود. اگر میخواهید کاری بکنید، دستمال ولرم روی پیشانی برای آرام کردنش.
- سیبزمینی و پیاز روی کف پا، عرق و دمنوش برای «پایین آوردن تب»: اثری که میبینید همان بالا و پایین طبیعی تب است و مایعاتی را که بچه از دست میدهد جبران نمیکند.
- شیاف و شربت تببر را با هم ندهید؛ هر دو یک دارو هستند و مقدار دو برابر میشود.
- هدف گرفتن عدد ۳۷. تبدار بودن بچهٔ بیدار و شاداب بیماری نیست؛ ناراحتیاش بیماری است.
تب و تشنج
ترس بیشتر پدر و مادرها از تب بالا، تشنج است. تشنج با تب در ۲ تا ۵ درصد بچههای ۶ ماه تا ۵ سال پیش میآید، معمولاً کوتاه است و به مغز آسیب نمیزند؛ و داروی تببر از آن پیشگیری نمیکند، پس برای این هدف دارو را زودتر یا بیشتر ندهید. اگر تشنج شد، بچه را به پهلو بخوابانید، چیزی در دهانش نگذارید و با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ راهنمای تشنج را یک بار در آرامش بخوانید.
کی همان روز به پزشک کودک؟
- تب زیر ۲ سال که بیش از ۲۴ ساعت، یا بالای ۲ سال که بیش از ۳ روز مانده؛ و هر تبی که به روز پنجم رسیده، در هر سنی. جدول تب بر حسب سن را ببینید.
- تب بالای ۴۰ که مدام برمیگردد، یا تبی که بعد از یکی دو روز بهتر شدن دوباره برگشته است.
- تب بدون سرفه و آبریزش، بهخصوص در شیرخوار.
- بچه حتی وقتی تب پایین آمده بیحال است، نمینوشد، یا «خودش نیست».
- گوشش را میکشد و شب از درد بیدار میشود، در ادرار کردن گریه میکند، یا دانهٔ پوستی همراه تب درآمده است.
- کودک زیر ۲ سال، نارس یا با بیماری زمینهای که نشانههای آنفلوآنزا دارد: همان دو روز اول.
کی فوراً به پزشک یا ۱۱۵؟
- نفس تند و سخت، ناله با هر نفس، فرورفتن زیر دندهها، یا لب و زبان کبود یا خاکستری.
- بیحالی شدید: بیدار نمیشود یا با هیچ چیز آرام نمیشود.
- لکههای قرمز یا بنفش روی پوست که وقتی لیوان شیشهای را روی آن فشار میدهید محو نمیشوند.
- گردن سفت، نور چشمش را میزند، یا در شیرخوار ملاج برآمده.
- نشانههای کمآبی: ۸ تا ۱۲ ساعت پوشک خشک، گریهٔ بدون اشک، لب خشک و چشم گودرفته.
- تشنج، یا تب ۳۸ در نوزاد زیر ۳ ماه.
تب ویروسی معمولاً تا روز سوم یا چهارم خودش میرود؛ بعد از آن بچه چند روز کماشتها و کمحوصله است و این هم طبیعی است. تا ۲۴ ساعت بعد از قطع تب بدون دارو به مهد نرود. برای مرور همهٔ بیماریهای تبدار این سن، راهنمای تب و بیماریهای شایع را نگه دارید؛ برنامهٔ هر ماه هم در صفحهٔ ۱۲ ماهگی و ۲۴ ماهگی است.
پرسشهای پرتکرار
دختر ۲۰ ماههام دو روز است تب دارد؛ تببر میدهم، پایین میآید و هر چهار ساعت برمیگردد. دارو اثر نمیکند؟
دارو دارد اثر میکند؛ کارش همین است که چند ساعت تب را پایین بیاورد و بعد، تا عفونت هست، تب برگردد. چیزی که باید ببینید حال اوست وقتی تب پایین است: مینوشد، با شما آرام میشود، کمی بازی میکند؟ چون زیر ۲ سال است و تب از ۲۴ ساعت گذشته، همین امروز پزشک او را ببیند؛ اگر پزشک عفونت ویروسی گفت، مایعات بدهید و همین مسیر را ادامه دهید.
میگویند تببر با تکرار اثرش کم میشود و باید نوع دیگری بدهم. درست است؟
نه. تببر با تکرار بیاثر نمیشود؛ تبی که برمیگردد نشانهٔ ادامهٔ عفونت است، نه ضعیف شدن دارو. تغییر دارو یا نوبتی کردن دو تببر را فقط با نظر پزشک یا داروساز انجام دهید، چون بعضی تببرها برای بچهٔ کمآب یا با بیماری خاص مناسب نیست و خطای مقدار هم زیاد میشود.
پاشویه با دستمال خیس زیر بغل و کشالهٔ ران جواب میدهد؟
چند دقیقه عدد را پایین میآورد و بعد تب برمیگردد، و اگر آب خنک باشد لرز میآورد و تب بالاتر میرود. راهنماهای کودکان آن را توصیه نمیکنند. اگر بچه از دستمال ولرم روی پیشانی خوشش میآید، برای آرامش اشکالی ندارد؛ ولی بهجای آن، مایعات بیشتر بدهید که واقعاً فرق میکند.
تب زودتر از نوبت بعدی دارو برمیگردد. میتوانم فاصلهای را که داروساز گفته خودم کمتر کنم؟
نه. فاصله و مقدار را فقط داروساز یا پزشک با وزن امروز بچه تعیین میکند و کمتر از آن مقدار دارو را به مرز خطر میرساند. اگر با فاصلهٔ درست هم بچه ناراحت است، معنایش «دارو بیشتر» نیست، معنایش «معاینه» است.
تب ۴۰ درجه مغز بچه را خراب میکند؟
تب ناشی از عفونت، حتی ۴۰، به مغز آسیب نمیزند؛ بدن خودش دما را کنترل میکند. آسیب مغزی از گرمازدگی در ماشین داغ یا دمای بالای ۴۲ است که با عفونت معمولی پیش نمیآید. اما تب بالای ۴۰ که مدام برمیگردد باید همان روز معاینه شود، چون علتش مهم است، نه عددش.





